Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 de xullo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Xullo** | >> |
| Lu | Ma | Mé | Xo | Ve | Sá | Do |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **2026** Todos os días |

O **16 de xullo** é o 197º día do ano do calendario gregoriano e o 198º nos anos bisestos. Quedan 168 días para finalizar o ano.

## Acontecementos

* 622 - Héxira: fuxida de Mahoma da Meca para Yatrib, máis tarde universalmente coñecida como Medina; a data é o punto de partida da cronoloxía musulmá.
* 1967 - O cardeal Quiroga Palacios dá a súa primeira misa en galego con motivo da consagración do novo templo parroquial de Aguiño, primeiro templo da era moderna con inscricións en galego.
* 1969 - Lanzada a misión Apolo XI có obxectivo de levar o primeiro home á Lúa.
* 1974 - Lanzamento do satélite artificial alemán Aeros 2.
* 1981 - Mahathir bin Mohamad convértese en primeiro ministro de Malaisia.

## Nacementos

Roald Amundsen.
* 1872 - Roald Amundsen, explorador polar noruegués.
* 1879 - Eduardo Lence-Santar, escritor e xornalista galego (m. 1960).
* 1886 - Pierre Benoit, escritor francés (m. 1962).
* 1903 - Adalberto Libera, arquitecto italiano (m. 1963).
* 1904 - Ricardo Núñez Lissarrague, actor e director de cine galego.
* 1911 - Ginger Rogers, actriz, bailarina e cantante estadounidense (m. 1995).
* 1931 - Avelino Abuín de Tembra, escritor galego (m. 2009).
* 1932 - José Antonio Echeverría, revolucionario e líder estudantil cubano.
* 1939 - Perfecto Yebra, avogado e político galego.
* 1941 - Xusto Beramendi, historiador galego.
* 1948 - Rubén Blades, músico e político panameño.
* 1958 - Miguelanxo Prado, autor de banda deseñada galego.
* 1963 - Antón Dobao, escritor, tradutor e cineasta galego.
* 1971 - Carlos Núñez, músico galego.
* 1975 - Ana Paula Arósio, actriz e modelo brasileira.

## Mortes

Ana de Cleves.
* 1557 - Ana de Cleves, cuarta esposa de Henrique VIII de Inglaterra.
* 1941 - Manuel Magariños Castaños, xornalista galego (n. 1871).
* 1960 - John P. Marquand, novelista norteamericano (n. 1983).
* 1994 - Julian Schwinger, físico teórico norteamericano (n. 1918).
* 1999 - André Martinet, lingüista francés (n. 1908).
* 2001 - Beate Uhse, piloto de aviación e empresaria alemá (n. 1919).
* 2003 - Celia Cruz, cantante cubana.
* 2010 - Enrique Álvarez Abalde, militante comunista galego (n. 1960).

## Festas e celebracións

* Día do Carme.
* Armada Española - Celebra o día da súa patroa a "Virxe do Carme"
* As Pontes de García Rodríguez - Festas da "Virxe do Carme",
* Marín - Festas da "Virxe do Carme",

## Outros

* Santoral: Virxe do Carme, padroeira da xente do mar.

Os 366 días do ano
# Oitava

| Oitava |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Subclase de
intervalo  |
|  Composto por
 oitava xusta oitava diminuta (pt)  oitava aumentada (pt)   |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Precedido por
 sétima  |
|  Sucedido por
 novena  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/09dqd  |
| MathWorld | Octave  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 12* pp. 535
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q112791158 "
* *Novo Dicionario Enciclopédico, 1911-1916* "Q44715221 "
* *Dicionario Musical Riemann (1901–1904)* "Q27775165 "
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24465161 "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

En música, a **oitava** é o intervalo entre dúas notas separadas entre si 6 tons na escala diatónica ou, desde o punto de vista físico, entre dúas notas que teñan o dobre ou a metade de frecuencia.

Xa Pitágoras se decatara de que cando unha corda vibra na metade da súa lonxitude a nota que emite é a oitava da fundamental; hoxe dicimos que a frecuencia da oitava é o dobre da fundamental. Por exemplo, a nota La que se usa para afinar ten unha frecuencia de 440 hertzs, a súa oitava superior ten 880 Hz e a inferior 220 Hz. Outras oitavas atópanse a 2n veces a frecuencia desa nota (*n* é un número enteiro), tal e como 2, 4, 8, 16 etc, e a serie recíproca. Por exemplo, 55 Hz e 440 Hz están a unha e a dúas oitavas de distancia respectivamente de 110 Hz porque son 1/2 (1/21) e 4 (22) veces a frecuencia, respectivamente; porén, 330 Hz non está a un número enteiro de oitavas por riba de 110 Hz, aínda que sexa un harmónico de 110 Hz.

## Notas correlativas de series inmediatas

Esta orde das notas é o xeral e máis básico, pero pode haber outro dependendo da tonalidade.

Para falar xeralmente das notas dun modo xeral noméanse os graos. Existe un grao por cada nota:

* Tónica: é o grao máis importante. Dalle o nome a tonalidade.
* Supertónica: chámase así por estar por riba da tónica.
* Mediante ou modal:
	+ Chámase *mediante* por estar no medio dos graos máis importantes (tónica e dominante).
	+ Chámase *modal* por ser a nota que lle dá o modo á tonalidade.
* Subdominante'': chámase así por estar por debaixo da dominante.
* Dominante: é a segunda nota máis importante.
* Superdominante: chámase así por estar por riba do dominante.
* Sensible ou subtónica:
	+ Chámase *sensible* cando está medio ton por debaixo da tónica.
	+ Chámase *subtónica* cando está un ton por debaixo da tónica.
* O oitavo grao é a repetición do primeiro.

## Notas

## Véxase tamén

Estes conceptos amplíanse en tonalidade, modalidade, intervalos e escalas (distintos tipos de escala diatónica maior e menor).
# Nota musical

**Nota musical** é o elemento mínimo dun son musical, formado por un único modo de vibración do ar. A cada nota está asociada unha frecuencia, cuxa unidade máis utilizada é o Hz (**hertz**), a cal describirá en termos físicos se a nota é máis grave ou máis aguda.

O son fisicamente é unha onda (ou conxunto de ondas) que se propaga no ar cunha certa frecuencia. Se esas ondas tiveren unha frecuencia na faixa de 20 Hz a 20.000 Hz, o ouvido humano será capaz de vibrar á mesma proporción, captando esa información e producindo sensacións neurais, ás cales o ser humano dá o nome de son. As ondas con frecuencia máis baixa (entre 20 Hz a 100 Hz por exemplo, soan nos nosos ouvidos de forma grave, e sons con frecuencia elevada - por exemplo acima de 400 Hz, soan de forma aguda).

As notas poden combinarse sendo tocadas ao mesmo tempo (definindo a harmonía), ou en secuencia (definindo a melodía). Se eses factores, xunto a algúns outros, resultaren nunha sensación agradábel, dáselle a esa secuencia o nome de música.

## Orixe do nome

O nome das notas (dó, re, mi, fa, sol, la, si) ten a súa orixe na música coral medieval. Foi Guido d'Arezzo, un monxe italiano (990-1050), quen creou este sistema de nomear as notas musicais - o chamado sistema de solmización. Seis das sílabas foron tiradas das primeiras seis frases do texto dun himno a Xoán Bautista en que cada frase era cantada un grao por encima do anterior na escala. As frases iniciais do texto, escrito por Paulo Diácono (aprox. 720 - 799), eran:

>
> **Ut** queant laxis,
>
> **Re**sonare fibris,
>
> **Mi**ra gestorum,
>
> **Fa**muli tuorum,
>
> **Sol**ve polluti,
>
>
>
> **La**bii reatum.
>
>

que significa "Para que os teus servos poidan cantar as marabillas dos teus actos admirábeis, absolve as faltas dos seus beizos impuros".
Máis tarde, Ut foi substituído por Dó, por ser unha sílaba mais cantábel, e foi engadida a sílaba Si, como abreviación de **S**ante **I**ohannes (San Xoán). A sílaba Sol chegou a ser máis tarde acurtada para So, para uniformar todas as sílabas de modo a terminaren todas por unha vogal.

As sílabas ut, re, mi, fa, sol e la, chamadas voces, non correspondían a alturas absolutas na escala, mais apenas a graos nun hexacorde. A altura das notas era designada por letras de A a G. A partir dun treito escrito nun modo eclesiástico calquera, podíase traspolo dunha 4ª, 5ª ou 8ª sen modificar ningunha das voces sobre as cales o treito sería cantado. Unha secuencia re-mi-fa trasposta dunha 4ª continuaba a ser considerada re-mi-fa, na solmización, e non sol-la-si bemol como no sistema actual, malia que fose designada por G-A-Bb en vez de D-E-F. Máis tarde, nos países latinos, adoptouse a designación «Dó Re Mi Fa Sol La Si Dó» para representar «C D E F G A B C».
# Acorde

| Acorde |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
concepto musical  |
|  Subclase de
grupo  |
|  Parte de
 Progressão harmônica (pt)   |
|  Composto por
 factor (en)  nota musical  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/01gp74  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 1* pp. 229-230
* *Myggans nöjeslexikon: 1 A–Barc (Swedish) (en)*  pp. 23
* *Enciclopedia de Otto* "Akkord"
* *Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron* "Q24730397 "
* *Grande Enciclopedia Soviética (1926 - 1947)* "Q28943805 "
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24329064 "
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q131540510 "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Un **acorde** é a disposición de varias notas musicais de tal maneira que cada unha delas mantén unha relación física coa nota fundamental en función do seu intervalo.

## Acordes de tríade

Os acordes de tríade son unha das características da música occidental. Compóñense de tres notas que forman unha superposición de terceiras: a nota fundamental, a terceira nota seguinte, e a terceira nota a partir desta (ou o que é o mesmo, a quinta nota a partir da fundamental). A orde das notas pode inverterse, sen modificar o carácter da tríade.

As catro tríades que resultan das posibles combinacións son:

* tríade maior = terceira maior + terceira menor
* tríade menor = terceira menor + terceira maior
* tríade aumentada = terceira maior + terceira maior
* tríade diminuída = terceira menor + terceira menor

## Acordes de sétima

Tamén chamados acordes de catro notas ou cuatríades. Resultan de engadir á quinta dunha tríade unha nova terceira.
# Escala musical

Escala cromática ascendente e descendente  Play
A **escala musical** é a sucesión finita de sons, constitutivos dun sistema tonal, de xeito que se sucedan regularmente en sentido ascendente ou descendente, e teñan todos eles relación cunha nota base (que dá nome á escala, denominada tónica) e teña como límite dita nota base pero nunha frecuencia inmediatamente maior ou menor. A partir de dita nota límite (denominada oitava, por ser o intervalo correspondente entre dita nota e a nota base), os intervalos entre as distintas notas repítense.

## Características

Fisicamente, unha escala está limitada por dúas notas tales que a frecuencia de vibración dunha é a dobre da frecuencia da outra. As escalas agrúpanse formando sucesións infinitas: a unha escala determinada séguea outra escala igual pero tal que a frecuencia sexa o dobre, seguida doutra escala, e así ata o infinito (ou cando menos ata os límites de audibilidade). As leis do son fan que dita sucesión se repita ata o final.

Entre cada par de notas sucesivo existe un intervalo determinado, e que non ten porque ser o mesmo que para outro par de notas sucesivo considerado. Tomando coma exemplo o sistema de Do-re-mi-fa-sol-la-si (observar que a partir da nota *si* repítese outra vez a escala sucesivamente, polo que se debe considerar tamén o intervalo entre *si* e a nota *do* da nova escala), o intervalo entre *mi* e *fa* ou entre *si* e *do* é a metade do intervalo entre as restantes notas sucesivas (por exemplo, do-re).

Para definir os intervalos entre as notas (o que á súa vez determinará o número de notas que compoñen o sistema tonal a considerar) divídese a diferenza entre as frecuencias na nota base e a súa oitava (isto é, entre os límites maior e menor) e o número de partes mínimas a distinguir no sistema. Por exemplo, nos sistemas occidentais considéranse 12 partes iguais (que denomina semitóns).

Semella que as escalas máis antigas e comúns a un gran número de pobos son as escalas pentatónicas, aínda moi comúns e amplamente utilizadas en música celta, africana, chinesa, Blues e Jazz; pero as típicas na música occidental son as escalas diatónicas.

Unha escala maior ten a sucesión de intervalos: Ton-ton-semitón-ton-ton-ton-semitón.

No caso da escala de *dó* maior non se necesitan modificacións na escritura, xa que ese é o patrón de intervalos das notas no pentagrama sen modificar (as notas están separadas por un ton, excepto *mi* e *fa*, e logo *si* e *dó*, que o están por un semitón).

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Escala pentatónica
* Nota musical
* Tonalidade
# Mol (homónimos)

O termo **Mol** pode referirse a:

* **Mol**, unidade de cantidade de materia en química e física;
* **MOL**, código internacional do aeroporto de Molde, en Noruega;
* **MOL**, compañía petrolífera nacional de Hungría;
* O adxectivo **mol**, que significa "brando" ou "branda";
* **Manned Orbiting Laboratory**, proxecto de estación espacial estadounidense cancelado en 1969.

Como topónimo, pode referirse a:

Fóra de Galiza
En Bélxica
* **Mol**, unha cidade belga, na provincia de Anvers.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Moa
* Mos (homónimos)
* Mal
* Mel (homónimos)
* Mil
* **Moi**, lugar da parroquia de Saa, no concello de Dozón;
* **Mou**, lugar da parroquia de Cabrui, no concello de Mesía.
# Semitón

| Semitón |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
intervalo unidade de intervalo musical  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/025n2j  |
| OpenAlex | C79035858  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
| Despregar
 Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 5* pp. 447
* *Dicionario Enciclopédico Granat* "Q98115254 "
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24488500 "
* *Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron* "Q24820880 "
* *Dicionario Musical Riemann (1901–1904)* "Q27774199 "
 |
|  |

 |
| Wikidata |

Na música occidental, o **semitón** é a distancia máis pequena entre dúas notas. Un semitón pode ser diatónico, se se produce entre dúas notas da escala diatónica (si-dó), ou cromático, se corresponde a unha nota intermedia entre dúas da escala diatónica (re-re díese).

O semitón na música temperada corresponde á metade dun ton. Noutros sistemas de afinación varía, sendo nalgúns o semitón diatónico menor que no cromático e noutros maior. Aínda que a maioría da música interpretada utiliza a escala temperada, algúns instrumentos (como o violín e o clarinete) utilizan outros sistemas.

Un semitón correspóndese coa duodécima parte do intervalo que separa as frecuencias dunha nota e a súa oitava (na música temperada occidental). Tendo en conta que cada oitava dobra a frecuencia da nota, un semitón corresponderase a unha menor diferenza de frecuencia a medida que aumente a altura das notas consideradas.
# Século XVI

|  |
| --- |
|  **II milenioséculo XV  ← Século XVI → século XVII**
1 de xaneiro de 1501  - 31 de decembro de 1600

Composto por
* Década de 1500 • Década de 1550 • Década de 1560 • Década de 1570 • Década de 1580 • Década de 1540 • Década de 1520 • Década de 1530 • Década de 1510 • Década de 1590
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| < **Século XV** | **Século XVI** | **Século XVII** > |
| 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 |
| 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 |
| 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 |
| 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 |
| 71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 |
| 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 |
| 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 |

Tempo que transcorre entre o 1 de xaneiro de 1501 e o 31 de decembro de 1600.

## Acontecementos importantes

Colonización de América

Batalla de Pavia

Armada Invencible

## Personaxes destacadas

* Carlos I de España
* Filipe II de España
* Henrique VIII de Inglaterra
* Suleiman I
* Francis Drake
* Martiño Lutero
* François Rabelais
* Luís de Camões
* Nostradamus

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre efemérides é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# 1831

| 1831 |
| --- |
| Calendario gregoriano | 1831 MDCCCXXXI |
| *Ab urbe condita* | 2584 |
| Calendario armenio | 1280 |
| Calendario chinés | 4527 – 4528 |
| Calendario hebreo | 5591 – 5592 |
|  |
| Calendario hindú |
|  ·  *Vikram Samvat* | 1886 – 1887 |
|  ·  *Shaka Samvat* | 1753 – 1754 |
|  ·  *Kali Yuga* | 4932 – 4933 |
|  |
| Calendario persa | 1209 – 1210 |
| Calendario musulmán | 1247 – 1248 |
| Calendario rúnico | 2081 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ⟸ | Década de 1830 | ⟹ |
| 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | **1831** | [[1832]] | [[1833]] | [[1834]] | [[1835]] |

 |

## Acontecementos

* 4 de xaneiro, As tropas francesas ocupan a cidade de Orán e esténdense posteriormente por toda Alxeria.

### Arte e cultura

* A Liberdade guiando o pobo, cadro de Eugène Delacroix.

## Nacementos

* 3 de marzo - George Pullman, industrial e inventor dos Estados Unidos.
* 9 de marzo - Cándido Martínez Montenegro, avogado e político galego (m. 1899).
* 14 de abril - Gerhard Rohlfs, explorador de África alemán.
* 15 de maio - Carles Bosch de la Trinxeria, escritor catalán (m. 1897).

## Mortes

Emilia Plater
* 4 de xaneiro, James Monroe, presidente dos Estados Unidos.
* 23 de decembro . Emilia Plater, revolucionaria e nobre polaca. (n.1806)

## Outros

Historia ano a ano
# Casa de York

|  Casa de York |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Nome orixinal    **House of York** (en)    |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

* Imaxe do emblema
* Imaxe do escudo de armas
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
familia nobre  |
|  Parte de
 Casa de Plantagenet  |
|  Composto por
 Casa de Tudor  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Fundador/a
 Edmundo de Langley (pt)   |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
1385  |
|  Disolución / destrución
22 de agosto de 1485  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País
 Reino de Inglaterra  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| VIAF | 3361984  |
| Freebase | /m/0mgh6  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
| Despregar
 Descrito pola fonte
* *The New Student's Reference Work* "The New Student's Reference Work/York, House of (en) "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

A **Casa de York** foi unha póla da casa real inglesa de Plantagenet. Tres dos seus membros convertéronse en Reis de Inglaterra a finais do século XV. A Casa de York descendía por liña paterna de Edmundo de Langley, 1º duque de York, o cuarto fillo sobrevivente de Eduardo III, e tamén eran descendentes de Leonel de Antuerpen, segundo fillo de Eduardo III. A Casa de York apoiábase nos seus devanceiros para reclamar a coroa de Inglaterra. A familia de York enfrontouse pola coroa coa Casa de Lancaster, o que comportou á Guerra das dúas rosas.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor: **Casa de Lancaster** | Casa vixente no trono de Inglaterra 1461–1470 | Sucesor: **Casa de Lancaster** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor: **Casa de Lancaster** | Casa vixente no trono de Inglaterra 1471–1485 | Sucesor: **Casa de Tudor** |

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Casa de York, na páxina "History of York" *(en inglés)*