# Fósforo (elemento)

| Fósforo |
| --- |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| N |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|   15 | **P** |

 |  |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

 |
| **P** |
| As |
| Silicio ← **Fósforo** → Xofre |
| Táboa periódica dos elementos |

 |
| [[Ficheiro:{{{espectro}}}|300px|center]] |
| Liñas espectrais do Fósforo |
| Información xeral |
| **Nome, símbolo, número** | Fósforo, P, 15 |
| **Serie química** | Non metal |
| **Grupo, período, bloque** | 15, 3, p |
| **Densidade** | 1823 kg/m3 |
| **Dureza** | {{{dureza}}} |
| **Aparencia** | Incoloro / vermello / branco prateado  |
| **N° CAS** |  |
| **N° EINECS** |  |
| Propiedades atómicas |
| **Masa atómica** | 30,973761998(5) u |
| **Raio medio** | 100 pm |
| **Raio atómico** (calc) | 98 pm |
| **Raio covalente** | 106 pm |
| **Raio de van der Waals** | 180 pm |
| **Configuración electrónica** | [Ne]3s2 3p3 |
| **Electróns por nivel de enerxía** |  |
| **Estado(s) de oxidación** | ±3, **1**, 5 (levemente ácido) |
| **Óxido** |  |
| **Estrutura cristalina** | monoclínica |
| Propiedades físicas |
| **Estado ordinario** | Sólido |
| **Punto de fusión** | 317,3 K |
| **Punto de ebulición** | 550 K |
| **Punto de inflamabilidade** | {{{P\_inflamabilidade}}} K |
| **Entalpía de vaporización** | 12,129 kJ/mol |
| **Entalpía de fusión** | 0,657 kJ/mol |
| **Presión de vapor** | 20,8 |
| **Temperatura crítica** |  K |
| **Presión crítica** |  Pa |
| **Volume molar** | m3/mol |
| **Velocidade do son** | m/s a 293.15 K (20 °C) |
| Varios |
| **Electronegatividade (Pauling)** | 2,19 |
| **Calor específica** | J/(K·kg) |
| **Condutividade eléctrica** | 1,0 × 10-9 S/m |
| **Condutividade térmica** | 0,235 W/(K·m) |
| **1.ª Enerxía de ionización** | 1011,8 kJ/mol |
| **2.ª Enerxía de ionización** | 1907 kJ/mol |
| **3.ª Enerxía de ionización** | 2914,1 kJ/mol |
| **4.ª Enerxía de ionización** | 4963,6 kJ/mol |
| **5.ª Enerxía de ionización** | 6273,9 kJ/mol |
| **6.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización6}}} kJ/mol |
| **7.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización7}}} kJ/mol |
| **8.ª enerxía de ionización** | {{{E\_ionización8}}} kJ/mol |
| **9.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización9}}} kJ/mol |
| **10.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización10}}} kJ/mol |
| Isótopos máis estables |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **iso** | **AN** | **Período** | **MD** | **Ed** | **PD** |
| **MeV** |
| 31P | 100% | estable con 16 neutróns |
| 32P |  | 14,28 días | β- |  | 32S |

 |
| Unidades segundo o SI e en condicións normais de presión e temperatura, salvo indicación contraria. |

O **fósforo** (**P**) é o elemento número 15 da táboa periódica; isto é, ten 15 protóns no seu núcleo, e, en estado neutro, outros tantos electróns. É un non metal multivalente pertencente ao grupo do nitróxeno, que se atopa na natureza combinado en fosfatos inorgánicos e en organismos vivos, pero nunca en estado nativo. É moi reactivo e oxídase espontáneamente en contacto có osíxeno atmosférico emitindo luz, dando nome ao fenómeno da fosforescencia.

## Historia

O fósforo —do latín *phosphŏrus*, e este do grego φωσφόρος, *portador de luz*— antigo nome do planeta Venus, foi descuberto polo alquimista alemán Hennig Brand en 1669 en Hamburgo, ao destilar unha mestura de ouriños e area mentres buscaba a pedra filosofal. Ao evapora-la urea obtivo un material branco que brillaba na escuridade e ardía coma unha chama brillante. Dende entón ás substancias que brillan na escuridade sen arder chámaselles fosforescentes. Brand mantivo o seu descubrimento en segredo pero outro alquimista alemán, Kunckel, redescubriuno en 1677.

## Función biolóxica

Os compostos de fósforo interveñen en funcións vitais para os seres vivos, polo que está considerado coma un elemento químico esencial. Forma parte das moléculas de ADN e ARN. As células emprégano para almacenar e transportar a enerxía mediante o adenosín trifosfato. Ademais a adición i eliminación de grupos fosfato ás proteínas, fosforilación e desfosforilación respectivamente, é o mecanismo principal para regula-la actividade de proteínas intracelulares, e dese modo o metabolismo das células eucariotas tales coma os espermatozoides.

## Abundancia e obtención

Debido á súa reactividade, o fósforo non se atopa nativo na natureza, pero forma parte de numerosos minerais. A apatita é unha importante fonte de fósforo, existindo importantes xacementos en Marrocos, Rusia i Estados Unidos entre outros países.

A forma alotrópica branca pódese obter por distintos procedementos; nun deles, o fosfato tricálcico obtido das rochas quéntase nun forno a 1450 °C en presenza de silicio e carbono, reducindo o fósforo que se libera en forma de vapor.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* "Táboa periódica dos elementos" (PDF). Consello da Cultura Galega, Xunta de Galicia, Real Academia Galega de Ciencias, Real Academia Galega e Ciencia Nosa. 2019.
* Bermejo, M. R.; González, A.; Vázquez, M. (2006). *O nome e o símbolo dos elementos químicos* (PDF). Xunta, Secretaría Xeral de Política Lingüística e CRPIH. ISBN 978-84-453-4325-8.
* Bermejo, M. R.; González, A.; Maneiro, M. (2018). *Guía dos elementos químicos. Historia, propiedades e aplicacións*. Xunta de Galicia e CRPIH. ISBN 978-84-453-5297-7.

### Ligazóns externas

* Fósforo, descrición *(en castelán)*