# Polígono industrial

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Polígono industrial.
Símbolo do polígono industrial.
Un **parque industrial** —tamén chamado *cinto industrial*, *polígono industrial* ou *zona industrial*— é un espazo territorial no cal se agrupan unha serie de actividades industriais, que poden ou non estar relacionadas entre si.

Os parques industriais teñen a particularidade de contar cunha serie de servizos comúns, como poden ser: abastecemento de enerxía eléctrica, abastecemento de auga con diversos tipos de tratamento, en función do uso que se lle queira dar, como, por exemplo, para uso potable, para caldeiras, ou para arrefriamento etc.

Os parques industriais adoitan ter tamén outros servizos comúns, como servizo de vixilancia, portería, tratamento de augas servidas, entre outros.

## Selección de sitios industriais

Historicamente, escolléronse os sitios para as plantas industriais, estacións termoeléctricas, plantas municipais de tratamento de augas residuais, sistemas de manexo de refugallos sólidos e instalacións similares, segundo os factores económicos e técnicos, incluíndo os seguintes:

* terreo favorable,
* fontes de enerxía,
* transporte e man de obra,
* localización e magnitude dos mercados ou áreas de servizo,
* impostos e aranceis, e
* a dispoñibilidade dos servizos públicos e outros de apoio que son esenciais para a operación exitosa dunha planta

evolucionou, ultimamente, a selección de sitios para a industria, e inclúe consideracións en canto ao ambiente natural e social, e a aceptación das comunidades que poden ser afectadas, sexa positiva ou negativamente.

A meta de crecemento industrial xa non é suficiente como única xustificación da construción dunha fábrica nun sitio dado. Unha das razóns para o cambio é o maior coñecemento acerca dos efectos para a saúde pública, e a experiencia coa degradación do aire, a auga e a terra que pode ocorrer se non existe unha planificación sólida das áreas industriais. Outra é a falta de vontade das comunidades para tolerar as alteracións na forma de ruído, tráfico, cheiros e a presenza física das grandes instalacións. De igual importancia, polo menos, é a conciencia do público dos perigos que representan moitas operacións industriais, que foi acentuada polos desastres en Bhopal e Chernóbil, que recibiron ampla publicidade.

Ao mesmo tempo, a industria gañou experiencia cos custos das operacións rutineiras de control de contaminación e eliminación de refugallos, resposta aos accidentes e actividades de limpeza. Nos países onde se executan as normas ambientais, o control da contaminación representa un custo coñecido e importante. Hai a tendencia de incluír o aspecto económico na toma de decisións das compañías cando buscan novos sitios para as plantas, e os lugares que teñen fraxilidades ambientais especiais que requiren medidas extraordinarias para protexer a súa calidade ambiental, vólvense menos atractivos, economicamente. En cambio, os parques industriais preplanificados, con sistemas de tratamento e eliminación de refugallos e outras infraestruturas necesarias, ofrecen importantes vantaxes.

En consecuencia, é cada vez máis cómoda a práctica de requirir a aprobación gobernamental previa dos sitios para as industrias que causan impactos que son, potencialmente, negativos.

* A India, por exemplo, comezou, en 1988, a requirir a aprobación do Consello Estatal de Control de Contaminación respectivo, antes de permitir a selección dun sitio para unha planta, no canto de esperar ata que estea lista para iniciar as súas operacións. O Ministerio de Industria da India estableceu un procedemento formal para a selección de sitios para as industrias moi contaminantes.
* Recentemente, Indonesia comezou a obrigar ás industrias a que realicen unha análise ambiental das novas instalacións propostas. No caso de identificar impactos significativos, a empresa deberá realizar unha avaliación de impactos completa antes de que poida recibir unha licenza do Ministerio de Industria ou o Consello de Coordinación de Investimentos.

Existe a tendencia a integrar a determinación da idoneidade do sitio ao proceso global de control da contaminación / manexo do medio ambiente. En esencia, moitas axencias que son responsables do control da contaminación, e algunhas das que existen principalmente para promover o desenvolvemento industrial, estiveron perseguindo o mesmo obxectivo que se articula na necesidade de establecer unha estreita integración da avaliación ambiental con outros aspectos da preparación de proxectos, de modo que se dea ás consideracións ambientais a importancia que merecen durante a selección, localización e deseño dos proxectos.

#### Procedementos xerais

Aínda que existen diferentes metodoloxías para a selección comparativa de sitios, hai sete elementos básicos comúns:

* Unha lista curta dos sitios potenciais (pode incluír os sitios preferidos así como alternativos);
* Descrición de cada sitio en termos das fraxilidades ecolóxicas e socioculturais;
* Análise da capacidade de cada sitio para asimilar impactos en termos dun conxunto común de criterios para a prevención da degradación dos recursos naturais e socioculturais;
* Eliminación dos sitios que teñan serias limitacións ambientais;
* Descrición, para os sitios restantes, das medidas necesarias para evitar ou atenuar os impactos e cumprir coas normas ambientais, incluíndo a consideración da factibilidade técnica e institucional, confiabilidade e custo a longo prazo;
* Consulta coas comunidades afectadas;
* Clasificación das alternativas e selección do sitio proposto.

Dependendo dos regulamentos aplicables en cada país e a natureza da industria, o proceso de selección do sitio pode levar a cabo dentro do contexto dunha avaliación ambiental, ou como unha análise máis específica, baixo o procedemento da solicitude da licenza ou permiso.

Pódense "preseleccionar" os sitios, tamén, sexa como parte dun proceso de planificación e zonificación que limita o rango de alternativas ás áreas designadas para a industria, ou baixo as políticas de desenvolvemento que tratan de situar o desenvolvemento industrial dentro dos parques respectivos. Se a planificación, zonificación e localización do parque industrial se basea en criterios ambientais, pode non haber ningunha necesidade de análise adicional do sitio, ou os estudos que se requiren poden limitarse a certos temas, como a necesidade de pretratamento das augas servidas da planta proposta. Con todo, a miúdo, é verdade que soamente os criterios da factibilidade económica e técnica se utilizan como a base para identificar as áreas de desenvolvemento industrial. Neste caso, non hai ningunha garantía de que se cumpran os obxectivos ambientais. Deberíase efectuar sempre a avaliación ambiental dos posibles sitios.

No caso da expansión proposta dos medios de produción no sitio actual, é importante avaliar o sitio de acordo cos efectos combinados das operacións existentes e as novas. Posiblemente, algún aspecto único do novo proceso fará que o sitio sexa indesexable, ou as medidas necesarias para manexar o impacto total poden ser tan custosas que un novo sitio sería preferible. O mesmo concepto se aplica á localización dunha nova planta nunha área xa industrializada. O incremento nas emisións atmosféricas cumulativas, por exemplo, pode facer que o sitio sexa inaceptable para a instalación proposta.

#### Subsectores industriais críticos

A selección do sitio non é o aspecto crítico para todos os subsectores industriais. Sexa debido ao tamaño reducido, ou o tipo de operación, ou ambos, hai plantas que teñen pouco potencial para causar un impacto negativo no ambiente natural ou sociocultural. Indonesia toma isto en conta cun procedemento de avaliación ambiental de dous niveis. Todas as empresas que solicitan licenzas deberán realizar unha avaliación preliminar. Actividades para as cales se identifiquen impactos potencialmente severos, requirirán que se realice unha avaliación de impacto completo.

* A India optou por un enfoque alternativo. O Ministerio de Industria publica a lista duns vinte subsectores que requiren unha autorización ambiental formal do goberno estatal antes da selección dos sitios. Algúns exemplos son: industrias metalúrxicas primarias, polpa e papel, pinturas, curtido de coiro, baterías, caucho sintético, cemento e electrodeposición. As instalacións grandes terían a obrigación de realizar avaliacións do impacto ambiental segundo os regulamentos do Ministerio do Medio Ambiente e Bosques da India.

#### Criterios para a selección dos sitios

Débense comparar e seleccionar os sitios segundo un conxunto completo de criterios. Ás veces, poden existir xa criterios de selección de sitios en forma de regulamentos e lineamentos gobernamentais. Onde non existan nesta forma, poden ser derivados de varias fontes, a fin de utilizalos no proxecto. Os criterios poden ser implícitos na planificación e zonificación, como base para determinar a súa idoneidade para uso industrial. As leis ou regulamentos que protexen certas áreas ou recursos fráxiles serven como restricións, e deben ser incorporados aos criterios que se empregan para a selección do sitio. Hai criterios que representan boas prácticas para certas industrias. Finalmente, están os principios xerais para a planificación do uso das terras que son ambientalmente fráxiles.

Continuando co exemplo da India, o Ministerio de Medio Ambiente e Bosques recomendou lineamentos que tratan os seguintes puntos:

* As áreas que deben ser evitadas; e,
* Os requirimentos ambientais para os sitios industriais.

Os exemplos danse a continuación (GeethKrishnan 1989):

* O sitio industrial estará, polo menos, ás seguintes distancias dos lugares que se enumeran:
	+ 25 km das áreas ambientalmente ou doutro xeito fráxiles (os exemplos inclúen os sitios relixiosos e históricos e monumentos arqueolóxicos, áreas pintorescas, praias, áreas costeiras e esteiros que sexan criadeiros importantes, parques nacionais e santuarios, lagos naturais e pantanais, e asentamentos tribais);
	+ 0,5 km da liña da marea alta nas áreas costeiras;
	+ 0,5 km dos límites naturais ou modificados da terra de inundación;
	+ 25 km do límite de crecemento proxectado das cidades grandes (poboación de 3 millóns ou máis).
* Os seguintes son exemplos dos requirimentos ambientais relacionados co uso industrial dos sitios específicos:
	+ non pode haber conversión de bosques a outra actividade non forestal para soster a industria;
	+ non pode haber conversión das mellores terras agrícolas para uso industrial;
	+ ha de haber suficiente espazo no sitio para o almacenamento dos refugallos sólidos e o tratamento apropiado e reutilización das augas servidas;
	+ debe haber un "cinto verde" de 0,5 km de ancho ao redor do sitio;
	+ debe adaptarse a instalación proposta á paisaxe, de modo que o desenvolvemento non altere os aspectos pintorescos do lugar.

Posiblemente, as pautas da India non sexan aplicables en todos os países, pero demostran os tipos de consideracións que os gobernos están esixindo para a selección dos sitios industriais. Os seguintes son exemplos doutros factores que poderían incluírse na lista das características que prohiben a selección dun sitio en particular para uso dunha industria que sexa moi propensa a producir contaminación (dependendo da natureza da industria):

* Se se trata dunha área que recarga un acuífero que é utilizado, actualmente, para auga potable, ou se existe a posibilidade de que sexa utilizado no futuro, ou se se trata dunha área de captación de auga para un reservorio público de auga potable;
* Se as augas que as reciben non poden absorber as augas negras sen que se degrade a súa calidade, a pesar do tratamento adecuado;
* Se a zona climática tende a experimentar períodos de insalubridade do aire;
* Se se trata do hábitat dunha especie en perigo de extinción:
* Se o sitio (ou os camiños de acceso) están preto de institucións cuxo uso da terra sexa incompatible, por exemplo, centros de saúde, escolas, áreas residenciais;
* Se non existe ningunha capacidade rexional para eliminar os refugallos perigosos (se a industria os produce).

Hai outros factores que, normalmente, non exclúen o sitio da consideración, pero representan áreas de impacto potencial e deben ser tomados en conta para a clasificación dos sitios alternativos:

* O número de residentes que serían desprazados;
* O número de propiedades que serían afectadas ou expropiadas;
* A distancia ao lugar máis próximo onde se faga uso non industrial da terra; e,
* Compatibilidade das augas servidas co sistema local de recolección e tratamento, se existe.

## Relación coa avaliación ambiental

Unha das áreas onde a avaliación ambiental pode ser máis efectiva é a da selección do sitio para a planta, pero unicamente se se inicia o proceso de avaliación antes de finalizar o proceso de seleccionar as opcións. Os proxectos complexos de desenvolvemento industrial e as instalacións similares que teñen o potencial para causar un impacto ambiental significativo, non poden ser manexados mediante a aplicación simple dos criterios de selección do sitio. Estes proxectos requiren unha avaliación ambiental completa. Esta debe comezar moito antes de tomar a decisión en canto á selección do sitio, de modo que se poidan considerar as alternativas reais. Ao identificar os impactos potenciais asociados con cada lugar, e ao comparar os sitios sobre esta base, saen á luz, moi oportunamente, as cuestións ambientais, e isto permite que os planificadores e deseñadores do proxecto poidan aproveitar ao máximo todas as formas posibles de evitar os impactos. No caso dos impactos que non poden ser evitados e que sexan aceptados como parte dos custos do desenvolvemento, preséntase a oportunidade de seleccionar un sitio alternativo e, como resultado, a eficiencia das medidas tomadas para atenuar os impactos pode ser máis alta e os custos das mesmas, máis baixos do que sería doutro xeito. Ademais, a avaliación ambiental oportuna axuda a evitar as interrupcións, demoras e custos adicionais que ocorren cando é necesario cambiar de sitio debido a cuestións ambientais, ou a falta de aceptación do público, que saen á luz durante o deseño final.

## Participación da comunidade na selección do sitio para a planta industrial

É moito menos común que participe a comunidade na decisión acerca da a selección do sitio para unha industria privada, que para un proxecto de investimento público; con todo, é sumamente conveniente promover esta práctica. En xeral, as empresas que tiveron a participación oportuna dos residentes locais nas decisións que lles poden afectar, dan no caso de proxectos contenciosos, atopárona útil. Se se efectúa correctamente, conduce a un mellor entendemento mutuo, e pode servir de base para fomentar relacións comunitarias produtivas, no canto de protesta de todo o mundo.