# Rubidio

| Rubidio |
| --- |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| K |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|   37 | **Rb** |

 |  |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |

 |
| **Rb** |
| Cs |
| Cripton ← **Rubidio** → Estroncio |
| Táboa periódica dos elementos |

 |
| [[Ficheiro:{{{espectro}}}|300px|center]] |
| Liñas espectrais do Rubidio |
| Información xeral |
| **Nome, símbolo, número** | Rubidio, Rb, 37 |
| **Serie química** | metal alcalino |
| **Grupo, período, bloque** | 1, 5, s |
| **Densidade** | 1532 kg/m3 |
| **Dureza** | {{{dureza}}} |
| **Aparencia** | Prateado esbrancuxado  |
| **N° CAS** | 7440-17-7 |
| **N° EINECS** | 231-126-6 |
| Propiedades atómicas |
| **Masa atómica** | 85,4678 u |
| **Raio medio** | 235 pm |
| **Raio atómico** (calc) | 265 pm |
| **Raio covalente** | 211 pm |
| **Raio de van der Waals** | 303 pm |
| **Configuración electrónica** | [Kr]5s1 |
| **Electróns por nivel de enerxía** | 2, 8, 18, 8, 1 |
| **Estado(s) de oxidación** | 1 |
| **Óxido** | Base forte |
| **Estrutura cristalina** | cúbica centrada no corpo |
| Propiedades físicas |
| **Estado ordinario** | Sólido |
| **Punto de fusión** | 312,46 K |
| **Punto de ebulición** | 961 K |
| **Punto de inflamabilidade** | {{{P\_inflamabilidade}}} K |
| **Entalpía de vaporización** | 72,216 kJ/mol |
| **Entalpía de fusión** | 2,192 kJ/mol |
| **Presión de vapor** | 1,56·10-4 Pa a 312,6 K |
| **Temperatura crítica** |  K |
| **Presión crítica** |  Pa |
| **Volume molar** | m3/mol |
| **Velocidade do son** | 1300 m/s a 293.15 K (20 °C) |
| Varios |
| **Electronegatividade (Pauling)** | 0,82 |
| **Calor específica** | 363 J/(K·kg) |
| **Condutividade eléctrica** | 7,79·106 S/m |
| **Condutividade térmica** | 58,2 W/(K·m) |
| **1.ª Enerxía de ionización** | 403,0 kJ/mol |
| **2.ª Enerxía de ionización** | 2633 kJ/mol |
| **3.ª Enerxía de ionización** | 3860 kJ/mol |
| **4.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización4}}} kJ/mol |
| **5.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización5}}} kJ/mol |
| **6.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización6}}} kJ/mol |
| **7.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización7}}} kJ/mol |
| **8.ª enerxía de ionización** | {{{E\_ionización8}}} kJ/mol |
| **9.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización9}}} kJ/mol |
| **10.ª Enerxía de ionización** | {{{E\_ionización10}}} kJ/mol |
| Isótopos máis estables |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **iso** | **AN** | **Período** | **MD** | **Ed** | **PD** |
| **MeV** |
| 85Rb | **72,168**% | estable con 48 neutróns |
| 87Rb | 27,835% | 4,88 × 1010 a | β- | 0,283 | 87Sr |

 |
| Unidades segundo o SI e en condicións normais de presión e temperatura, salvo indicación contraria. |

O **rubidio** é un elemento químico da táboa periódica cuxo símbolo é o **Rb** e o seu número atómico é 37.

## Características principais

O rubidio é un metal alcalino brando, de cor prateada branca brillante que se embaza rapidamente ao aire, moi reactivo -é o segundo elemento alcalino máis electropositivo- e pode atoparse líquido a temperatura ambiente. Do mesmo xeito que os demais elementos do grupo 1 pode arder espontaneamente en aire con lapa de cor violeta amarelenta, reacciona violentamente coa auga desprendendo hidróxeno e forma amálgamas con mercurio. Pode formar aliaxes con ouro, os demais metais alcalinos, e alcalinotérreos, antimonio e bismuto.

Do mesmo xeito cós demais metais alcalinos presenta un único estado de oxidación (+1) e reacciona con dióxido de carbono, hidróxeno, nitróxeno, xofre e halóxenos. Co osíxeno forma polo menos catro óxidos: Rb2Ou, Rb2Ou2, Rb2Ou3, RbO2.

## Aplicacións

O rubidio pódese ionizar con facilidade polo que se estudou o seu uso en motores iónicos para naves espaciais, aínda que xenon e cesio demostraron unha maior eficacia para este propósito. Utilízase principalmente na fabricación de cristais especiais para sistemas de telecomunicacións de fibra óptica e equipos de visión nocturna. Outros usos son:

* Recubrimentos fotoemisores de telurio-rubidio en células fotoeléctricas e detectores electrónicos.
* Afinador sen carga, *getter*, (substancia que absorbe as últimas trazas de gas, especialmente osíxeno) en tubos sen carga para asegurar o seu correcto funcionamento.
* Compoñente de fotorresistencias (ou LDR, *Light dependant resistors*, resistencias dependentes da luz), resistencias nas cales a resistencia eléctrica varía coa iluminación recibida.
* En medicina para a tomografía por emisión de positróns, o tratamento da epilepsia e a separación por ultracentrifugado de ácido nucleicos e virus.
* Fluído de traballo en turbinas de vapor.
* O RbAg4I5 ten a maior condutividade eléctrica coñecida a temperatura ambiente de tódolos cristais iónicos e podería usarse na fabricación de baterías en forma de delgadas láminas entre outras aplicacións eléctricas.
* Estúdase a posibilidade de empregar o metal en xeradores termoeléctricos baseados na magnetohidrodinámica de forma que os ións de rubidio xerados a alta temperatura sexan conducidos a través dun campo magnético xerando unha corrente eléctrica.

En moitas aplicacións pode substituírse polo cesio (ou o composto de cesio correspondente) pola súa semellanza química.

## Historia

O rubidio (do latín *rubidus*, louro) foi descuberto en 1861 por Robert Bunsen e Gustav Kirchhoff na lepidolita utilizando un espectroscopio -inventado un ano antes- ao detectar as dúas raias vermellas características do espectro de emisión deste elemento e que son a razón do seu nome. Son poucas as aplicacións industriais deste elemento que en 1920 empezou a usarse en células fotoeléctricas téndose empregado sobre todo en actividades de investigación e desenvolvemento, especialmente en aplicacións químicas e electrónicas.

## Abundancia e obtención

Malia non ser un elemento moi abundante na codia terrestre xa que se atopa entre os 56 elementos que engloban conxuntamente un 0,05% do peso da mesma, non pode considerarse escaso. Representando da orde de 78 ppm en peso, é o 23.º elemento máis abundante e o 16.º dos metais superando a outros metais comúns como o cobre, o chumbo e o cinc dos que se extraen miles de toneladas anuais fronte ás tres do rubidio. É ademais 30 veces máis abundante có cesio e 4 có litio metais de cuxa obtención se extrae como subproduto. A razón de tal disparidade estriba en que non se coñecen minerais nos que o rubidio sexa o elemento predominante e que o seu radio iónico é moi similar ao do potasio (2000 veces máis abundante) substituíndoo -en ínfimas cantidades- nas súas especies minerais onde aparece como impureza.

Atópase en diversos minerais como leucita, polucita e zinnwaldita. A lepidolita contén un 1,5% de rubidio (pode superar en ocasións o 3,15%) e é de onde se obtén o metal na súa maioría; tamén outros minerais de potasio]] e cloruro de potasio conteñen cantidades significativas de rubidio como para permitir a súa extracción rendible, así como os depósitos de polucita &mdas; que poden conter ata un 1,35% de Rb&mdas; entre os que destacan os do lago Bernic en Manitoba (Canadá).

O metal obtense, entre outros métodos, reducindo o cloruro de rubidio con calcio en baleiro, ou quentando o seu hidróxido con magnesio en corrente de hidróxeno. Pequenas cantidades poden obterse quentando os seus compostos con cloro mesturados con óxido de bario en baleiro. A pureza do metal comercializado varía entre 99 e 99,8%.

## Isótopos

Coñécense 24 isótopos de rubidio, existindo na natureza tan só dúas, o Rb-85 e o radioactivo Rb-87. As mesturas normais de rubidio son lixeiramente radioactivas.

O isótopo Rb-87, que ten unha vida media de 4,75E10 anos, usouse moito para a datación radiométrica de rochas. El Rb-87 decae a Sr-87 estable emitindo un partículo beta negativa. Durante a cristalización fraccionada, o estroncio tende a concentrarse na plaxioclasa quedando o rubidio na fase líquida, de modo que a razón Rb/Sr no magma residual increméntase ao longo do tempo. As maiores razóns áchanse nas pegmatitas. Se a cantidade inicial de estroncio é coñecida ou pode extrapolarse, medindo as concentracións de Rb e Sr e o cociente Sr-87/Sr-86 pode determinarse a idade da rocha. Evidentemente a idade medida será a da rocha se esta non sufriu alteracións logo da súa formación.

A frecuencia de resonancia do átomo de Rb-87 úsase como referencia en normas e osciladores utilizados en transmisores de radio e televisión, na sincronización de redes de telecomunicación e na navegación e comunicación vía satélite. O isótopo emprégase ademais na construción de reloxos atómicos.

O isótopo Rb-82 utilízase na obtención de imaxes do corazón mediante tomografía por emisión de positróns. Debido á súa curta vida media (1,273 minutos) sintetízase, antes da súa administración, a partir de estroncio-82 xa que en tan só un día se desintegra practicamente por completo.

## Precaucións

O rubidio reacciona violentamente coa auga podendo provocar a inflamación do hidróxeno desprendido na reacción:

2 Rb + 2 H2O ? 2 Rb(OH) + H2
Para asegurar a pureza do metal e a seguridade na súa manipulación almacénase baixo aceite mineral seco, en baleiro ou en atmosfera inerte.

## Véxase tamén

### Bibliografía

* "Táboa periódica dos elementos" (PDF). Consello da Cultura Galega, Xunta de Galicia, Real Academia Galega de Ciencias, Real Academia Galega e Ciencia Nosa. 2019.
* Bermejo, M. R.; González, A.; Vázquez, M. (2006). *O nome e o símbolo dos elementos químicos* (PDF). Xunta, Secretaría Xeral de Política Lingüística e CRPIH. ISBN 978-84-453-4325-8.
* Bermejo, M. R.; González, A.; Maneiro, M. (2018). *Guía dos elementos químicos. Historia, propiedades e aplicacións*. Xunta de Galicia e CRPIH. ISBN 978-84-453-5297-7.

### Ligazóns externas

* WebElements.com - Rubidium