# Meridiano primario

Un **meridiano primario** (ou **meridianoorixe**) é un meridiano que, en cartografía, serve de referencia de lonxitude, é dicir representa os 0° de lonxitude, na escala de lonxitudes dun corpo celeste. A diferenza dos paralelos definidos completamente polo eixo de rotación dun obxecto celeste, a elección dun primeiro meridiano é totalmente arbitraria.

## Historia

A primeira proxección de Tolomeo, rexeitada por Máximo Planudes contra 1300, utilizando un meridiano a través das Illas Canarias no oeste de África
Facsímile do mapa de Diogo Ribeiro de 1529; o orixinal atópase na Biblioteca do Vaticano.
1571: mapa de África de Abraham Ortelius, co Cabo Verde como primeiro meridiano.
Gerardus Mercator, no seu *Atlas Cosmographicae* (1595), utiliza un meridiano principal nun lugar próximo a 25 ° O, pasando xusto ao oeste da illa de Santa María no Atlántico. O seu meridiano 180 percorre o estreito de Anian (estreito de Bering)
A noción de lonxitude foi desenvolvida polos gregos Eratóstenes (c. 276 a.C. - c. 195 a.C.) en Alexandría, e Hiparco (c. 190 a.C. - c. 120 a.C.) en Rodas, e aplicouse a un gran número de cidades polo xeógrafo Estrabón (64/63 aC - c. 24). Porén, foi Tolomeo (c. 90 - c. 168) quen primeiro empregou un meridiano consistente para un mapa mundial na súa *Geographia* .

Tolomeo utilizou como base as illas Afortunadas, un grupo de illas do Atlántico que adoita estar asociado ás illas Canarias (de 13° a 18° O), aínda que os seus mapas sitúanas máis preto das illas do Cabo Verde (22° a 25° O). O punto principal está colocado ao oeste da punta occidental de África (17,5° O), xa que aínda non se utilizaban os números negativos. O seu primeiro meridiano corresponde actualmente a 18° 40' oeste de Winchester (uns 20° O). Entón, o método principal para determinar a lonxitude era utilizar a hora das eclipses lunares en diferentes países.

A *Geographia* de Tolomeo imprimiuse por primeira vez con mapas en Boloña en 1477, e moitos mapas de principios do século XVI seguírona. Pero aínda había a esperanza de que existise unha base "natural" para un meridiano cero. Cristovo Colón informou en 1493 que o compás apuntaba cara ao norte nalgún lugar do Atlántico medio, e este feito utilizouse no tratado de Tordesillas de 1494, que resolveu a disputa territorial entre España e Portugal sobre as terras recentemente descubertas. A liña de Tordesillas estableceuse finalmente en 370 leguas ao oeste do Cabo Verde. Isto móstrase no mapa de Diogo Ribeiro de 1529. A illa de São Miguel (25,5° O) nos Azores aínda foi usada pola mesma razón até 1594 por Christopher Saxton, aínda que para entón demostrouse que a liña de desviación magnética cero non seguía unha liña de lonxitude.

En 1541, Mercator realizou o seu famoso mapa de 41 cm do planeta terrestre e debuxou o seu meridiano precisamente a través de Fuerteventura (14 ° 1' O) nas Canarias. Os seus mapas posteriores empregaron os Azores, seguindo a hipótese magnética, mais no momento en que Ortelius publicou o primeiro atlas moderno en 1570, outras illas como o Cabo Verde tamén se estaban a utilizar. No seu atlas, as lonxitudes contábanse de 0° a 360°, non de 180º O a 180º L, como é habitual na actualidade. Esta práctica foi seguida polos navegantes ata o século XVIII. En 1634, o cardeal Richelieu empregou a illa máis occidental das Canarias, El Hierro, a 19° 55' ao oeste de París, como elección do meridiano. O xeógrafo Delisle decidiu redondealo ata os 20°, de forma que se converteu simplemente no meridiano de París disfrazado.

A principios do século XVIII, a batalla continuou para mellorar a determinación da lonxitude no mar, levando o desenvolvemento do cronómetro mariño de John Harrison. Pero foi o desenvolvemento dos gráficos de estrelas precisos, principalmente polo primeiro astrónomo real británico, John Flamsteed entre 1680 e 1719 e difundido polo seu sucesor Edmond Halley, o que permitiu aos navegantes utilizar o método lunar de determinar a lonxitude con maior precisión mediante a octante desenvolvido por Thomas Godfrey e John Hadley. Entre 1765 e 1811, Nevil Maskelyne publicou 49 números do almanaque náutico baseado no meridiano do Observatorio Real de Greenwich. As táboas de Maskelyne non só facían que o método lunar fose posible, senón que tamén facían do meridiano de Greenwich o punto de referencia universal. Mesmo as traducións francesas do almanaque náutico retiveron os cálculos de Maskelyne de Greenwich, a pesar de que todas as demais táboas de *Connaissance des Temps* consideraban o meridiano de París como principal.

En 1884, na Conferencia Meridiana Internacional de Washington, delegados de vinte e cinco países votaron para adoptar o meridiano de Greenwich como primeiro meridiano do mundo. Os franceses argumentaron unha liña neutral, mencionando os Azores e o estreito de Bering, mais finalmente abstivéronse e continuaron a empregar o meridiano de París ata 1911.

## Lista de meridianos primarios da Terra

| Localización | Lonxitude actual | Nome do meridiano | Notas |
| --- | --- | --- | --- |
| Estreito de Bering | 168°30' O |  | Ofrecido en 1884 como posibilidade para un "meridiano primario neutral" por Pierre Janssen na Conferencia Internacional do Meridiano. |
| Washington, D.C. | 77°03′56.07″ O (1897) ou 77°04′02.24″ O (NAD 27) ou 77°04′01.16″ O (NAD 83) | meridiano do New Naval Observatory |  |
| Washington, D.C. | 77°02′48.0″ O, 77°03′02.3″, 77°03′06.119″ O ou 77°03′06.276″ O (ambos presuntamente NAD 27). Si fuese NAD27, o primeiro sería 77°03′05.194″ O (NAD 83) | meridiano do Old Naval Observatory |  |
| Washington, D.C. | 77°02′11.56299″ O (NAD 83), 77°02′11.55811″ O (NAD 83), 77°02′11.58325″ O (NAD 83) (tres monumentos diferentes que orixinariamente tiñan que estar no meridiano da Casa Branca) | meridiano da Casa Branca |  |
| Washington, D.C. | 77°00′32.6″ O (NAD 83) | meridiano do Capitolio |  |
| Filadelfia | 75° 10' 12″ O |  |  |
| Río de Xaneiro | 43° 10' 19″ O |  |  |
| Illas Afortunadas / Azores | 25° 40' 32″ O |  | Usado ata a idade media, proposto como un dos meridianos neutrais por Pierre Janssen na Conferencia Internacional do Meridiano |
| El Hierro (Ferro), Illas Canarias | 18° 03' O, posteriormente redefinido como 17° 39' 46″ O | meridiano Ferro |  |
| Tenerife | 16° 38' 22" O | meridiano de Tenerife | Acadou importancia grazas aos cartógrafos e navegantes neerlandeses despois de que abandonasen a idea dun meridiano magnético |
| Cádiz | 6° 17' 35.4" O | meridiano de Cádiz | Observatorio real na torre sueste do Castelo da vila, empregado en 1735–1850 pola armada española. |
| Lisboa | 9° 07' 54.862″ O |  |  |
| Madrid | 3° 41' 16.58″ O |  |  |
| Kew | 0° 00' 19.0″ O | Meridiano primario | Situado no Kew Observatory de Xurxo III |
| Greenwich | 0° 00' 05.3101″ O | Meridiano de Greenwich | Meridiano Airy |
| Greenwich | 0° 00' 05.33″ O | United Kingdom Ordnance Survey Zero Meridian | Meridiano Bradley |
| Greenwich | 0° 00' 00.00″ | IERS Reference Meridian |  |
| París | 2° 20' 14.025″ L | meridiano de París |  |
| Bruxelas | 4° 22' 4.71″ L |  |  |
| Anveres | 4° 24' L | meridiano de Anveres |  |
| Ámsterdam | 4° 53' L |  | A través do Westerkerk de Ámsterdam; usado para definir o tempo legal nos Países Baixos entre 1909 e 1937 |
| Pisa | 10° 24' L |  |  |
| Oslo (Kristiania) | 10° 43' 22.5″ L |  |  |
| Florencia | 11°15' L | meridiano de Florencia | Usado na proxección Peters, 180° a partir do meridiano que atravesa o estreito de Bering |
| Roma | 12° 27' 08.4″ L | *meridiano do Monte Mario* | Usado en Roma 40 Datum |
| Copenhague | 12° 34' 32.25″ L |  | Rundetårn |
| Nápoles | 14° 15' L |  |  |
| Pressburg | 17° 06' 03″ L | Meridianus Posoniensis | Usado por Sámuel Mikoviny |
| Buda | 19° 03' 37″ L | meridianu(s) Budense | Empregado en 1469–1495; introducido por Regiomontanus, usado por Marcin Bylica, Galeotto Marzio, Miklós Erdélyi (1423–1473), Johannes Tolhopff (c. 1445–1503), Johannes Muntz. Establecido no castelo real (e observatorio) de Buda. |
| Estocolmo | 18° 03' 29.8″ L |  | no Observatorio de Estocolmo |
| Cracovia | 19° 57' 21.43″ L | Meridiano de Cracovia | No antigo observatorio de Cracovia no Colexio Śniadecki; mencionado atmén na obra de Nicolao Copérnico *Sobre as revolucións das esperas celestiais*. |
| Varsovia | 21° 00' 42″ L | Meridiano de Varsovia |  |
| Várad | 21° 55' 16″ L | Tabulae Varadienses |  Between 1464 and 1667, a *prime meridian* was set in the Fortress of Oradea (*Varadinum* at the time) by Georg von Peuerbach. |
| Alexandría | 29° 53' L | Meridiano de Alexandría | Meridiano do *Almaxesto* de Tolomeo. |
| San Petersburgo | 30° 19' 42.09″ L | Meridiano de Pulkovo |  |
| Gran Pirámide de Giza | 31° 08' 03.69″ L |  | 1884 |
| Xerusalén | 35° 13' 47.1″ L |  |  |
| A Meca | 39° 49' 34″ L |  | Tempo da Meca |
| Ujjain | 75° 47' L |  | Empregado dende o século IV na astronomía e nos calendarios da India. |
| Kyoto | 136° 14' L |  | Empregado nos mapas xaponeses dos séculos XVIII e XIX (oficialmente en 1779–1871). |
|  | ~ 180 |  | Oposto a Greenwich, proposto o 13 de outubro de 1884 na Conferencia Internacional do Meridiano por Sandford Fleming |

## Outros corpos celestes

Coma na Terra, os meridianos primarios noutros corpos teñen que definirse arbitrariamente. Ás veces emprégase algún elemento da paisaxe como un cráter, outras veces en referencia a outro obxecto celeste ou por campos magnéticos. Definiuse un meridiano cero para estes obxectos do Sistema Solar:

* Empréganse dous sistemas de coordenadas diferentes para o Sol. O primeiro é o sistema Carrington, segundo o cal o meridiano primario pasa polo centro do disco solar que se vía dende a Terra o 9 de novembro de 1853, cando o astrónomo Richard Christopher Carrington comezou as súas observacións de manchas solares. O segundo é o sistema Stonyhurst, orixinado no Observatorio Stonyhurst.
* Na Lúa pasa directamente por medio da cara visible dende a Terra, preto do cráter Bruce. Máis xeralmente, para obxectos cunha rotación que sexa síncrona, é posible adoptar a posición media do punto que se atopa directamente ao corpo ao redor do cal viran como orixe das lonxitudes. Esta convención adóptase xeralmente para Ío, Europa, Ganímedes, Calisto ou Titán.
* En Mercurio, en 1975 definiuse como 20 ° ao leste do pequeno cráter chamado Hun Kal ("20" en maia).
* En Venus, o meridiano pasa polo pico central do cráter Ariadne.
* En Marte, o primeiro meridiano é definido polo cráter Airy-0 e definiuse en 1971.
* Nos xigantes gasosos, que non teñen unha superficie sólida e a atmosfera vira a diferentes velocidades segundo a latitude, pódense utilizar varios sistemas como referencia do campo magnético destes planetas.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Burgess, Ebenezer (1860). "Translation of the Surya-Siddhanta". *Journal of the American Oriental Society* (e book) **6** (publicado o c. 2013). p. 185.
* Dolan, Graham (2013a). "The Greenwich Meridian before the Airy Transit Circle". *The Greenwich Meridian*.
* Dolan, Graham (2013b). "WGS84 and the Greenwich Meridian". *The Greenwich Meridian*.
* Hooker, Brian (2006). *A multitude of prime meridians*. Arquivado dende o orixinal o 26 de setembro de 2018. Consultado o 28 de xuño de 2019.
* Howse, Derek (1997). *Greenwich Time and the Longitude*. Phillip Wilson. ISBN 978-0-85667-468-6.
* Norgate, Jean; Norgate, Martin (2006). *Prime meridian*. Arquivado dende o orixinal o 04 de xullo de 2013. Consultado o 13 de xaneiro de 2013.
* *NGS datasheet station name form*. National Geodetic Survey. 2016. Consultado o 11 de decembro de 2016.
* Sobel, Dava; Andrewes, William J. H. (1998). *The Illustrated Longitude*. Londres: Fourth Estate.

### Ligazóns externas

* "Where the Earth's surface begins—and ends", *Popular Mechanics*, decembro de 1930
* scanned TIFFs of the conference proceedings
* Prime meridians in use in the 1880s, by country