Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# En perigo crítico

A denominación **"en perigo crítico"** (abreviada *CR*, do inglés *critically endangered*) é a denominación utilizada pola Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN) para un dos estado de conservación dunha especie cando esta se considera que está ante un grave risco de extinción na natureza. É a categoría de maior risco asignada pola IUCN na súa lista vermella para unha especie en estado silvestre. No sistema de categorías da UICN é o nivel de risco inmediatamente superior a "en perigo" (EN) e anterior a "extinta en estado silvestre" (EW).

En 2014, había 2464 especies animais e 2104 de plantas con esta valoración, o que supón un aumento con respecto ao ano 1998, cando había 854 e 909 catalogadas, respectivamente.

Como na lista vermella da IUCN non se considera extinta unha especie ata que se fan exames específicos e extensos sobre a súa situación na natureza, as especies que posiblemente están xa extintas pero para as que non se realizaron estes estudos son colocadas polo momento como en perigo crítico. A IUCN ten unha lista de especies "posiblemente extintas" *CR(PE)* e "posiblemente extintas na natureza" *CR(PEW)*, modeladas nas categorías usadas pola BirdLife International par categorizar estes taxons.

## Definición da IUCN

Para que unha especie sexa definida como en perigo crítico na Lista vermella, esa especie debe cumprir **calquera** dos seguintes criterios (do A ao E). A abreviación usada pola IUCN "3G/10Y" (*3 generations/10 years*) significa tres xeracións ou dez anos —aínda que sexa máis longa— nun máximo de 100 anos; "MI" significa individuos maduros (*mature Individuals*):

**A**: A especie aparece nunha área de menos de 100 km² e ademais cumpre dúas das seguintes condicións:
1. Grave fragmentación do seu hábitat ou existe só nunha localidade
2. Declive na extensión da súa aparición, área de ocupación, área/extensión/cualidade do hábitat, número de localizacións/subpoboacións, ou cantidade de MI.
3. Flutuacións extremas na extensión da aparición, área de ocupación, número de localizacións/subpoboacións, ou cantidade de MI.
**B**: Igual que arriba, pero menos de 10 km² (utilizado para mostrar diferentes niveis de gravidade).
**C**: Declive da poboación de menos de 250 MI e ou un dos seguintes:
1. Un declive do 25% en 3G/10Y;
2. Flutuacións extremas, ou un 90% de MI nunha soa subpoboación, ou non máis de 50 MI en calquera das subpoboacións.
**D**: Cantidades menores de 50 MI.
**E**: Polo menos un 50% de posibilidades de extinguirse na natureza en 3G/10Y.
## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Lista de especies en perigo crítico[*Ligazón morta*]. *Lista vermella da IUCN de especies ameazadas. Versión 2014.2*. International Union for Conservation of Nature. 2014. Consultado o 30 de agosto de 2014.

### Ligazóns externas

* Criterios para considerar unha especie en perigo crítico Arquivado 19 de xullo de 2012 en Wayback Machine., IUCN
# Medusa

Para o personaxe da mitoloxía grega véxase: Medusa (mitoloxía).

| Medusa |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
clase de organismos coñecidos por un nome común particular  |
|  Subclase de
Cnidarios  |
|  Taxon coñecido por este nome
*Medusozoa* *Hidrozoos* *Cubozoos* *Escifozoos* *Staurozoa*  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Fonte de alimentación
plancto míllara peixe crustáceos fish larva (en)   |

 |
|  Subdivisións
Hydrozoa - hidromedusas
Scyphozoa - escifomedusas
Cubozoa - cubomedusas
 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0d8zb  |
| CIE-11 | 414019492  |
| OpenAlex | C2779735984  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24468445 "
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Medusa (en) "
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q114391383 "
* *Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron* "Q24774260 "
* *The New Student's Reference Work* "The New Student's Reference Work/Jellyfish (en) "
 |

 |
| Wikidata G:Commons C:Commons |

A **medusa**, **augamar** ou **aguamar** é un animal invertebrado que pertence ó grupo dos cnidarios. Atópanse en todos os océanos do planeta, dende a superficie até as profundidades. Algunhas medusas habitan en auga doce. As medusas vagaron polos mares dende hai 500 millóns de anos, ou se cadra, dende hai 700 millóns ou máis. As especies actuais presentan unha morfoloxía moi semellante ás especies fósiles.

Viven afastadas da costa, pero poden achegarse en cantidades variables por mor das correntes de auga. A chegada de medusas á costa é un fenómeno natural que se produce durante a primavera e o verán.

## Notas
# Batiscafo

Batiscafo Trieste.
Un **batiscafo** é un pequeno **vehículo de inmersión profunda** (ou **DSV** do seu nome en inglés, *Deep Submergence Vehicle*) somerxíbel, especialmente deseñado para chegar a grandes profundidades baixo o océano, soportando a enorme presión da auga. Son pequenos submarinos tripulados con propulsión autónoma que permiten alcanzar grandes profundidades no mar, con fins militares ou científicos.

Estes vehículos subacuáticos normalmente están equipados con cámaras e diversos equipos tecnolóxicos que lles permiten rexistrar, medir e incluso rescatar obxectos do fondo mariño, como restos de barcos e submarinos naufragados.

Componse dunha cabina similar á dunha batisfera suspendida baixo un depósito cheo dalgún líquido que sexa máis lixeiro que a auga, como a gasolina. A propulsión proporciónana uns motores alimentados por unha batería eléctrica.

O batiscafo foi inventado por Auguste Piccard, e a primeira inmersión, sen tripulantes e con piloto automático, levouse a cabo en augas do arquipélago de Cabo Verde, en 1948, e estivo a cargo do batiscafo FNRS-2, que logrou descender a 1.080 m de profundidade. Piccard tamén cuñou o nome *batiscafo*, tirándoo das palabras do grego antigo βαθύς *bathýs* ('profundidade') e σκάφος *skáphos* ('nave').

Realizaron numerosas probas e melloras e, en setembro de 1953, Piccard e a súa tripulación lograron descender a 3.150 m co novo batiscafo, batiscafo Trieste, construído en Italia que, en 1959, logrou descender até os 5.486 metros de profundidade e, un ano despois, ós 10 916 m en augas de Guam, permanecendo media hora no fondo do océano.

Máis tarde construíuse o batiscafo francés *"Arquimedes"*, capaz de explorar profundidades de até 11 000 m e que, en 1962, alcanzou os 9.500 m na fosa das illas Kuriles.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Aboulker, Axel (2012): *Le Sous-marin* Archimède*. 1932-1952*. Rennes: Marines Éditions. ISBN978-2357430587
* Picard, Claude (2006): *Les Sous-marins de 1 500 tonnes*. Rennes: Marines Editions. ISBN 2-915379-55-6

### Ligazóns externas

* L'*Archimède*[*Ligazón morta*] *(en francés)*

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---
# Escala sismolóxica de magnitude de momento

A **escala sismolóxica de magnitude de momento (MW)** é unha escala logarítmica usada para medir e comparar sismos. Está baseada na medición da enerxía total que se libera nun terremoto. Foi introducida en 1979 por Thomas C. Hanks e Hiroo Kanamori como a sucesora da escala de Richter.

Unha vantaxe da escala de magnitude de momento é que non se satura preto de valores altos. É dicir, a diferenza doutras escalas, esta non ten un valor por encima do cal todos os terremotos máis grandes reflictan magnitudes moi similares.

Outra vantaxe que posúe esta escala é que coincide e continúa cos parámetros da escala de Richter.

Por estas razóns, a escala de magnitude de momento é a máis usada por sismólogos para medir e comparar terremotos de grandes proporcións. O Centro Nacional de Información Sísmica (National Earthquake Information Center) dos Estados Unidos, dependente do Servizo Xeolóxico dos Estados Unidos (USGS) usa esta escala para a medición de terremotos dunha magnitude superior a 3,5.

A pesar do anterior, a escala de Richter é a que goza de máis popularidade na prensa. Logo, é común que a prensa comunique a magnitude dun terremoto en escala de Richter cando este foi en realidade medido coa escala de magnitude de momento. Nalgúns casos isto non constitúe un erro, dada a coincidencia de parámetros de ambas as escalas, aínda que se recomenda indicar simplemente «magnitude» e evitar o texto «escala de Richter» para evitar erros.

## Notas
# 23 de xuño

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Xuño** | >> |
| Lu | Ma | Mé | Xo | Ve | Sá | Do |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |
| **2026** Todos os días |

O **23 de xuño** é o 174º día do ano do calendario gregoriano e o 175º nos anos bisestos. Quedan 191 días para finalizar o ano.

## Acontecementos

* 1894 - Creación do Comité Olímpico Internacional en París, polo barón Pierre de Coubertin.
* 1915 - Primeiro rexistro do xenocidio armenio en Turquía.
* 1923 - En Vigo aprobábase a fusión do Fortuna e o Sporting Vigo, que dará lugar ao nacemento do Real Club Celta de Vigo.
* 1927 - Joaquín Loriga Taboada aterra co seu avión no Monte do Toxo (Lalín), sendo a primeira aeronave que o fai en Galiza.
* 1975 - Retírase da circulación a última locomotora a vapor que quedaba en funcionamento en España, unha vez rematada a electrificación de tódalas liñas ferroviarias do país .
* 2014- A Women's Engineering Society (WES) crea neste ano o Día Internacional da Muller na Enxeñería.

## Nacementos

Anna Akhmatova.
* 1668 - Giambattista Vico, filósofo italiano (m. 1744).
* 1889 - Anna Akhmatova, poeta rusa.
* 1894 - Alfred Charles Kinsey, sexólogo estadounidense (m. 1956).
* 1907 - Xaquín Lorenzo, etnógrafo galego (m. 1989).
* 1910 - Jean Anouilh, dramaturgo francés (m. 1987).
* 1911 - Andrés Colombo, pintor galego.
* 1912 - Alan Turing, matemático.
* 1915 - Frances Gabe, inventora estadounidense (m. 2016)
* 1930 - J. H. Elliott, historiador británico.
* 1972 - Zinedine Zidane, futbolista francés.
* 1974 - Joel Edgerton, actor australiano.
* 1982 - Róber Bodegas, actor e guionista galego.

## Mortes

Peter Falk.
* 79 - Vespasiano, emperador romano (n. 9).
* 1806 - Mathurin Jacques Brisson, zoólogo francés (n. 1723).
* 1878 - George Back, navegante e explorador británico (n. 1796).
* 1926 - Viktor Vasnetsov, pintor ruso (n. 1848).
* 1959 - Boris Vian, escritor francés.
* 1980 - Clyfford Still, artista estadounidense (n. 1904).
* 1996 - Andreas Papandreu, economista e político grego (n. 1919).
* 2005 - Manolis Anagnostakis, poeta grego (n. 1925).
* 2011 - Peter Falk, actor estadounidense (n. 1927).

## Festas e celebracións

* Romaría da Nosa Señora do Corpiño, en Losón (Lalín).

## Outros

* Santoral: San Xosé Cafasso.

## Notas

Os 366 días do ano
# 20 de xuño

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Xuño** | >> |
| Lu | Ma | Mé | Xo | Ve | Sá | Do |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |
| **2026** Todos os días |

O **20 de xuño** é o 171º día do ano do calendario gregoriano e o 172º nos anos bisestos. Quedan 194 días para finalizar o ano.

## Acontecementos

* 1897 - José Sellier roda a primeira cinta galega, Entierro del General Sánchez Bregua
* 1991 - O Parlamento alemán aproba o traslado da capital do país desde Bonn ó Berlín reunificado.

## Nacementos

Jacques Offenbach.
Mary L. Good.
* 1819 - Jacques Offenbach, famoso compositor de ópera, coñecido por ser o compositor de "Orfeo nos Infernos" e polo clásico Can-Can.
* 1861 - Frederick Gowland Hopkins, bioquímico inglés (m. 1947).
* 1906 - Amada López Meneses, historiadora galega.
* 1909 - Errol Flynn, actor estadounidense (m. 1959).
* 1915 - Terence Young, director de cine do Reino Unido (m. 1994).
* 1930 - Henrique Otero Covelo, o gaiteiro de Fragoso, primeiro profesor de gaita galega nun conservatorio (m. 2013)
* 1931 - Mary L. Good, química estadounidense (m. 2019)
* 1932 - Nam June Paik, vídeo-artista nado en Seúl (Corea) (m. 2006).
* 1941 - Stephen Frears, director de cine británico.
* 1942 - Santiago Agrelo, frade franciscano e arcebispo galego.
* 1943 - Santos Oujo, enxeñeiro e político galego.
* 1967 - Nicole Kidman, actriz estadounidense.
* 1968 - Robert Rodriguez, director de cine estadounidense.
* 1971 - Jeordie White, músico estadounidense.

## Mortes

Antolín Faraldo.
* 1853 - Antolín Faraldo, escritor galego e figura destacada do provincialismo galego.
* 1883 - Gustave Aimard, pintor francés (n.1818)
* 1923 - Constantino Horta, escritor galeguista (n. 1860).
* 1933 - Clara Zetkin, política alemá (n. 1857).
* 1937 - Andreu Nin, político catalán líder do POUM.
* 1953 - Antón Zapata García, poeta galego (n. 1886).
* 1953 - Vsevolod Pudovkin, director ruso (n. 1893).
* 1958 - Kurt Alder, químico alemán (n. 1902).
* 1960 - Frieda B. Hennock, avogada estadounidense (n. 1904).
* 1961 - José Juncal Verdulla, pedagogo, xornalista e escritor galego (n. 1869).
* 1994 - Manuel Reimóndez Portela, médico, escritor e político galego (n. 1916).
* 1994 - Einar Haugen, lingüista americano (n. 1906).
* 2005 - Jack Kilby, enxeñeiro eléctrico estadounidense (n. 1923).
* 2011 - Ryan Dunn, personalidade da televisión nos Estados Unidos (n. 1977).
* 2012 - Antonio Pérez Barreiros, guerrilleiro antifranquista galego (n. 1928).

## Festas e celebracións

* Día Mundial dos Refuxiados

## Outros

## Notas

Os 366 días do ano