Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lingua desano

| Lingua desano |
| --- |
| *Winá*  |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
lingua lingua viva  |
|  Subclase de
linguas tucanas orientais  |
|  Nome orixinal
Winá (es)  |

 |
| Clasificación lingüística |
|
linguaxe humana ↳ lingua indíxena ↳ linguas indíxenas de América ↳ linguas indíxenas de América do Sur ↳ linguas tucanas ↳ linguas tucanas orientais  |
|

| Cifras e dimensións |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| Número de falantes | 6.000  |
|  |

 |

 |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Orixinario de
 Estado do Amazonas  Vaupés  |
|  País
 Brasil  Colombia  |
|  Mapas

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02hx2q2  |
| ISO 639-3 | des  |
| ISO 639-5 | des  |
| IETF | des  |

 |

 |
| Wikidata |

A **lingua desano** é unha lingua indíxena da familia tucana falada en Colombia e o Brasil. Tamén é coñecida polos nomes boleka, desâna e kusibi. É falada no noroeste do Brasil e no sur de Colombia, na rexión do río Tiquié. Segundo datos de 2001 a 2011 tiña 3 160 falantes. O desano está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Cabalzar, Aloisio; Hugh-Jones, Stephan (2018). *"Desana." Languages - Indigenous Peoples in Brazil, Equipe Do Programa Rio Negro Do Instituto Socioambiental (ISA)*.
* Chacon, Thiago Costa (2007). *Estudo fonológico comparativo Tukano-Desano*. Monografia de Iniciação Científica, UnB.
* Kaye, Jonathan D. (1971). "Nasal Harmony in Desano". *Linguistic Inquiry* **2** (1): 37–56. JSTOR 4177608.
* Kaye, Jonathan Derek (1970). *The Desano Verb: Problems in Semantics, Syntax and Phonology*. Columbia University.
* Miller, Marion (1999). *Desano Grammar: Studies in the languages of Colombia 6*. Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics, 132. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington.
* Silva, Wilson de Lima (2012). *A descriptive grammar of Desano*. University of Utah.
# Acuarela

| Acuarela |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
técnica pictórica material de pintura  |
|  Subclase de
arte do debuxo  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Material / ingrediente
pigmento goma arábica (pt)  aquarela (pt)   |
|  Produto ou servizo
acuarela  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Persoas relevantes
John Robert Cozens Winslow Homer John Sell Cotman Joseph Mallord William Turner Thomas Girtin John Marin Charles Demuth Edward Hopper Charles E. Burchfield William Blake  |
|  Practicado por
acuarelista  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/018ktp  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Diccionario de materias y técnicas (II) (pt)*  pp. 39
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24328960 "
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q112756422 "
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Aquarelle (en) "
* *Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron* "Q24730297 "
* *Dicionario razonado da gran lingua rusa* "Q30162408 "
* *Technical Encyclopedia (en)*  "Q87332590 "
* *The Domestic Encyclopædia; Or, A Dictionary Of Facts, And Useful Knowledge* "Domestic Encyclopædia (1802)/Water-colours (en) "
 |
|  |

 |
| Wikidata C:Commons |

Acuarelas

A **acuarela** é unha técnica pictórica sobre papel ou cartón que emprega cores en po preparadas con goma soluble na auga. Tamén se denomina "acuarela" a obra executada mediante esta técnica ou a pintura e material así como a preparación pictórica que se utiliza nesta técnica (por exemplo unha caixa de acuarelas).

## Características

Ó diluírse na auga obtense unha solución transparente que se aplica por capas sobre papel branco ou de cor. As cores utilizadas son transparentes (segundo a cantidade de auga na mestura) e ás veces deixan ver o fondo do papel (branco), que actúa como outro verdadeiro ton. Componse de pigmentos aglutinados con goma arábiga ou mel. Nos seus procedementos emprégase a pintura por capas transparentes, a fin de lograr maior brillantez e soltura na composición que se está realizando.

## Artistas

Un dos acuarelistas máis famosos é Joseph Mallord William Turner (1775-1850), que foi precursor das técnicas que posteriormente desenvolverían as vangardas. Os seus cadros reflicten magnificamente a luz e o movemento.

### Usos

As acuarelas son tradicionalmente empregadas en paisaxes, tanto para exposicións de compra-venda como para a súa reprodución en postais, como as de A. R. Quinton, ou en viñetas de banda deseñada, como as de Miguelanxo Prado, ou como esbozos ou apuntamentos previos para obras maiores en óleo ou outras técnicas.

## Notas

## Véxase tamén

* Arte
* Óleo
* Pastel
* Pintura
* Témpera
* Teoría da cor
# Nanomateriais

Os **nanomateriais** son materiais que posúen graos estruturais na orde de 10−9m, ou un nanómetro.

O control, manipulación e fenómenos da materia a escala nanométrica, cuxas propiedades difiren das observadas en maior escala, son obxecto de estudo da nanociencia e da nanotecnoloxía.

## Descrición

Os nanomateriais presentan propiedades especiais en virtude da súa escala nanométrica e son empregados en proxectos de nanotecnoloxía. Varían en canto ao tamaño, composición química, forma e superficie.

As nanopartículas, nanoesferas e outros materiais nanoestruturados son nanomateriais de interese por presentaren aplicacións en campos tan diversificados como a mecánica, a óptica, a electrónica, a química e a bioquímica.

Outro tipo de nanomateriais son os denominados nanocompósitos, formados pola unión de dous ou máis compoñentes, sendo que nun deles as súas partículas posúen dimensións da orde de nanómetros. Estas dimensións aumentan a interacción entre a partícula e o medio, mellorando en moito algunhas propiedades do nanocompósito en relación ao compoñente puro.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Nanotecnoloxía
# Routledge

|  Routledge |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
editorial editorial de libros  |
|  Nome orixinal
Routledge (en)  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Industria
edición  |
|  Produto ou servizo
revista  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Fundador/a
 George Routledge (en)   |
|  Propietario/a
 Taylor & Francis (pt)  (1998 - )  |
|  Entidades subsidiarias
 Routledge Handbooks Online (en)   |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
1851  |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Substitúe
 George Routledge & Sons  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Sede
 Londres  |
|  Lugar de formación
 Londres  |
|  País
 Reino Unido  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| VIAF | 132939832  |
| ISNI | 0000000115404508  |
| Open Library | OL2694142A  |
| Freebase | /m/03d5ns  |
| OpenAlex | P4310319847  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Páxina WEB
routledge.com  |
|     |

 |
| Wikidata C:Commons |

**Routledge** é unha editorial multinacional inglesa. Foi fundada en 1836 por George Routledge e especialízase en proporcionar libros académicos, revistas e recursos en liña nos campos das humanidades, ciencias do comportamento, educación, dereito e as ciencias sociais. A empresa publica aproximadamente 1.800 revistas e 5.000 libros novos cada ano, e o seu catálogo de obras abarca máis de 140.000 títulos. Routledge é considerada a maior editorial académica mundial dentro das humanidades e as ciencias sociais.

En 1998, Routledge converteuse nunha subdivisión e selo do seu antigo rival, Taylor & Francis Group (T&F), como resultado dun acordo de adquisición de 90 millóns de libras con Cinven, un grupo de capital risco que a comprara dous anos antes por 25 millóns de libras. Tras a fusión de Informa e T&F en 2004, Routledge converteuse nunha unidade editorial e nun selo editorial importante dentro da división de "publicacións académicas" de Informa. Routledge ten a súa sede na oficina principal de T&F en Milton Park, Abingdon, Oxfordshire; tamén opera desde oficinas de T&F en todo o mundo, como en Filadelfia, Melbourne, Nova Deli, Singapur e Pequín.

## Notas

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre cultura é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Antropoloxía social

A **antropoloxía social** é o constituínte dominante da antropoloxía no Reino Unido e a súa Mancomunidade de Nacións e a maioría de Europa (Francia en particular), onde se distingue da antropoloxía cultural. Nos Estados Unidos, a antropoloxía social está subsumida á antropoloxía cultural (ou dentro da antropoloxía sociocultural, denominación relativamente nova).

En contraste coa antropoloxía cultural, a cultura e a súa continuidade (incluíndo narrativas, rituais e o comportamento simbólico asociado con estas) foron tradicionalmente consideradas como a "variable" dependente pola antropoloxía social, incrustadas no seu contexto histórico e social, incluíndo a súa diversidade de posicións e perspectivas, ambigüidades, conflitos e contradicións da vida social; máis que a variable independente (explicativa).

No pasado, os temas de interese dos antropólogos sociais incluían as convencións, a organización económica e política, o dereito e a resolución de conflitos, os patróns de consumo e intercambio, o parentesco e as estruturas familiares, as relacións de xénero, a maternidade e a socialización e a relixión. No presente, os antropólogos sociais tamén se interesan por temas como a globalización, a violencia étnica, os estudos de xénero, o trans nacionalismo e as experiencias locais que del se desprenden e as culturas emerxentes do ciberespazo; e tamén poden mediar conflitos de intereses entre defensores do medio ambiente e responsables do desenvolvemento económico. Algúns antropólogos británicos e americanos, entre os que se atopan Gillian Tett e Karen Ho, que estudaron a Bolsa de Valores de Wall Street, proporcionaron unha explicación alternativa sobre a crise financeira de 2007–2010 fronte ás explicacións técnicas vinculadas ás teorías políticas e económicas.

As diferenzas entre as perspectivas da antropoloxía sociocultural británica, francesa e americana diminuíron para dar paso cada vez máis a diálogos e préstamos de teorías e métodos. Os antropólogos sociais e culturais, ademais dalgúns socioculturais, atópanse na maioría de institutos de antropoloxía. Por iso, os nomes formais das institucións xa non necesitan reflectir o contido de disciplinas que estudan ó completo. Algúns, como o Institute of Social and Cultural Anthropology (Instituto de Antropoloxía Social e Cultural en inglés) de Oxford cambiou o seu nome para reflectir o cambio de composición. Outros como o Departamento de Antropoloxía Social da Universidade de Kent converteuse simplemente en Antropoloxía.

## Notas
# Theodor Adorno

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Adorno.

Theodor Adorno|   |
| Nome orixinal | Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno |
| Biografía |
| Nacemento | (de) Theodor Ludwig Wiesengrund  11 de setembro de 1903  Frankfurt
 |
| Morte | 6 de agosto de 1969 (65 anos) Visp
 |
| Lugar de sepultura | Cemitério de Frankfurt am Main (pt) , K 119 ﻿ / ﻿  |
| Educación | Merton College   Universidade de Frankfurt   |
| Director de tese | Hans Cornelius  |
| Actividade |
| Campo de traballo | Filosofía, socioloxía, musicoloxía, estética e teoría social  |
| Lugar de traballo  | Frankfurt (1949–1969) Os Ánxeles (1941–1949) Nova York (1938–1941) Oxford (1934–1937) Frankfurt (1926–1933) Viena (1925–1926) Frankfurt (1921–1933)  |
| Ocupación | filósofo, crítico musical, aforista, pianista, escritor, crítico literario, sociólogo, profesor universitario, compositor, musicólogo, esteticista  |
| Período | Filosofía contemporánea  |
| Empregador | Universidade de Frankfurt   |
| Membro de | Segunda Escola de Viena (pt)   |
| Xénero artístico | Música clásica  |
| Movemento | Escola de Frankfurt, música clásica do século XX e filosofía continental  |
| Alumnos | Jürgen Habermas  |
| Influencias | Walter Benjamin, Max Horkheimer, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Karl Marx e Friedrich Nietzsche  |
| Instrumento | Piano  |
| Obra |
| **Obras destacables Gesammelte Schriften (en)
* Philosophie und Musik (en)
* Estudos sobre a personalidade autoritária (pt)
* (1944) Dialética do Esclarecimento (pt)
* (1951) Minima moralia (pt)
* (1966) Dialética Negativa (pt)
* (1970) Teoria estética (pt)
 |
| Doutorando | Alfred Schmidt  |
| Familia |
| Cónxuxe | Gretel Adorno  |
| Nai | Maria Calvelli-Adorno  |
| Premios |
| * (1963)  Placa Goethe da Cidade de Frankfurt am Main (pt)
 |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Brockhaus Enzyklopädie (19 ed.), (vol:1, sec:Adorno, Theodor W., p.151) Grande Enciclopedia Soviética 1969-1978, (sec:Адорно Теодор) UbuWeb  |
|           |

Theodor Adorno.
**Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno**, nado en Frankfurt o 11 de setembro de 1903 e finado en Visp o 6 de agosto de 1969, foi un sociólogo, filósofo, musicólogo e compositor alemán de orixe xudía-asquenací por liña paterna. Membro da Escola de Frankfurt xunto a Max Horkheimer, Walter Benjamin, Herbert Marcuse, Jürgen Habermas e outros.

## Traxectoria

Estudou na Universidade de Frankfurt, e 1933 incorporouse ao Instituto de Investigacións Sociais de Frankfurt, de inspiración marxista, aínda que axiña tivo de deixar o país, fuxindo do nazismo. Estabeleceuse en Nova York, onde en colaboración con Max Horkheimer publica *A dialéctica da ilustración* (*Dialektik der Aufklärung*) (1947), no que pon en dúbida a viabilidade de calquera proxecto emancipador, ao describir as contradicións internas da razón.

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre unha personalidade é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Ergonomía

Exemplo de deseño dos equipamentos e o local de traballo para adecualo ó usuario.
A **ergonomía** é unha disciplina tecnolóxica que se encarga de aplicar o coñecemento científico sobre o ser humano para deseñar obxectos, sistemas e contornas de uso humano. Trátase dun campo multidisciplinar que incorpora achegas da psicoloxía, da enxeñaría, da biomecánica, do deseño industrial, do deseño gráfico, da estatística e da antropometría. Tamén se coñece popularmente como a forma na que as empresas deseñan tarefas e áreas de traballo para maximizar a eficiencia e a produtividade dos seus empregados.

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* International Ergonomics Association (IEA) *(en inglés)*
# American Psychological Association

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: APA.
Granville Stanley Hall, primeiro presidente da APA (1892-1924).
A **American Psychological Association** (**APA**) é unha organización profesional de psicólogos dos EUA.

## Historia

Fundouse en xullo de 1892 na Universidade de Clark e o seu primeiro presidente foi Granville Stanley Hall. Actualmente ten 150.000 asociados e un orzamento anual de $70 000 000, o que a converte na maior asociación mundial de psicólogos. A súa sede central está en Washington e divídese en 53 divisións profesionais e 58 divisións territoriais nos Estados Unidos e o Canadá. As súas directrices en diversas materias son moi estimadas por tódolos psicólogos.

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* American Psycological Association *(en inglés)*
# Parapsicoloxía

| Parapsicoloxía |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
disciplina pseudocientífica rama da psicoloxía psychic phenomenon (en)   |
|  Subclase de
pseudociencia  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Practicado por
parapsicólogo  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/05xz9  |
| MeSH | D010268  |
| OpenAlex | C15491014  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia Soviética Armenia*
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q112792469 "
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Death-warning (en) , 1911 Encyclopædia Britannica/Psychical Research (en) "
 |
|  |

 |
| Wikidata C:Commons |

As primeiras investigacións parapsicolóxicas empregaron as cartas Zener en experimentos deseñados para tratar de probar a posibilidade de comunicación telepática.
A **parapsicoloxía** é unha pseudociencia que estuda oos fenómenos paranormais (como a percepción extrasensorial, telecinesia, telepatía, precognición, clarividencia, as experiencias extracorpóreas, o espiritismo e os poltergeist).

A parapsicoloxía é considerada unha pseudociencia pola comunidade científica, xa que a propia existencia dos fenómenos paranormais non está demostrada cientificamente.

Dende o ano 1996, a Fundación Educativa James Randi ofrece a suma dun millón de dólares estadounidenses a quen sexa quen, baixo condicións controladas e supervisadas de laboratorio, demostrar un só fenómeno paranormal como os anteriormente mencionados. Até o de agora ninguén puido facer unha demostración satisfactoria e o premio segue sen ser reclamado.

Todos os traballos sobre parapsicoloxía foron publicados en revistas de asociacións adicadas ó tema, como o *Journal of Parapsychology* (1959-1968) e o *European Journal of Parapsychology* (que deixou de publicarse en 2010 por mor da falla de artigos).

## Notas
# Aaron T. Beck

Aaron T. Beck|   |
| Biografía |
| Nacemento | 18 de xullo de 1921  Providence
 |
| Morte | 1 de novembro de 2021  (100 anos) Filadelfia
 |
| Educación | Yale School of Medicine (pt)  - doutor en medicina (–1946) Universidade Brown - grao en Artes (–1942)  |
| Actividade |
| Campo de traballo | Terapia cognitiva (pt) , Terapias cognitivo-comportamentais, psiquiatría e psicoloxía cognitiva  |
| Ocupación | psiquiatra, professor of medicine (en) , profesor universitario, psicoterapeuta  |
| Empregador | Universidade de Pensilvania   |
| Membro de | Academia das Artes e das Ciencias dos Estados Unidos Phi Beta Kappa  |
| Interesado en | Psicoloxía social  |
| Familia |
| Cónxuxe | Phyllis W. Beck (1950–2021), morte da persoa  |
| Fillos | Judith Beck  |
| Premios |
| Despregar* (2011)  Prince Mahidol Award (en)
* (2011)  Edward J. Sachar Award (en)
* (2010)  Bell of Hope Award (en)
* (2007)  Thomas William Salmon Medal (en)
* (2007)  Robert J. and Claire Pasarow Foundation Award for Distinguished Contributions to Neuropsychiatric Research (en)
* (2006)  Strecker Award (en)
* (2006)  Prêmio Lasker-DeBakey de Pesquisa Médico-Clínica (pt)
* (2004)  Grawemeyer Award (pt)
* (2003)  Sarnat Prize (en)
* (2001)  Premio Heinz
* (1999)  Joseph Zubin Award
* (1992)  Premio James McKeen Cattell Fellow
* (1989)  APA Distinguished Scientific Award for the Applications of Psychology (en)
* Membro da Academia Estadounidense das Artes e as Ciencias
 |
|

---

 |
|     |

**Aaron Temkin Beck**, nado en Providence o 18 de xullo de 1921 e finado en Filadelfia o 1 de novembro de 2021, é un psiquiatra estadounidense, profesor emérito da Universidade de Pensilvania e considerado o pai da terapia cognitiva.

## Traxectoria

Comezou a traballar na terapia cognitiva durante os primeiros anos da década de 1960, puxo a proba algunhas hipóteses sobre os conceptos psicanalíticos implicados na depresión, os, deseñando e realizando diferentes experimentos, a causa dos resultados, vai comezar a identificar e avaliar os pensamentos negativos que tiñan os seus doentes, que se podían clasificar en tres grupos: sobre si mesmo, sobre o mundo e sobre o futuro, conseguindo atallar eses pensamentos lograba que se sentisen mellor e se comportasen dun xeito máis funcional. En 1994 fundou canda súa filla Judith S. Beck, o Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy. As súas teorías empréganse amplamente no tratamento da depresión clínica, aínda está en uso os seus sistemas e métodos: Inventario de depresión de Beck , o inventario depresivo de Beck ou a escala de ansiedade de Beck.

## Notas
# Decreto

Decreto declarando o estado de emerxencia por covid-19 en Xeorxia, asinado pola presidenta de Salome Zurabishvili.
Un **decreto** é un tipo de acto administrativo emanado habitualmente do poder executivo e que, xeralmente, posúe un contido normativo regulamentario, polo que o seu rango é xerarquicamente inferior ás leis. Esta regra xeral ten as súas excepcións en case todas as lexislacións, normalmente para situacións de urxente necesidade, e algunhas outras especificamente taxadas.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Ordenamento xurídico
* Norma xurídica
* Acto administrativo