Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cola (zooloxía)

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Cola.
Cola dun lemúrido.
A **cola** ou **rabo** é o extremo posterior do corpo dun animal, especialmente cando este forma un apéndice flexíbel e distinguíbel do tronco.

As colas son casa exclusivas dos vertebrados; porén, algúns invertebrados teñen apéndices similares a colas, como os escorpións ou os colémbolos.

## Función

As colas desempeñan diversas funcións nos animais. Os peixes e outras formas de vida mariña úsanas para a locomoción, mentres que algúns animais terrestres empréganas para manteren o equilibrio (por exemplo, os gatos) e incluso para suxeitárense (por exemplo, moitos primate).

Pódense usar tamén para facer sinais sociais, como os cérvidos para indicar un posíbel perigo. E por diferentes tendencias evolutivas chegouse a que se orixinaran colas coas que se pode atacar, algunhas delas con veleno, como ocorre nos escorpións.

Algúns lagartos poden desprenderse da cola, cando é necesario, co obxectivo de escapar dun depredador distraéndoo o tempo suficiente para fuxir. Xeralmente a cola volve a crecer co tempo (case sempre coa cor máis escura que a orixinal).

Na maioría das aves a cola está formada por plumas de maior lonxitude que outras do corpo; a súa función é actuar como "temón" para balancear e guiar ao animal no voo, e para axudar ao equilibrio cando pousa nas ramas.

Nalgúns mamíferos, como nos monos araña ou nalgunhas sarigüeias, a cola ten capacidade prénsil.

## A cola nos humanos

Os embrións humanos teñen unha cola que mide cerca dun sexto do tamaño do propio embrión. Conforme este se transforma en feto, a cola é absorbida polo corpo en crecemento. Esta cola é, polo tanto, unha estrutura vestixial dos humanos; un atavismo.

En raras ocasións nacen nenos con "colas brandas" que non conteñen vértebras, só vasos sanguíneos, músculos e nervios; porén existen pouquísimos casos documentados de colas con cartilaxes ou até con cinco vértebras. Actualmente os médicos poden eliminar estas colas no momento do nacemento.

A cola humana máis longa da que se teña rexistro pertencía a un rapaz de doce anos na daquela Indochina Francesa, e medía 229 mm.[*Cómpre referencia*] Coñécese tamén o caso dun hindú chamado Chandre Oram, que se fixo famoso pola súa longa cola; crese, porén, que non era unha cola verdadeira senón un caso de espiña bífida.[*Cómpre referencia*]

Os seres humanos teñen un óso caudal (o cóccix) articulado á pelve, no mesmo lugar onde outros mamíferos teñen a cola. Este óso está formado por vértebras fusionadas (de tres a cinco, usualmente catro), ao final da columna vertebral e non sobresae externamente, aínda que si conserva un propósito anatómico: servir de sostemento para músculos (como o glúteo maior).

## Galería de colas

* León (*Panthera leo*)
* Porco (*Sus domestica*)
* Cebra de Grévy (*Equus grevyi*)
* Hipopótamo (*Hippopotamus amphibius*)
* Mono araña de cabeza negra (*Ateles fusciceps*)

* Pavón (*Pavo cristatus*)
* Aligátor do Mississippi (*Alligator mississipiensis*)
* *Lactoria cornuta* (no Aquarium Finisterrae)
* Gliptodonte (*Glyptodon asper*)
* Escorpión

## Notas

## Véxase tamén
# K-pop

| K-pop |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

* Esquematismo
* Imaxe
* Fotomontaxe
 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
escena musical subcultura xénero musical  |
|  Subclase de
A-pop (en)  Música da Coreia do Sul (pt)   |
|  Nome orixinal
케이팝 (ko)  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Mantido por
WikiProject Korean Entertainment (en)   |
|  Practicado por
ídolo de K-pop (pt)   |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
1990  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País de orixe
 Corea do Sur  |
|  Mapas

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02yh8l  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

O **K-pop** (/keɪ pɔp/; en hangul, 케이팝; romanización revisada do coreano, *keipap*; do inglés *Korean pop* "música pop coreana") é un xénero musical popular surcoreano. Inclúe diferentes estilos de música dance, electropop, hip hop ou R&B contemporáneo. A revista *Billboard* ten unha categoría específica para K-pop.

Grazas á Internet, o K-pop é accesible en moitos países e foi descuberto para o gran público. É popular sobre todo entre os mozos. O K-pop non é só música, xerou unha subcultura propia.

## Algúns artistas do xénero destacados

Lista parcial de músicos ou grupos do K-pop

* æspa
* Ateez
* BTS
* 2NE1
* B.A.P
* Beast
* BoA
* Big Bang
* Block B
* EXO
* Girls' Generation
* HyunA
* Infinite
* Itzy
* IVE
* Iz\*one
* Kara
* Kiss of Life
* Lesserafim
* Loona
* PSY
* SHINee
* Stray Kids
* Super Junior
* SuperM
* T-ara
* TVXQ
* Wonder Girls

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* J-pop

### Ligazóns externas

* K-POP Official YouTube Channel (Canle oficial do K-pop no YouTube)
* *Billboard Korea* K-Pop Hot 100Arquivado 09 de outubro de 2014 en Wayback Machine. - Billboard.com

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre música é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Industria téxtil

| Industria téxtil |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
tipo de industria actividade económica  |
|  Subclase de
industria lixeira industria de manufactura  |
|  Parte de
 división na clasificación das actividades produtivas  |
|  Composto por
 preparation and spinning of textile fibres (en)  finishing of textiles (en)  weaving of textiles (en)  manufacture of other textiles (en)   |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Produto ou servizo
téxtil  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Practicado por
industrial téxtil Q13167196   |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/025s1sv  |
| MeSH | D013783  |
| OpenAlex | C518936366  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 11* pp. 690
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Mulleres afgás nunha fábrica téxtil en Cabul.
A **industria téxtil** (do latín *texere*; tecer) é o sector industrial da economía que ten como obxectivo a transformación da fibras -naturais ou sintéticas- en fíos, de fíos en tecidos, e de tecidos en pezas de roupa e outros produtos téxtiles.

Malia ser un sector diferente dende o punto de vista técnico, nas estatísticas económicas adóitase incluír á industria do calzado como parte da industria téxtil.

No ano 2012 en España existían 8.238 empresas téxtiles, representando un 6,78% do total da industria.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Téxtil
* Tear

### Ligazóns externas

* Historia da industria téxtil Arquivado 31 de maio de 2020 en Wayback Machine. *(en inglés)*.

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre economía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Cátedra

Cátedra episcopal construída en estilo neoclásico, Igrexa Principal da Administración de Campos, no Brasil.
Unha **cátedra** (do latín *cathĕdra*, á súa vez do grego καθέδρα, "cadeira") é unha peza de mobiliario que se configura nun asento de espaldar alto, poltrona ou trono, que vén dos tempos anteriores ó gótico, aínda que o seu uso se popularizara nesa época, e que servía para que as persoas máis ilustres sentasen nela, que podía ser cuberto por un baldaquino e ser colocado nun local estrado ou máis elevado dun recinto público onde podía ser vista á distancia.

## Cristianismo

No cristianismo, a cátedra é o símbolo do maxisterio episcopal e da alta autoridade eclesiástica. Desta acepción xorde a expresión latina *ex cathedra*, que denota unha manifestación feita a partir da autoridade revisada pola cátedra.

A denominación de igrexa catedral a un templo católico é atribuída en razón de alí se sentar o bispo na súa cátedra.

## Ensino superior

*Artigo principal**:* Cátedra universitaria.
Por extensión de sentido, tamén se denomina cátedra a posición do profesor dunha institución de ensino superior ou universidade que ten carácter contratual permanente, destinada ó ensino e investigación nunha determinada disciplina científica nunha universidade e á coordinación dese ensino e investigación. O profesor universitario medieval ensinaba sentado na cátedra colocada nun plano superior.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Cátedra universitaria
* Cátedra de ensino secundario

### Ligazóns externas

* "Cathedra", *Catholic Encyclopedia*
* "Cathedra Petri", *Catholic Encyclopedia*
# Paul Dukas

Paul Dukas|   |
| Biografía |
| Nacemento | (fr) Paul Abraham Dukas  1 de outubro de 1865  1º distrito de París
 |
| Morte | 17 de maio de 1935  (69 anos) París
 |
| Lugar de sepultura | Crematorio e columbario do Père-Lachaise, 87  |
| Educación | Lycée Turgot (en)    Conservatorio de París   |
| Actividade |
| Ocupación | compositor, profesor universitario, pianista, arranxador musical, profesor de música, coreógrafo, pedagogo, crítico  |
| Empregador | Conservatorio de París   École Normale de Musique   |
| Membro de | Academia de Belas Artes (1934–1935)  |
| Xénero artístico | Ópera, sinfonía e música impresionista  |
| Movemento | Música impresionista  |
| Profesores | Georges Mathias, Théodore Dubois e Ernest Guiraud  |
| Alumnos | Olivier Messiaen, Claude Arrieu, Tony Aubin, Darius Milhaud, Elsa Barraine, Yvonne Desportes e Joaquín Villatoro  |
| Instrumento | Piano  |
| Obra |
| **Obras destacables (década de 1890) O aprendiz de meigo
* (1900) Piano Sonata (en)
* (século XX) Ariane et Barbe-bleue (en)
 |
| Arquivos en | * Aquivos departamentais de Yvelines, documento → carta [ 166J, Ms 3608-3611]
 |
| Familia |
| Cónxuxe | Suzanne Pereyra (1916–)  |
| Fillos | Adrienne Thérèse Dukas  |
| Cronoloxía |
|  |
| 20 de maio de 1935 | funeral (Crematorio e columbario do Père-Lachaise)  |
|  |
| Premios |
| * (6 de agosto de 1928)  Oficial da Lexión de Honra
* (22 de xullo de 1906)  Cabaleiro da Lexión de Honra
* (1888)  Premio de Roma
 |
|  **Sinatura**   |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Grande Enciclopedia Soviética 1969-1978, (sec:Дюка Поль) Enciclopedia Xudía de Brockhaus e Efron Dicionario Musical Riemann (1901–1904)  |
|           |

**Paul Dukas**, nado en París o 1 de outubro de 1865 e morto na mesma cidade o 17 de maio de 1935, foi un compositor francés da escola impresionista.

## Traxectoria

Comezou a tocar o piano aos 5 anos pero non sentiu a súa vocación até os 14. En 1881 ingresou no Conservatorio de París na clase de harmonía de Théodore Dubois. Desta época proceden algunhas páxinas inéditas: *Un Air de Clytemnestre* (1882) e *Ouverture du Roi Lear* (1883). En 1884 escoitou por primeira vez na orquestra o seu *Ouverture pour Götz von Berlichingen*. Ao ano seguinte foi admitido como alumno de composición de Ernest Guiraud e en 1886 obtivo un 1º Premio de contrapunto e fuga. En 1888 conseguiu o segundo Premio de Roma pola súa *Cantata Velléda*, pero negáronlle o primeiro Gran Premio ao ano seguinte, entón abandonou o conservatorio e dedicouse seriamente ao seu traballo. Escribiu tamén moitos artigos en revistas, que foron reunidos en 1948 baixo o título *Escrits sur musique de Paul Dukas*. Foi amigo e conselleiro de Isaac Albéniz.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* *O aprendiz de meigo*
# Francisco Tárrega

Francisco Tárrega|   |
| Biografía |
| Nacemento | 21 de novembro de 1852  Vila-real
 |
| Morte | 15 de decembro de 1909  (57 anos) Vilapene
 |
| Educación | Real Conservatorio Superior de Música de Madrid   |
| Actividade |
| Ocupación | guitarrista, pianista, guitarrista clásico, compositor, arranxador musical  |
| Período de actividade | 1874  -  1909  |
| Membro de | Catalan guitar school (en)   |
| Xénero artístico | Romanticismo musical  |
| Profesores | Julián Arcas e Miguel Galiana Folqués (pt)   |
| Alumnos | Salvador García "Pancha Verda" (pt) , Rita Brondi (en) , Daniel Fortea (en) , Emilio Pujol (pt) , Miguel Llobet (en)  e Josefina Robledo Gallego  |
| Instrumento | Guitarra clásica e guitarra  |
| Obra |
| **Obras destacables Recuerdos de la Alhambra (pt)
* (1892) Capricho árabe (en)
 |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Brief Biographical Dictionary of Foreign Composers (en) , (p.207),   |
|           |

**Francisco de Asís Tárrega Eixea**, nado en Vila-real, Castelló o 21 de novembro de 1852, e finado en Barcelona o 15 de decembro de 1909, foi un compositor e guitarrista español.

## Traxectoria

Un accidente marcou a súa nenez cando, ó parecer, caeu a unha cal nun descoido da súa coidadora, e a súa vista quedou danada. O seu pai, por medo a que quedase cego, trasladouse a Castelló de la Plana para que asistise a clases de música e puidese gañarse a vida como músico.

Entrou no Conservatorio de Madrid en 1874, onde estudou composición con Emilio Arrieta. A finais de 1870 ensinaba guitarra (Emilio Pujol e Miguel Llobet foron alumnos seus) e daba concertos con regularidade. Virtuoso do seu instrumento, era coñecido como o *Sarasate da guitarra.* En 1880 deu recitais en París e Londres.

Durante o inverno de 1880, substituíu o seu amigo e guitarrista Luis de Soria nun concerto en Novelda (Alacant), cidade onde coñeceu a súa futura esposa, María Rizo.

### Xiras e concertos

En 1881, despois dun concerto en Lión, chegou a París, onde coñeceu os personaxes máis importantes da época. Actuou en varios teatros, e foi convidado a tocar para a raíña Isabel II de España. Logo de tocar en Londres, volveu a Novelda para contraer matrimonio coa súa prometida María Rizo.

Realizou frecuentes xiras: Perpiñán (Francia), Cádiz (España), Niza (Francia), Mallorca (España), París, Valencia e máis. En Valencia coñeceu a Conxa Martínez, rica viúva que o tomou baixo a súa protección artística e que lle ofreceu a el e á súa familia unha casa en Barcelona. Alí é onde compuxo a maior parte das súas máis famosas obras.

De volta dunha viaxe a Granada escribiu o trémolo *Recuerdos de la Alhambra*, e en Alxeria chegoulle a inspiración para compoñer *Danza mora*. Alí coñeceu a Camille Saint-Saëns e máis tarde, en Sevilla, escribiu a maior parte dos seus *Estudios*. Ó seu querido amigo e compositor Tomás Bretón dedicoulle o *Capricho árabe*.

Instalouse en 1885 en Barcelona, e alí morreu o 15 de decembro de 1909.

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Andia, Rafael: *Francisco Tárrega, Collected guitar works, Reprints of early editions*. Chanterelle 1001 e 1002. ISBN 3-89044-125-4
# Aviación

A **aviación** consiste no deseño, desenvolvemento, fabricación, produción, operación, e utilización para fins privados ou comerciais, como o transporte de materiais ou persoas, de aeronaves, especialmente as máis pesadas que o ar. O voo en si é a parte da operación que inclúe o desprazamento controlado, a través do ar, de aparatos que usan para desenvolver o seu voo a forza sustentadora de superficies fixas ou móbiles, impulsados polos seus propios motores, como avións e helicópteros, ou sen motor, como os planadores.

Os dirixibles e os globos aerostáticos non se inclúen neste concepto, por tratarse de enxeños cunha capacidade de voo baseada no principio de Arquímedes, sendo anteriores no tempo aos aerodinos, cun sistema de voo fundamentado no uso de superficies sustentantes.

Tamén se entende por aviación todo aquilo que comprende as infraestruturas, industria, o persoal e en xeral calquera organización, privada ou pública, nacional ou supranacional, reguladora e de inspección cuxa actividade principal é todo o que implica a operación aeronáutica. Neste sentido, pode efectuarse unha primeira diferenciación entre aviación civil e aviación militar, en función do carácter da súa activadade.

## Historia da aviación

*Artigo principal**:* Historia da aviación.
## Véxase tamén

### Outros artigos

* Aeronáutica
* Aeroporto
* Control de tráfico aéreo
* Heliporto
* Organización de Aviación Civil Internacional (ICAO)
* Navegación aérea

### Ligazóns externas

* Como voa un avión? *(en castelán)*
# Escudo de Ucraína

| *Escudo de Ucraína* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
escudo de armas estatal  |
|  Subclase de
brasón  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Representa a
Tryzub  |
|  Obra derivada
*Grande escudo de Ucraína*  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
19 de febreiro de 1992  |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Precedido por
 escudo da República Socialista Soviética de Ucraína (1919 - )  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Xurisdición
 Ucraína  Hetmanato  |
|  País
 Ucraína  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0329mx  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

O **escudo de Ucraína** (en ucraíno: *Державний Герб України*) está formado por un campo único, de azur, no que aparece de cor ouro representado un motivo que é unha síntese simbólica dunha composición pre-heráldica vinculada coa dinastía gobernante durante o século X e dos elementos heráldicos ucraínos máis antigos que se remontan ó século XII.

Aínda non se determinou con exactitude a orixe e a significación do *Tryzub* ou "tridente ucraíno", aínda que parecería estar ligado a unha paronomasia (sempre en ucraíno) entre a antiga palabra para liberdade e a palabra para tridente. Así é que esta abstracta figura é denominada comunmente o tridente (en ucraíno: *Тризуб, Tryzub*). Foi o máis antigo dos escudos empregados xa que se introduciron numerosos cambios dende o século XIII. Actualmente non se determinaron con exactitude tanto a orixe como o significado do tridente ucraíno aínda que se produciron achádeos arqueolóxicos nos que aparecen figuras de tridentes datados no I a.C

## Escudos históricos

* Escudo do Principado de Kíiv, baseado na moeda de Vladímir o Grande (séculos X-XI)
* Escudo do Hetmanato cosaco (1649-1764)
* Escudo da República Nacional Ucraína (1917-1921)
* Escudo da República Nacional de Ucraína Occidental (1918-1919)
* Escudo do Hetmanato (1918)
* Escudo da R.S.S. de Ucraína na súa terceira variante (1949-1991)

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Bandeira de Ucraína
# Amadou Toumani Touré

Amadou Toumani Touré|   |
| Biografía |
| Nacemento | 4 de novembro de 1948  Mopti
 |
| Morte | 9 de novembro de 2020  (72 anos) Istanbul
 |
|  |
|  President of Mali (en)  |
|  8 de xuño de 2002 – 22 de marzo de 2012 ← Alpha Oumar Konaré – Amadou Sanogo (pt)  → |
|  3º President of Mali (en)  |
|  26 de marzo de 1991 – 8 de xuño de 1992 ← Moussa Traoré – Alpha Oumar Konaré →  |
|  |
| Datos persoais |
| Relixión | Sunnismo  |
| Educación | Ryazan Airborne Command High School (en)    Combined Arms Military School in Koulikoro (en)    |
| Actividade |
| Ocupación | político, oficial  |
| Partido político | político independente  |
| Membro de | Academia de Ciencias de ultramar  |
| Carreira militar |
| Rango militar | xeneral de exército  |
| Participou no conflito | Rebelião tuaregue (pt)   |
| Premios |
| * grande oficial da Lexión de Honra
* Q16585002
* Ordem do Mérito Agrícola (pt)
* Gran Cruz da Orde de San Carlos
* Grand Cross of the Order of Adolphe of Nassau (en)
* Grande Estrela da Condecoración por Servizos á República de Austria
* Grand Cross of the National Order of Mali (pt)
* Orde de José Martí
* Gran Cruz da Lexión de Honra
 |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Amadou Toumani Touré, Former Malian President, Dies at 72 (en)   |

**Amadou Toumani Touré**, nado en Mopti o 4 de novembro de 1948 e finado en Istanbul o 10 de novembro de 2020, foi un militar e político de Malí, presidente do seu país entre 2002 e 2012.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Predecesor:**: Alpha Oumar Konaré | Presidente do Malí entre: 2002-2012 | **Sucesor**: Amadou Sanogo |

## Notas

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre unha personalidade é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Dramaturgo, dramaturga

| Dramaturgo

---

 Dramaturga  |
| --- |
| dramaturxia  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
ocupación teatral  |
|  Subclase de
escritor  |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Literatura Terminoen Hiztegia*
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Un **dramaturgo** é un autor de obras teatrais. Os dramaturgos máis antigos dos que sobreviven obras son gregos do século V a.C., entre os que destacan Esquilo, Sófocles, Eurípides e Aristófanes.

O termo dramaturgo resérvase ás veces para o autor de dramas, en contraposición cos autores de comedias ou farsas.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* "dramaturgo -ga". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.