# Linguas síux

| Linguas síux |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
familia lingüística  |
|  Subclase de
linguas hoka-síux linguas indíxenas de América do Norte  |

 |
| Clasificación lingüística |
|
linguaxe humana ↳ lingua indíxena ↳ linguas indíxenas de América ↳ linguas hoka-síux  |
|

| Localización |
| --- |
|  Mapas

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/07c0th  |
| ISO 639-2 | sio  |
| IETF | sio  |

 |

 |
| Wikidata |

As **linguas síux-catawba** (tamén coñecidas simplemente como **linguas síux**) son unha familia de linguas indíxenas norteamericanas. O grupo é o segundo máis falado de linguas nativas nos Estados Unidos, despois das linguas algonquianas.

O nome do estado de Minnesota é síux e significa 'augas azul celeste'.

## Clasificación interna

As clasificacións da maioría dos autores coinciden en recoñecer claramente catro subgrupos dentro das linguas síux:

* O subgrupo do val do Missouri (crow, hidatsa)
* O subgrupo mandan (mandan)
* O subgrupo suroriental (tutelo, ofo-biloxi)
* O subgrupo do val do Mississippi (rama dhegiha, chiwere, winnebago, dakota)

En canto á agrupación destes grupos a cuestión está aberta a debate. Robert K. Headley (1971) sobre unha base glotocronolóxica propuxo a seguinte árbore para as linguas síux-catawba:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Proto-SC  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Proto-catawba  |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Woccon (†) |
|  |
|   |
Catawba (†, 1960) |
|  |

 |
|  |
|  Proto-síux  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Subgrupo Mississipi |
|  |
| Suroriental  |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Tutelo (†) |
|  |
|   |
Biloxi-Ofo |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Mandan |
|  |
| Missouri  |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
Crow |
|  |
|   |
Hidatsa |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Á parte da conta estatística non existen outras evidencias que suxiran que esta agrupación interna é correcta, aínda que o proxecto de comparación sistemática ASJP reproduce unha árbore idéntica ao anterior ademais de detallar a estrutura do subgrupo Mississippi que é a seguinte:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| S. Mississipí  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
winnebago |
|  |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
lakota |
|  |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
lakhota |
|  |
|   |
assiniboine |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
iowa-oto |
|  |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
omaha-ponca |
|  |
|   |

|  |  |
| --- | --- |
|   |
quapaw |
|  |
|   |
osage |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Número de falantes

O seguinte é un cálculo do número de falantes destas linguas:

* A. Familia catawba
	+ Catawba (extinta)
* B. Familia síux
	+ Síux central
		- Grupo Mandan
			* Mandan (~ 6 en 1992)
		- Grupo do Misisipi
			* Chiwere
				+ Iowa-Oto (70 en 1997)
			* Dakota
				+ Assiniboine (1 000 en 1980); (150-200 en 1997)
				+ Dakota (19 000 en 1997); (19 228 en 2001); (19 000 en 2002); (~ 26 000 en 2008)
				+ Lakota (6 000-6 390 en 1997)
				+ Stoney (1 000-1 500 en 1997); (2 300 en 2001)
			* Dhegiha
				+ Kansas (~ 19 1990)
				+ Omaha-Ponca (1 000 en 1980); (85 en 1986)
				+ Osage (~ 5 en 1992)
				+ Quapaw (~ 34 en 1990)
			* Winnebago
				+ Ho-Chunk ou Hocąk (4 000 en 1980); (230-1500 en 1997); (~ 11 en 2004)
	+ Val do Missouri
		- Crow (~ 3500 en 1980); (4 280 en 1990); (5 500 en 1997)
		- Hidatsa (~ 100 en 1986); (125 en 1997)
	+ Sueste
		- Grupo Biloxi-Ofo
			* Biloxi (ext.)
			* Ofo (ext.)
		- Grupo Tutelo (ext.)

## Historia

As linguas síux faláronse nas rexións central e suroriental de Norteamérica. Dende os Grandes Lagos ata as Montañas Rochosas están as linguas winnebago, dakota (con dialectos coma o santee, yankton, yanktonai(s), teton (chamado tamén lakhota ou lakota), assiniboine e stoney (sendo chamados todos nakota menos santee e teton), mandan, hidatsa e crow. No centro dos Estados Unidos fálanse dhegiha (quapaw, kansa, osage e omaha-ponca) e chiwere (iowa, oto e a extinta missouri). No sueste dos Estados Unidos hai documentación de tres linguas síux extintas: tutelo, oto e biloxi.

Outras linguas sioux falábanse no que agora é Virxinia, Carolina do Norte e Carolina do Sur, cando os europeos chegaron alí.

No censo de 1981, en total había 2 975 persoas no Canadá que falaban linguas sioux como linguas maternas.

## Relacións con outras familias

O parente máis próximo das linguas sioux é o catawba, falado sobre a costa leste de Norteamérica. Fóra deste parentesco probado co catawba mostráronse algunhas evidencias de que poderían gardar unha relación remota coas linguas iroquesas e as linguas caddoanas. Estas evidencias refírense basicamente á morfoloxía verbal, aínda que non puideron establecerse longas listas de cognados ás que se puidese aplicar o método comparativo e demostrar convincentemente o parentesco. Á hipotética macrofamilia polo grupo sioux-catawba, o iroqués e o caddoano, coñécella como hipótese macro-sioux.

Sapir e algúns outros autores foron máis aló e propuxeron unha relación entre a hipotético macro-síux (síux, caddoano, iroqués) e as linguas hokanas. Esta superagrupación hokano-sioux incluiría hipoteticamente os grupos xeograficamente adxacentes como o yuchi, o natchez e o muskogee e como as linguas do grupo macro-síux xeograficamente non adxacentes. A maioría de americanistas consideran espuria esta relación de longo alcance, e xulgan que a evidencia de apoio é extremadamente débil e decididamente pouco convincente.

## Notas