Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Telegrafía óptica

| Telegrafía óptica |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Subclase de
sistema de comunicacións sistema de comunicación  |
|  Medio usado
 semaphore (en)  semaphore tower (en)   |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Inventor/a ou descubridor/a
Claude Chappe  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Descuberta / invención
1792  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/015pp3  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
| Despregar
 Descrito pola fonte
* *The Nuttall Encyclopædia*
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q112801820 "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

A **telegrafía óptica** é un sistema de comunicación desenvolvido por Claude Chappe a partir de 1793, consistía en transmitir sinais ópticas desde unha estación de telégrafo á seguinte onde un operador cun telescopio anotaba os sinais e outro as transmitía á seguinte operación, o proceso repetíase ata chegar a mensaxe ao destino. O mecanismo de transmisión consistía nun postes de madeira, con forma de **T**, que podían adoptar dististas posicións para formar combinacións de signos que tiñan diferentes significados. Tivo un gran desenvolvemento en Francia con 534 estacións e construíronse algunhas no dominio francés de Alxeria. A aparición do telégrafo eléctrico deixou obsoleto o servizo e a última liña de telegrafía óptica pechou en 1856. Tamén estivo en uso en España, Italia, Suíza, Países Baixos e outros países europeos adoptaron sistemas de telegrafía óptica baseado no de Chappe aínda que con outros sistemas. En España, aínda que houbo liñas previas, a primeira liña aprobada oficialmente data de 1845, de Madrid a Irún, aínda que o sistema era por traveseiros e no centro había un oval móbil que se podía mover arriba e abaixo.

Telégrafo óptico en Marcy (Francia)
# SIGINT

| SIGINT |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Subclase de
intelixencia espionaxe  |
|  Composto por
 ELINT (pt)  communications intelligence (en)   |
|  |
|  Aspecto de
guerra electrónica  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/076jl  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

**SIGINT** (acrónimo do inglés **signals intelligence**), é o termo usado para referirse á actividade de recompilación de información ou intelixencia por medio da interceptación de sinais de comunicacións entre persoas ou máquinas.

Hoxe en día, a SIGINT é a principal fonte de información dos servizos de intelixencia, a diferenza do pasado, cando a HUMINT (*human intelligence*) era a base da espionaxe. Porén, o uso conxunto de todas as formas de espionaxe é o que permite resultados máis eficientes, por exemplo, unha transmisión de dados pode obterse cifrada e o código para a descifrar pódeo obter un espía.

## Categorías

SIGINT ten as seguintes subcategorias:

* COMINT, acrónimo de *communications intelligence*, enfocado nas comunicacións humanas.
* ELINT, acrónimo de *electronic intelligence*, enfocado no uso de sensores para obter datos, principalmente, sobre a rede de defensa inimiga. O alcance dos radares por exemplo.
* FISINT, acrónimo para *foreign instrumentation intelligence*, céntrase nas comunicacións non humanas, como a telemetría de mísiles.

Moitas veces as actividades de COMINT son descritas como SIGINT, o que pode causar confusión.

## Utilización

Cada vez a SIGINT é máis imprescindible para os militares, e tamén para os diplomáticos, dende o desenvolvemento das telecomunicacións e a súa aplicación militar, alén da mecanización que aumentou a velocidade e radio de actuación das forzas, como a Blitzkrieg e o uso do submarino e da aviación militar, que usan as comunicacións por radio.

Feitos que proban a importancia das SIGINT na guerra moderna:

* O erro dos rusos de protexer as súas comunicacións levounos á desastrosa derrota na Batalla de Tannenberg.
* A interceptación do Telegrama Zimmerman foi factor importante na decisión dos Estados Unidos de entraren na primeira guerra mundial.
* O descifrado da Enigma é considerada un dos factores máis importantes para a vitoria aliada na segunda guerra mundial e o descifrado do código xaponés PURPLE tamén foi importante para a vitoria americana no Pacífico, influíndo decisivamente na batalla de Midway.

## Actividades pasadas e actuais

* Proxecto Ultra e Máquina Enigma
* Proxecto VENONA
* PURPLE e Magic (criptografia)
* ECHELON

## Véxase tamén

### Outros artigos

* HUMINT
* IMINT
* MASINT
* OSINT
* COMINT
* ELINT
* FISINT
# Cera

Cera de abellas.
As **ceras** son ésteres dos ácidos graxos con alcohois de peso molecular elevado, é dicir, son moléculas que se obteñen por esterificación dun ácido graxo cun alcohol monovalente lineal de cadea longa. Por exemplo a cera de abella. Son substancias altamente insolubles en medios acuosos e a temperatura ambiente preséntanse sólidas e duras. Nos animais podémolas encontrar na superficie do corpo, pel, plumas. En vexetais, as ceras recobren a epiderme de froitos, talos, xunto coa cutícula ou a suberina, que evitan a perda de auga por evaporación nas plantas.

Esquema xeral da formación dunha cera. A cera palmitato de miricilo da cera de abella está formada pola esterificación do ácido palmítico co alcohol miricílico.
## Rol biolóxico das ceras

* **Protección**: debido ó seu carácter altamente hidrófobo, repelen a auga, e a nivel orgánico recobren certos tecidos dándolles consistencia e protección fronte á acción exterior, como lubricantes ou impermeabilizantes en pel, pelo e plumas de animais (lanolina, secreción sebácea, cerume do conduto auditivo); en follas e froitos de plantas (cutina).
* **Estrutural**: as ceras frecuentemente se encontran formando cubertas protectoras e impermeabilizantes, normalmente recubrindo as partes aéreas das plantas, flores ou froitos para repeler os parasitos e axudar a conservar a auga do vexetal. Unha aplicación ben coñecida da cera é a formación dos panais das abellas.

## Usos da cera

Exvotos de cera de abellas.
Utilizouse tradicionalmente para facer cirios, para iluminación, de gran calidade; para encerar madeiras e coiro, como conservante; para encerar teas, impermeabilizándoas. En cosmética, en forma de cremas ou de ungüentos, debido ás súas propiedades antiinflamatorias e cicatrizantes de moitos dos seus compoñentes. Outra aplicación cosmética é como depilatorio, xa que o vello se adhire a ela e é máis doado de retirar, inda que doloroso.

Na antigüidade empregábase para cerrar os ocos das fiestras en inverno.

A cera tamén é unha substancia graxa segregada por glándulas polas abellas obreiras xoves. Con ela fan os panais e cerran as súas celas cando están cheas de mel.

Amais, é unha substancia amarelenta segregada por unha glándula que temos os seres humanos nos oídos.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Ácido cerótico
* Adipocera
# Catavento

| Catavento |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Subclase de
instrumento meteorolóxico  |
|  Uso
dirección do vento  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Usado por
observador meteorolóxico  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02f66j  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
| Despregar
 Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 6* pp. 537
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Vane (en) "
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q115564989 "
 |
|  |

 |
| Wikidata G:Commons C:Commons |

Catavento en Fornelos de Montes.
Un **catavento** ou **viraventos** é unha bandeiriña, manga de tea ou lámina que sinala a dirección do vento. Utilízase nas estradas para indicar o sentido e forza do vento e nas estacións meteorolóxicas.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* "catavento". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
# Sauer 38H

| Sauer 38H |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
modelo de arma  |
|  Subclase de
pistola semiautomática  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Munición
7.65 x 17 mm Browning 6.35 mm (pt)  .380 Auto (pt)   |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Deseñador/a
Sauer & Sohn (pt)   |
|  Fabricante
 Sauer & Sohn (pt)   |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
1938  |
|  Entrada en servizo
1939  |
|  Retiro do servizo
1945  |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Conflito
Segunda Guerra Mundial  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País de orixe
 Alemaña Nazi  |

 |
|

| Cifras e dimensións |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Total producido    200.000  |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0b3p44  |

 |

 |
| Wikidata G:Commons C:Commons |

**Sauer 38H** foi unha pequena pistola semiautomática alemá que se fabricou desde 1938 e a fin da segunda guerra mundial. A maioría das versións desta pistola utilizaron o calibre 7.65 Browning aínda que houbo tamén versións cos calibres .380 ACP e .22 LR. Moi utilizada pola policía alemá e as formas armadas, en especial a Luftwaffe
# Vulgarismo

Os **vulgarismos** son desvíos da norma dunha lingua que se dan no plano oral. Están producidos por alteracións vocálicas; no galego estas son: a metátese, a metafonía, a harmonización, a labialización, a aférese e, en menor medida (que tamén se dan no plano escrito) a prótese, a paragoxe, a epéntese ("i" epentético) e a síncope.
# Carronada

| Carronada |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
familia de artillaría  |
|  Subclase de
canón artillaría naval  |
|  Nome orixinal
Carronade (en)  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Fabricante
 Carron Company  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País de orixe
 Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0n2cn  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
| Despregar
 Descrito pola fonte
* *Enciclopedia militar Sytin* "Q25383015 "
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q115564971 "
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Carronade (en) "
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

A **carronada** é unha peza curta de artillaría naval de ferro fundido, deseñada inicialmente para as forzas terrestres en 1774 polo xeneral Robert Melville e perfeccionadas máis tarde pola Carron Company.

## Características

A súa adaptación á mariña onde tivo o seu maior apoxeo foi feita polo xeneral Gascoine en 1779. A principal característica que a diferenciaba era que estaba montada sobre unha plataforma na que se desprazaba co retroceso. Aínda que os primeiros prototipos seguiron o sistema tradicional montados sobre un armón. Cun largo en calibre de entre 5,4 e 7,8 eran moito máis curtas que as normais pezas de artillaría naval pero de maior calibre e potencia, os proxectís das carronadas eran preferentemente: balas ocas, balas para romper a enxarcia e botes de metralla. A súa situación enriba da plataforma daba á dotación máis facilidade no seu manexo e seguridade. A principal desvantaxe era que tiña menos alcance cós demais tipos de canóns mariños.

En España foi probada polo navío San Ana por vez primeira, mais seu uso non se xeneralizou nos navíos da Armada Española, só en buques de menor clase, o propio Santísima Trinidad foi armado con 18 carronadas.

Carronada na cuberta do HMS Victory