Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alimento básico

O pan de trigo é considerado un dos alimentos básicos nas culturas occidentais.
Denomínase «**alimento básico**» a un alimento que se consome con frecuencia e en cantidades tales que constitúe unha parte dominante da dieta estándar dun individuo ou dun grupo de poboación, cubrindo unha gran fracción das necesidades enerxéticas e, en xeral, representa tamén unha proporción de inxesta importante doutros nutrientes. Debe entenderse como un concepto relacionado cunha cultura culinaria, non aplicable de forma absoluta a outras culturas, xa que a súa elaboración está moi ligada aos ingredientes máis dispoñibles en cada lugar ou localidade.

Unha gran parte da poboación dispón de alimentos básicos elaborados a partir de cereais (arroz, trigo, millo), leguminosas (fabas, lentellas, garavanzos) e tubérculos (pataca, mandioca, pataca doce), entre outros. Nalgunhas zonas próximas a espazos marítimos ou masas de auga, pódese considerar o consumo de peixe un alimento básico, mentres que nas zonas do interior, pola contra, pódese considerar a carne bovina e non o peixe.

## Utilizacións do termo

Como norma xeral, é un concepto relativo moi ligado a diversas culturas culinarias, así como a contextos xeográficos. Un exemplo pódese ver no pan, que é un alimento básico para a cultura occidental, mentres que para Asia non o é máis que o arroz e os seus derivados. No pasado, certos alimentos que antes se consideraban esenciais na dieta diaria puideron perder ese estado actualmente. Co paso do tempo, é posible que novos alimentos xurdan como alicerces da nutrición, consecuencia das transformacións nas prácticas culinarias e nos métodos de produción de alimentos ao longo da historia.

## Notas
# Extremo Oriente

Extremo Oriente|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Tipo | entidade territorial rexión xeográfica  |
| Localización |
| Continente | Asia  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
|  |

Forman parte do **Extremo oriente** as seguintes nacións:[*Cómpre referencia*]

* China
* Xapón
* Corea do Norte
* Corea do Sur
* República da China ou Taiwán

Todas elas teñen en común lazos históricos como ter nalgún momento das súas historias a grafía chinesa. Na península de Corea cohabitan dous estados que forman unha mesma nación, pero que xurdiron trala Guerra de Corea. Taiwán formouse tralo triunfo maoísta na China continental (1949). Tanto China como Corea do Norte son estados comunistas. Os outros tres teñen economías de mercado e índices de desenvolvemento e riqueza moi superiores ós dos estados veciños.
# Pato

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Pato (homónimos).
Parrulo doméstico.
**Pato** ou **parrulo** son os nomes comúns para varios tipos de aves da familia dos anátidos. Son na súa maioría aves acuáticas de auga doce e salgada, nadadoras ou mergulladoras, que se somerxen total ou parcialmente para conseguir o alimento, e que presentan cores moi variadas que adoitan seren máis vistosas nos machos e xeralmente apencadas nas femias.

Son menores en tamaño que os seus parentes os cisnes e os gansos.

Os patos aliméntanse dunha variedade grande de fontes alimenticias, como herbas, grans, plantas acuáticas, peixes, insectos etc.

Os patos domésticos son criados pola súa carne, ovos e as súas plumas.

Os machos de especies do hemisferio norte teñen coloridas plumaxes que mudan en verán, o que lles outorga unha aparencia máis feminina nesa época. En moitas especies, os machos adultos pasan épocas sen voaren porque buscan protexer o seu hábitat, para o que teñen suficiente alimento de reserva. Normalmente, posteriormente á muda da pluma, hai unha migración.

## Galería de imaxes

*Véxase tamén**:* Galería de imaxes de patos de Galicia.
*
*
*
*

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Pato frisado
* Anseriformes
* Ganso
* Cisne
# Mamut laúdo

| Mamut laúdo |
| --- |
| *Mammuthus primigenius* Johann Friedrich Blumenbach **1799**  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
taxon fósil  |
|  Nome curto
M. primigenius  |
|  |
|  Categoría taxonómica
especie  |
|  Combinación orixinal
*Elephas primigenius*  |

 |
| Clasificación taxonómica |
|

|  |
| --- |
|  |
| **Superreino** | Holozoa |
| **Reino** | Animalia |
| **Filo** | Chordata |
| **Clase** | Mammalia |
| **Orde** | Proboscidea |
| **Familia** | Elephantidae |
| **Tribo** | Elephantini |
| **Xénero** | Mammuthus |
| **Especie** | **Mammuthus primigenius**  (Blumenbach, 1799) Mammuthus primigenius  |
|  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Data de comezo
hai 400.000 anos  |
|  Data de remate
IV milenio a. C.  |
|  Período de aparición
Plistoceno  |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Premios e distincións
 Prémios Darwin (pt)  (2018)  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Mapas

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02k2jq  |
| EOL | 55636399  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

O **mamut laúdo** ou **mamut da tundra** (*Mammuthus primigenius*) é unha especie de mamíferos proboscídeos da familia dos elefántidos. Coa súa cuberta de longo pelo enmarañado, era unha especie adaptada ao clima extremo da idade do xeo. O mamut laúdo tiña un tamaño similar ao do elefante medio actual. Atopáronse moitos ósos e cairos curvados, así como corpos enteiros conxelados, de exemplares desta especie de mamut, en Siberia, as illas do Ártico e en Norteamérica. O primeiro espécime completo deste animal descubriuse en 1806, preto da desembocadura do río Lena, en Siberia.

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre zooloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Portaavións

| Portaavións |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
tipo de barco  |
| Despregar
 Subclase de
buque de aviación barco de guerra barco  |
|  Lista do elemento
lista de porta-aviões (pt)   |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Historia
historia dos portaavións  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/0xsc  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 1* pp. 617
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Vista aérea do portaavións USS Franklin D. Roosevelt (CV-42) da U.S. Navy, no mar Mediterráneo, en 1976/77.
Un **portaavións** é un buque de guerra deseñado para transportar e operar avións de recoñecemento ou combate, de xeito que serve como base aérea móbil.

Os primeiros modelos eran buques acoirazados adaptados para embarcaban un pequeno número de hidroavións, e foron empregados na primeira guerra mundial. A súa importancia foi recoñecida e nas seguintes décadas construíronse xa modelos deseñados especificamente para realizar funcións de transporte, aterraxe e engalaxe de aeronaves. Durante a segunda guerra mundial tiveron un papel protagonista na estratexia naval, sobre todo no océano Pacífico. Na actualidade existen diversos tipos de portaavións, segundo o seu tamaño, o tipo de avións que pode operar ou a función para a que foi deseñado. Adoitan navegar coa compaña de varios buques, formando un grupo naval do cal é o buque de mando.

O número de portaavións en servizo no mundo non supera as 20 unidades:

* Estados Unidos: 10.
* Italia: 2.
* España, Brasil, Rusia, Francia, Reino Unido, China, India e Tailandia: 1.

Dous destes 20 portaavións foron construídos en Ferrol, o español Juan Carlos I (L-61) e mailo tailandés HTMS Chakri Naruebet. Un terceiro tamén foi construído nos mesmos estaleiros, o xa retirado Príncipe de Asturias (R-11).

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Juan Carlos I (L-61) na web da Armada *(en castelán)*
# Ciano

| Ciano |
| --- |
|  |
|  Instancia de
cor primaria nome da cor  |
|  Subclase de
azul-esverdeado (pt)  cor  |
|  Oposto a
distinção de termos azul/verde (pt)   |
|  Precedido por
verde  |
|  Sucedido por
azul  |
| Códigos de cor |
|  Cor hexadecimal sRGB
00FFFF  |
|  Cor CSS
cyan  |
| Propiedades |
|  Lonxitude de onda
500 nm  |
|  Frecuencia
599000000000000 Hz  |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/01tt1  |
| OpenAlex | C122776584  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia de Otto* "Azurová modř"
 |

 |
| Wikidata C:Commons |

O **ciano** é unha das cores primarias chamadas subtractivas xunto co amarelo e o maxenta. A súa tonalidade é azul clara e o seu nome vén do grego *ciano*.

No campo das artes gráficas forma parte do sistema de cuadricromía, ou proceso composto por ciano, maxenta, amarelo e negro ou *key*. O sistema é coñecido polas iniciais en inglés CMYK. Nos comezos deste sistema de impresión a toda cor, os operadores de prensas utilizaron a cor negra de cuadricromía como modelo para *rexistrar* ou facer coincidir as cores restantes e lograr o efecto multicolor que xorde de mesturar as catro en diferentes proporcións, por exemplo: ó mesturar un 100% de ciano cun 100% de maxenta obtense un azul parecido ó índigo, pero ó reducir a porcentaxe dun, outro ou ambos, resultarán distintos tons de violeta e azul.

O azul de ciano ou cyan, tamén é coñecido na paleta da pintura ó óleo como azul cerúleo, pero non foi ata mediados do século XX co desenvolvemento da Halftone color synthesis que o azul ciano tivo un papel preponderante na industria gráfica e editorial.

En artes plásticas á cor ciano chámaselle tamén "turquesa" e nalgúns casos "auga-mariña". facendo alusión á cor azul-verdosa.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Turquesa
# Cor primaria

Cores primarias (sistema CMYK)
**Cores primarias** son cores que non se conseguen mesturando as outras cores. As cores que non son primarias son as cores compostas e críanse a partir das primarias.

As cores primarias en impresión gráfica son: o ciano, maxenta, amarelo e negro (CMYK). En fonte de luz son o vermello, verde e azul (RGB).

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Lista de cores

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre física é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# -308

| 2026 |
| --- |
| Calendario gregoriano | 2026 MMXXVI |
| *Ab urbe condita* | 2779 |
| Calendario armenio | 1475 |
| Calendario chinés | 4722 – 4723 |
| Calendario hebreo | 5786 – 5787 |
|  |
| Calendario hindú |
|  ·  *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
|  ·  *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
|  ·  *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
|  |
| Calendario persa | 1404 – 1405 |
| Calendario musulmán | 1448 – 1449 |
| Calendario rúnico | 2276 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ⟸ | Década de 2020 | ⟹ |
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | **2026** | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |

 |

## Acontecementos

* A cidade etrusca de Tarquinia é tomada polos romanos.

## Nacementos

## Mortes

## Outros

Historia ano a ano
# 11 de abril

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Abril** | >> |
| Lu | Ma | Mé | Xo | Ve | Sá | Do |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| **2026** Todos os días |

O **11 de abril** é o 101º día do ano do calendario gregoriano e o 102º nos anos bisestos. Quedan 264 días para finalizar o ano.

## Acontecementos

* 1521 - Creación da Capitanía Xeneral de Galicia, por mediación de Alonso III de Fonseca.
* 1899 - España cede Porto Rico ós Estados Unidos despois da derrota na guerra Hispano-Americana.
* 1979 - Idi Amin Dada, ditador de Uganda é deposto.

## Nacementos

Estatua de Attila József.
* 145 - Septimio Severo, emperador romano (m. 211).
* 1357 - Xoán I de Portugal, rei de Portugal.
* 1840 - Josef Schulz, arquitecto e restaurador checo (m. 1917).
* 1878 - Leopoldo Eijo Garay, bispo católico e escritor galego.
* 1884 - León Felipe, poeta español.
* 1885 - Telmo Bernárdez Santomé, médico e político galego (m. 1936).
* 1905 - Attila József, poeta húngaro.
* 1931 - José María Ruiz-Mateos, empresario español, fundador de Rumasa (m. 2015).
* 1937 - Rafael Martínez Cortiña, economista galego.
* 1947 - Miguel Cadenas, xuíz galego.
* 1949 - Bernd Eichinger, guionista, director e produtor de cine alemán (m. 2011).
* 1958 - Luisa Diogo, política de Mozambique.
* 1961 - Vincent Gallo, actor e director de cine norteamericano.
* 1967 - Alejandro Gómez, atleta galego.

## Mortes

* 1750 - Chaloner Ogle, almirante británico (n. 1681).
* 1878 - Julián Pellón Rodríguez, enxeñeiro e político galego.
* 1911 - Cesáreo Fernández Losada, médico militar galego (n. 1831).
* 1927 - Rafael Gasset Chinchilla, avogado, xornalista e político español (n. 1866).
* 1937 - Ángela Iglesias Rebollar, evanxélica que axudou aos fuxidos (asasinada).
* 1972 - Manuel García Barros, escritor e xornalista estradense (n. 1876).
* 1977 - Jacques Prévert, escritor francés (n. 1900).
* 1985 - Enver Hoxha, líder de Albania.
* 1987 - Primo Levi, escritor italiano (n. 1919).
* 1987 - Erskine Caldwell, xornalista e novelista estadounidense (n. 1903).
* 2005 - Maurice Hilleman, microbiólogo americano (n. 1919).
* 2007 - Kurt Vonnegut, escritor estadounidense (n. 1922).
* 2012 - Ahmed Ben Bella, político alxeriano (n. 1916).

## Festas e celebracións

* Día Mundial do Parkinson, en conmemoración da data do nacemento, en 1755 do médico James Parkinson, que describiu -en 1817- por primeira vez a enfermidade.

## Outros

* Santoral:

## Notas

Os 366 días do ano
# Kylix

Kylix de Euérxidas (ca. 500 a. C.), cerámica ática, Museo Británico.
*Kylix* (grego), *calix* (latín).
Un **kylix** (grego: κύλιξ ; pl. κύλικες ) é unha peza de cerámica utilizada para beber viño na Grecia Antiga, cun corpo relativamente pouco profundo, un pé e dúas asas dispostas simetricamente.O círculo case plano no interior da copa, chamado tondo, foi unha das principais superficies da pintura negra ou vermella nos séculos VI e V a. C.

Dado que as escenas estaban cubertas inicialmente polo viño, só se revelaban a medida que se consumía o viño. Eran deseñados con este obxectivo, sorprender ao bebedor a medida que foran descubertos. Como o uso principal deste tipo de copas era nos simposios, adoitaban decorarse con escenas mitolóxicas ou escenas de amor heterosexual ou pederástico, ou orxías, que non se facían visibles ata que o asistente remataba o contido da copa. Abundaban as representacións de Dioniso, o deus do viño, e dos seus sátiros.

## Véxase tamén
# Década de 1890

|  |
| --- |
| Segundo milenio |
| Século XIX |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1880 |   | **1890** |   | 1900 |

 |
|

|  |
| --- |
| 1890  ·  1891  ·  1892  ·  1893  ·  1894 |
| 1895  ·  1896  ·  1897  ·  1898  ·  1899 |

 |

A **década de 1890** foi o período de tempo que transcorreu dende o 1 de xaneiro de 1890 até o 31 de decembro de 1899. Forma parte da época cultural máis coñecida como *fin de siècle* (en francés "fin de século"), ou *Belle Époque*. En lingua inglesa tamén se lle chamou posteriormente como *Gay Nineties* ou *Naughty Nineties*, especialmente no Reino Unido, referíndose á relaxación de moral e costumes que acompañaron os movementos artísticos e filosóficos en Europa como o decadentismo. Nos Estados Unidos considérase parte da "Gilded Age", seguindo o termo de Mark Twain, quen destacou a proliferación de novas fontes de riqueza e un aumento da criminalidade, e relaciónase coa forte depresión económica que xurdiu co Pánico de 1893 e o comezo das revoltas obreiras. No ámbita da moda coñécese como a "década malva" por mor da paixón que houbo pola tinguidura desta cor fabricada por primeira vez por William Henry Perkin. O 17 de xuño de 2015 aínda había 2 persoas vivas que naceran durante a década de 1890.

## Notas
# Adams

**Adams** pode estar referido a:

## Persoas

* **Amy Adams** (nada en 1974), actriz e cantante estadounidense;
* **Ansel Adams** (1902-1984), fotógrafo e ambientalista estadounidense;
* **Arthur Adams** (1820-1878), médico e naturalista inglés;
* **Charles Warren Adams** (1833-1903), avogado, editor, escritor e vivisector inglés;
* **Davante Adams** (nado en 1992), xogador profesional estadounidense de fútbol americano;
* **Don Adams** (1923-2005), actor, humorista e director estadounidense;
* **Douglas Adams** (1952-2001), escritor e guionista de radio británico;
* **Douglas Q. Adams**, profesor na Universidade de Idaho;
* **Edgar Adams** (1868-1940), un nadador, saltador olímpico e numismático estadounidense;
* **Eva Adams** (1908-1991), ex-directora da Casa da Moeda dos Estados Unidos;
* Evan Adams (nado en 1966), actor, dramaturgo e médico indíxena canadense;
* **Franklin Pierce Adams** (1881-1960), xornalista e escritor estadounidense;
* **Gerry Adams** (nado en 1948), político e escritor de Irlanda do Norte;
* Henry Adams (homónimos)
* **Henry Adams** (1813-1877), naturalista e conquiliólogo inglés;
* **Henry Adams** (1838-1918), historiador, xornalista e novelista estadounidense;
* **James Luther Adams** (1901-1994), ministro e teólogo unitarista estadounidense;
* **James Truslow Adams** (1878-1949), historiador estadounidense;
* **Jay Adams** (1961-2014), skater estadounidense;
* John Adams (homónimos)
* **Jordan Adams** (nado en 1994), xogador estadounidense de baloncesto profesional;
* **Nathaniel Adams Coles** (1919-1965), coñecido como **Nat King Cole**, músico e cantante estadounidense;
* **Patch Adams** (nado en 1945), médico estadounidense;
* **Philippe Adams** (nado en 1969), piloto automobilístico belga;
* **Phillip Adams** (nado en 1939), director cinematográfico e arqueólogo australiano;
* **Richard Adams** (1920-2016), un novelista inglés;
* **Samuel Hopkins Adams** (1871-1958), escritor e xornalista estadounidense;
* **Steven Adams** (nado en 1993), xogador neozelandés de baloncesto profesional;
* **Thomas Adams** (nado en 1969), xogador profesional de baloncesto estadounidense;
* **Walter Sydney Adams** (1876-1956), astrónomo estadounidense;
* **Yolanda Adams** (nada en 1961), unha locutora e cantante estadounidense;

## Lugares

* Condado de Adams

## Véxase tamén

* *Adams æbler*, filme dinamarqués (2005)
* Aeroporto Grantley Adams
* Jack Adams Award
* *Patch Adams*, filme estadounidense (1998)
# Invasión mongol da Rus

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Invasión de Rusia.
Principado de Kíiv.
A **invasión mongol de Rusia** ou **invasión mongol** comezou na medieval Rus de Kíiv por un exército de mongois nómades baixo o mando de Subotai que, na batalla do río Kalka en 1223, enfrontose ás forzas de varios príncipes de Kíiv.

Quince anos despois, Batu Khan levou a cabo unha invasión a grande escala entre os anos 1237 e 1240. A ocupación precipitou a fragmentación do principado e influíu no desenvolvemento da posterior historia rusa, incluíndo o alzamento do Principado de Moscova.

Estímase que a poboación rusa descendeu en 500 000 habitantes, dos 7,5 millóns que eran en 1300.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Rus de Kíiv
* Principado de Moscova

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre historia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---