Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Quantic

Quantic|   |
| Biografía |
| Nacemento | 18 de abril de 1980  (46 anos) Bewdley
 |
| Outros nomes | Quantic  |
| Actividade |
| Ocupación | disc-jóckey, pianista, saxofonista, guitarrista, músico de jazz, percusionista  |
| Período de actividade | 2000  -  |
| Xénero artístico | Cumbia, electrónica, clubjazz (en) , house, jazz house, deep funk revival (en) , funk, música para bailar e trip hop  |
| Instrumento | Saxofón e piano  |
| Selo discográfico | Tru Thoughts (en)   |
|

---

 |
| Sitio web | quantic.org  |
|           |

**William Holland**, máis coñecido polo seu nome artístico **Quantic**, nado en 1980, é un músico, DJ e produtor discográfico inglés. Holland grava baixo diversos pseudónimos, entre eles **Quantic**, a **Quantic Soul Orchestra**, **The Limp Twins**, **Flowering Inferno** e **Ondatrópica**. A súa música presenta elementos da música tropical, cumbia, salsa, bossa nova, soul, funk e jazz. Holland toca guitarras, baixo, contrabaixo, piano, órgano, saxofón, acordeón e percusión. A maior parte da súa obra é de composición orixinal, en lugar de facer sampling doutros artistas. Además dos seus temas propios, tamén produciu remixes de máis de 30 cancións.

O primeiro selo de Holland chamábase Magnetic Fields, no que lanzou heavy soul e funk, proxecto que durará ata 2003. En 2018, Holland fundou o selo discográfico Selva, con sede en Brooklyn, Nova York, e leva publicando música en Selva desde principios do 2020.

## Discografía

William Holland produciu oito álbums de estudo baixo varios pesudónimos. Ata 2020, todos os seus traballos publicáronse no selo Tru Thoughts de Brighton.

| **Data** | Artista principal | Álbum |
| --- | --- | --- |
| 2001 | Quantic | *The 5th Exotic* |
| 2002 | Quantic | *Apricot Morning* |
| 2003 | The Limp Twins | *Tales from Beyond the Groove* |
| 2003 | The Quantic Soul Orchestra | *Stampede* |
| 2004 | Quantic | *Mishaps Happening* |
| 2005 | The Quantic Soul Orchestra | *Pushin' On* |
| 2006 | Quantic | *One Off's Remixes and B Sides* |
| 2006 | Quantic | *An Announcement to Answer* |
| 2006 | Spanky Wilson & The Quantic Soul Orchestra | *I'm Thankful* |
| 2007 | The Quantic Soul Orchestra | *Tropidélico* |
| 2008 | Flowering Inferno | *Death of the Revolution* |
| 2009 | Flowering Inferno | *Dog with a Rope* |
| 2009 | The Combo Bárbaro | *Tradition in Transition* |
| 2012 | The Combo Bárbaro | *Quantic & Alice Russell: Look Around the Corner* (con Alice Russell) |
| 2011 | Quantic | *The Best of Quantic* |
| 2012 | Los Miticos del Ritmo | *Los Miticos del Ritmo* |
| 2012 | Ondatrópica | *Ondatrópica* |
| 2014 | Quantic | *Magnetica* |
| 2015 | Quantic Presents The Western Transient | *A New Constellation* |
| 2016 | Flowering Inferno | *1000 Watts* |
| 2017 | Ondatrópica | *Baile Bucanero* |
| 2017 | Quantic & Nidia Góngora | *Curao* |
| 2019 | Quantic | *Atlantic Oscillations* |
| 2019 | Quantic | *Atlantic Modulations* |
| 2020 | Quantic & Denitia | Nowhere |
| 2023 | Quantic | Dancing While Falling |

## Notas
# Heroína (droga)

| Heroína |
| --- |
| C₂₁H₂₃NO₅  |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
tipo de entidade química  |
|  Subclase de
Harry (en)   |
|  Composto por
 osíxeno (O) nitróxeno (N₂) black tar heroin (en)  carbono (C) hidróxeno (H)  |
|  Uso
fármaco  |
|  Ten o papel
opioide narcótico  |
|  SMILES canónico
CC(=O)OC1C=CC2C3CC4=C5C2(C1OC5=C(C=C4)OC(=O)C)CCN3C  |
|  SMILES isomérico
CC(=O)O[C@H]1C=C[C@H]2[C@H]3CC4=C5[C@]2([C@H]1OC5=C(C=C4)OC(=O)C)CCN3C  |

 |
|

| Cifras e dimensións |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Masa  369,158 Da  |
|  Punto de fusión  170 ℃  |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/03n5b  |
| MeSH | D003932  |
| OpenAlex | C2778903686  |
| CAS | 561-27-3  |
| ATC | N07BC06  |
| PubChem | 5462328  |
| ChemSpider | 4575379  |
| UNII | 70D95007SX  |
| ChEBI | 27808  |
| ChEMBL | CHEMBL459324  |
| IUPHAR | 9082  |
| Beilstein | 99261  |
| InChl | Modelo3D  |
| KEGG | D07286  |
| CE | 209-217-7  |
| Drugbank | DB01452  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia Larousse en liña*
* *Grande Enciclopedia Soviética (1926 - 1947)* "Q105108380 "
 |
|  |

 |
| Wikidata C:Commons |

A **heroína** é unha droga obtida da síntese do extracto de opio semisintético que procede da durmideira (*Papaver somniferum*), coa que se elabora a morfina que logo se somete a un proceso de acetilación co anhídrido acético para obter a heroína.

## Sintomatoloxía

*Artigo principal**:* Toxicidade da heroína.
* Efectos inmediatos.
	+ Perda da consciencia, tolerancia á dor, afeccións físicas e ou emocionais, sentimentos de candidez, euforia, pracer e benestar. En doses altas pode sedar.
	+ Estrinximento, náuseas, diminución do desexo sexual, encollemento da pupila, depresión dos centros respiratorios, risco de coma, diminución do ritmo cardíaco e aumento da temperatura corporal.
* Efectos a longo prazo.
	+ Trastornos intestinais e urinarios, hemorraxias, pneumopatías infecciosas, septicemia.
	+ Debido á falta de asepsia na aplicación, é posible adquirir infeccións como hepatites virais ou mesmo a SIDA.

## Tipos e variedades

**N´3 e N´4 A N´3 ou "brown sugar" gradúa de 15 a 45 % en diacetilmorfina. Esta móstrase en forma de pedras ou grans de cores crema, gris ou azul.
* A N´4 ten unha porcentaxe máis elevada de diacetilmorfina do 60 a 95%. Preséntase como po branco.

## Historia

Empezouse a introducir na medicina en 1898, como un potente analxésico e un bo remedio contra os trastornos respiratorios tuberculosos. A partir de 1920, en paralelo, pasouse do seu uso terapéutico a unha utilización toxicómana. Actualmente fabrícase en laboratorios clandestinos do próximo Oriente e México.

## Consumo

Fúmase (normalmente heroína n'3), cómese, inhálase ou inxéctase (shoot) por vía subcutánea, intravenosa ou intramuscular. Este último método volveuse corrente.
# Reacción nuclear

| Reacción nuclear |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Subclase de
proceso físico interacción  |
|  Estudado por
física nuclear  |
|  Uso
tecnoloxía nuclear  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Participantes
 núcleo atómico  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02c716  |
| OpenAlex | C206191943  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Enciclopedia soviética armenia, volume 7* pp. 603
 |
|  |

 |
| Wikidata C:Commons |

As **reaccións nucleares** son aquelas reaccións onde se altera a composición dos núcleos atómicos liberándose enormes cantidades de enerxía. Algúns núcleos son inestables, emiten espontaneamente partículas e radiación electromagnética. Tales emisións espontáneas provenientes do núcleo dun átomo reciben o nome de radioactividade. Nos reactores nucleares ocorre isto, pero en condicións controladas; porén nas armas nucleares non hai control, de aí o seu gran poder destrutivo.

Un exemplo é o U-238, que espontaneamente emite raios alfa (núcleos de helio) e libera Th-234.
# Mathematics Genealogy Project

|  Mathematics Genealogy Project |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
base de datos en liña grafo de coñecemento proxecto de financiamento participativo  |
|  Composto por
 identificador de Mathematics Genealogy Project  |
|  Nome orixinal
Mathematics Genealogy Project (en)  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Tema principal
xenealoxía académica  |
|  Lingua
lingua inglesa  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Usado por
MathSciNet (en)   |
|  Fundador/a
 Harry Coonce  |
|  Patrocinador/a
 Universidade Estatal de Dacota do Norte American Mathematical Society  |
|  Operador/a
 Universidade Estatal de Dacota do Norte  |
|  Desenvolvedor/a
 Harry Coonce  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
1997  |
|  Inauguración
1997  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País de orixe
 Estados Unidos de América  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/04brt1  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Páxina WEB
mathgenealogy.org  |

 |
| Wikidata |

**Mathematics Genealogy Project** (en galego: *Proxecto de xenealoxía de matemáticas*) é unha base de datos en liña para a xenealoxía académica das matemáticas. Contén dende 2007 información de datas de gradación, alma máter, supervisores doutorais e estudantes doutorais de máis de 100 000 matemáticos.

## Historia

O proxecto xurdiu como unha iniciativa de Harry Coonce, un profesor de matemáticas da Universidade Estatal de Minnesota, situada en Mankato, Minnesota. Logo do retiro de Coonce en 1999, o proxecto continuou uns anos, até que no 2002 a universidade decidiu retirarlle o seu apoio. Con todo, dada a relevancia do proxecto, este continuou operando baixo os auspicios da American Mathematical Society e a North Dakota State University. No 2005, recibiu unha subvención do Instituto Clay de Matemáticas.

Actualmente, de acordo con declaracións do propio proxecto, «cando usamos a palabra *matemáticas* ou matemático referímonos a esa palabra nun sentido moi incluínte. Polo tanto, todos os datos relevantes de estatística, a informática, a filosofía ou a investigación de operacións é benvido».

A información xenealóxica obtense de fontes tales como Dissertation Abstracts International e Notices from AMS, pero pode ser fornecida por calquera persoa a través da páxina web do proxecto. A base de datos contén o nome do matemático, universidade e ano no que se outorgou o grao, título da tese, nomes do primeiro e segundo conselleiro, unha bandeira do país no que foi galardoado co grao, e un reconto das descendencias académicas.

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Sitio oficial do Mathematics Genealogy Project
# Pierre-Gilles de Gennes

Pierre-Gilles de Gennes|   |
| Biografía |
| Nacemento | (fr) Pierre-Gilles Robert Yves de Gennes  24 de outubro de 1932  16º distrito de París
 |
| Morte | 18 de maio de 2007  (74 anos) Orsay
 |
| Causa da morte | cancro  |
| Lugar de sepultura | Cemitério de Montrouge (pt)   |
| Residencia | París  |
| Educación | Lycée Claude-Bernard (en)    Lycée Saint-Louis   École Normale Supérieure   Les Houches School of Physics (en)    |
| Director de tese | Charles Kittel, Francis Perrin e André Herpin  |
| Actividade |
| Campo de traballo | Física  |
| Ocupación | físico  |
| Empregador | Universidade de Leiden, Dutch extraordinary professor (en) . Faculdade de Matemática e Ciências Naturais (pt)  (1978–)  Universidade de Leiden, Lorentz Chair (en)  (1978–1978)  Collège de France, catedrático (1971–2007)  Instituto Curie   Universidade París-Sur   Universidade de California, Berkeley   École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris (pt)    |
| Membro de | Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos (asociado estranxeiro da Academia Nacional de Ciencias) (1987–) Academia de Ciencias de Rusia Royal Society Australian Academy of Science Academia Brasileira de Ciências (pt)  Academia das Artes e das Ciencias dos Estados Unidos Academia francesa das ciencias Academia Nacional de Ciencias de Ucraína Real Academia de Artes e Ciencias dos Países Baixos  |
| Interesado en | Física  |
| Obra |
| Doutorando | Bernard Cabane, Françoise Brochard-Wyart e Laurence Ramos (en)   |
| Familia |
| Parella | Françoise Brochard-Wyart  |
| Fillos | Christian de Gennes, Marie-Christine Picard de Gennes, Claire Wyart, Matthieu Wyart, Marc de Gennes  |
| Parentes | Lucien de Gennes, tío paterno  |
| Premios |
| * (1998)  Medalla Eringen../... 26+
 |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Fiziki, (p.99)  |
|     |

**Pierre-Gilles de Gennes**, nado en París o 24 de outubro de 1932 e finado en Orsay o 18 de maio de 2007, foi un físico francés.

## Traxectoria

Recibiu o Nobel de Física de 1991, polo descubrimento que os métodos desenvolvidos para estudar os fenómenos de orde en sistemas simples poden ser xeneralizados a formas máis complexas da materia, en particular aos cristais líquidos e aos polímeros líquidos. Seus traballos incentivaron diversos estudos relacionados tanto coa Física e a Físico-Química fundamental, como coas ciencias aplicadas.

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Perfil no sitio oficial do Nobel de Física 1991 *(en inglés)*
# Reinhard Genzel

Reinhard Genzel|   |
| Biografía |
| Nacemento | 24 de marzo de 1952  (74 anos) Bad Homburg vor der Höhe
 |
| Educación | Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn - física (–1975) Universidade de Freiburg im Breisgau   Berthold-Gymnasium Freiburg (en)    |
| Actividade |
| Campo de traballo | Submillimetre astronomy (en) , astronomia infravermelha (pt) , astrofísica e ciencia  |
| Lugar de traballo  | Múnic  |
| Ocupación | astrónomo, astrofísico, profesor universitario, científico  |
| Empregador | Universidade de Múnic   Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (pt)    Universidade Harvard   Universidade de California, Berkeley   Instituto Max Planck de Física Extraterrestre (pt)    |
| Membro de | Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos (asociado estranxeiro da Academia Nacional de Ciencias) (2000–) Academia Europaea (1995–) Academia de Ciencias de Baviera Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais Royal Society Leopoldina Academia francesa das ciencias Unión Astronómica Internacional  |
| Obra |
| Doutorando | Shy Genel (en)   |
| Familia |
| Pai | Ludwig Genzel  |
| Premios |
| * (16 de outubro de 2023)  doutor honorário da Universidade de Grenoble Alpes (pt)
* (2021)  Orde bavaresa de Maximiliano para a Ciencia e as Artes
* (2020)  Premio Nobel de Física
* (1 de xuño de 2014)  Orde do Mérito das Ciencias e as Artes
* (2014)  Premio Harvey
* (2014)  Medalha Herschel (pt)
* (2014)  Gran Cruz do Mérito con Estrela da Orde do Mérito da República Federal de Alemaña
* (2014)  doutor honorário da Observatório de Paris (pt)
* (2012)  Crafoord Prize in Astronomy (en)
* (2012)  Membro estranxeiro da Royal Society
* (2012)  Prêmio Tycho Brahe (pt)
* (2011)  Medalla Karl Schwarzschild
* (2010)  doutor honoris causa pola Universidade de Leiden
* (2008)  The Shaw Prize in Astronomy (en)
* (2007)  Medalha Albert Einstein (pt)
* (2005)  Petrie Prize Lecture (pt)
* (2003)  Premio Balzan
* (2003)  Medalha Stern-Gerlach (pt)
* (2000)  premio Jules Janssen
* (1990)  Prémio Gottfried Wilhelm Leibniz (pt)
* (1986)  Prêmio Newton Lacy Pierce de Astronomia (pt)
* (1985)  Membro da Sociedade Estadounidense de Física
 |

**Reinhard Genzel**, nado o 24 de marzo de 1952, é un astrofísico alemán, codirector do Instituto Max Planck de Física Extraterrestre, profesor na Universidade de Múnic e profesor emérito na Universidade de California en Berkeley. Foi galardoado co Premio Nobel de Física en 2020 "pola súa descuberta dun obxecto compacto supermasivo no centro da nosa galaxia", o cal compartiu con Andrea Ghez e Roger Penrose.

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Ficha en Nobelprize.org *(en inglés)*
# Norman Foster Ramsey

Norman Foster Ramsey|   |
| Biografía |
| Nacemento | 27 de agosto de 1915  Washington, D.C.
 |
| Morte | 4 de novembro de 2011  (96 anos) Wayland
 |
| Residencia | Boston  |
| Educación | Universidade de Cambridge  (1935–1937) Universidade Columbia - física (1931–1940) Leavenworth High School (en)   (–1930)  |
| Director de tese | Isidor Isaac Rabi  |
| Actividade |
| Campo de traballo | Física nuclear  |
| Ocupación | físico, profesor universitario, científico nuclear  |
| Empregador | Universidade Harvard (1947–1986)  Carnegie Institution for Science (1940–1940)  Universidade de Illinois en Urbana-Champaign (–1940)  Universidade de Míchigan   Universidade Columbia   |
| Partido político | Partido Demócrata  |
| Membro de | Academia francesa das ciencias (1989–) Sociedade Filosófica Estadounidense (1958–) Asociación Americana para o Avance das Ciencias (1942–) Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos Academia das Artes e das Ciencias dos Estados Unidos Sociedade Estadounidense de Física  |
| Interesado en | Física  |
| Profesores | Ernest Rutherford e Maurice Goldhaber (pt)   |
| Participou en |
|  |
| 1939 | Proxecto Manhattan  |
|  |
| Obra |
| Doutorando | William Nierenberg (pt) , Noel Robert Corngold, Norton Hintz, Ramon Brewster Hoff, Roger Hegstrom, Reuven Opher, Daniel Kleppner (pt)  e David Wineland  |
| Familia |
| Pai | Norman F. Ramsey  |
| Premios |
| * (2006)  doutor honoris causa pola Universidade Harvard
* (1995)  Prêmio Vannevar Bush (pt)
* (1993)  Prêmio Einstein de Ciência do Laser (pt)
* (1990)  Medalla Dirac
* (1989)  Premio Nobel de Física
* (1988)  Medalla Nacional de Ciencia
* (1988)  Medalla Oersted
* (1985)  Prêmio Rumford (pt)
* (1985)  I. I. Rabi Award (en)
* (1984)  Medalla de honra IEEE
* (1974)  Prêmio Davisson–Germer (pt)
* (1960)  Prêmio Ernest Orlando Lawrence (pt)
* (1954)  Bolsa de estudos Guggenheim
* Membro da Sociedade Estadounidense de Física
* John Jay Award (en)
 |
|

---

 |
| Descrito pola fonte | Fiziki, (p.228)  |
|     |

Norman Foster Ramsey (esquerda) xunto con Francis Perrin e Robert R. Wilson nunha foto de 1970.
**Norman Foster Ramsey, Jr.**, nado o 27 de agosto de 1915 en Washington, D.C. e finado o 4 de novembro de 2011, foi un físico e profesor estadounidense.

## Traxectoria

Profesor de física na Universidade Harvard desde 1947, Ramsey tamén ocupou postos tanto no goberno como en axencias internacionais tales como a OTAN ou a *United States Atomic Energy Commission*. Recibiu en 1989 o Premio Nobel de Física pola invención do método dos campos oscilatorios separados, o cal ten importantes aplicacións na construción do reloxo atómico. Ramsey compartiu o premio con Hans G. Dehmelt e Wolfgang Paul.

Ramsey obtivo o seu B.A. e Ph.D. en física pola Universidade de Columbia en 1935 e 1940, respectivamente. Alí quedou como membro da facultade de Columbia até 1947, cando foi enviado a Harvard.

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Laureados co Premio Nobel de Física de 1989 *(en inglés)*
# Linguas tibéticas

| Linguas tibéticas |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
grupo de linguas  |
|  Subclase de
linguas bódicas  |

 |
| Propiedades |
|  Número de falantes
6000000  |
|  Tipoloxía lingüística
lingua aglutinante  |
| Clasificación lingüística |
|
linguaxe humana ↳ linguas sinoaustronesias ↳ linguas sino-tibetanas ↳ linguas tibetano-birmanas ↳ linguas tibetano-kanauri ↳ linguas bódicas  |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/01kbdv  |

 |

 |
| Wikidata |

As **linguas tibéticas** forman unha rama da familia lingüística sino-tibetana.

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Matisoff, James A. 2015. *The Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus*. Berkeley: Universidade de California.
# Linguas hmong-mien

| Linguas hmong-mien |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
familia lingüística  |
|  Subclase de
linguaxe humana  |

 |
| Propiedades |
|  Número de falantes
8000000  |
| Clasificación lingüística |
|
linguaxe humana  |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/031\_ch  |
| IETF | hmx  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

A **linguas hmong-mien** ou **miao-yao** son unha familia lingüística de linguas tonais que se falan na China e Indochina. Inclúen as linguas hmong e mien.

## Clasificación

As dúas ramas da familia hmong-mien son as seguintes.

* Linguas hmóngicas
* Linguas miénicas

## Notas

## Véxase tamén

### Bibliografía

* Chen, Qiguang [陈其光] (2013). *Miao Yao yuwen* [苗瑶语文]. Beijing: Minzu Chubanshe [民族出版社]. ISBN 9787566003263
* Ratliff, Martha (2010). *Hmong-Mien language history*. Canberra, Australia: Pacific Linguistics. ISBN 978-0-85883-615-0.

### Outros artigos

* Lingua proto-hmong-mien
* Linguas kra-dai
* Linguas sino-tibetanas
* Linguas austroasiáticas
* Linguas austronesias
# L

|  |
| --- |
| Alfabeto |
| Aa | Bb | Cc | Dd | Ee |
| Ff | Gg | Hh | Ii | Ll |
| Mm | Nn | Ññ | Oo | Pp |
| Qq | Rr | Ss | Tt | Uu |
| Vv | Xx | Zz |
|  **Non galego:** Çç - Jj - Kk - Ww - Yy  |

O **L** (**ele**) é a décima letra do alfabeto galego, e representa o fonema lateral alveolar sonoro. O dígrafo **ll** representa o fonema /ʎ/.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Entradas da enciclopedia que comezan por L

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.*  *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
# Funicular

Vías dun funicular nos Ánxeles
Un **funicular** (do latín *funicŭlus*, "corda") é un tipo especial de ferrocarril utilizado para salvar grandes pendentes. Non se debe confundir cos ferrocarrís dotados de planos inclinados. Circula sobre raís e normalmente dispón de dúas cabinas enlazadas por un cable de aceiro sobre unha vía de ferrocarril, a modo de ascensor inclinado, de tal forma que mentres un vehículo sobe o outro baixa, o que permite aproveitar a enerxía potencial do que queda na parte superior para subir o inferior á vez que se frea o que está baixando.

Os vagóns adoitan compartir a mesma vía salvo no punto medio, onde se bifurca para que poidan pasar á vez. Os vehículos carecen de motorización propia, xa que o movemento imprímeo un motor que acciona unha gran polea, que á súa vez move o cable de tracción. No entanto, os vehículos van dotados de varios sistemas de freado, tanto de servizo como de urxencia, este último en caso de fallo nas instalacións (rotura ou disensión do cable etc.) ou nos vehículos.

Este medio de transporte creouse ao redor do século XIX como unha alternativa ás vías do ferrocarril, como medio de vencer grandes pendentes.

## Galería de imaxes

* Funicular de Vallvidrera, en Barcelona
* Funicular de Lisboa

## Véxase tamén
# 99942 Apophis

| 99942 Apophis |
| --- |
|  |
|  |
|  Instancia de
potentially hazardous asteroid (en)  asteroides próximos da Terra (pt)  obxecto preto da Terra  |
|  Epónimo
Apep (pt)   |
|  Designación provisional
2004 MN4  |
|  Época
2025-11-21  |
|  Astro pai
Sol  |
|  Grupo menor
Asteroides Atón  |
|  Tipo espectral de asteroide
Asteroide tipo S (pt)   |
| Características orbitais |
| Apoapse | 1,0987083826405 ua  |
| Periastro | 0,74605225214291 ua  |
| Argumento de periastro | 126,67283251631 °  |
| Excentricidade orbital | 0,19116633553869  |
| Inclinación orbital | 3,3409584410171 °  |
| Período orbital | 323,56643754913 d  |
| Período de rotación | 30,56 h  |
| Semieixo maior | 0,9223803173917 ua  |
| Lonxitude do nó ascendente | 203,8996515621 °  |
| Anomalía media | 312,80546635845 °  |
| Tempo de periapse | 2.461.042,918242  |
| Características físicas |
| Diámetro | 0,34 km  |
| Masa | 61.000.000.000 kg  |
| Albedo | 0,35  |
| Magnitude aparente | 21,69  |
| Magnitude absoluta | 19,09  |
| Persoas e organizacións |
|  Descubridor/a
David J. Tholen Fabrizio Bernardi Roy A. Tucker (pt)   |
| Datas e cronoloxía |
|  Acontecementos
 nomeamento  |
|  Data descuberta
19 de xuño de 2004  |
|  Precedido por
99941 Lonniewege  |
|  Sucedido por
(99943) 2005 AS2  |
| Localización |
|  Localización descubrimento
Observatorio Nacional de Kitt Peak  |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/04snh6  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Código do catálogo
2004 MN4  |

 |
| Wikidata G:Commons C:Commons |

**99942 Apophis** é un asteroide NEA cun diámetro duns 350 m para o que, tras a súa descuberta no 2004, os cálculos da súa traxectoria daban un 2,7 % de probabilidade de impacto coa Terra no 2029. Posteriores melloras dos datos fan desestimar esa e outras posibles datas, de xeito que en marzo de 2021 se descarta a súa posibilidade de impacto coa Terra nun século, sendo removido da lista de risco. Nesa data, establécese que o asteroide pasará a menos de 35 000 km de altura en 2029, máis baixo que os satélites xeoestacionarios, e poderá verse a ollo nu.

Observacións de radar (8-10 de marzo de 2021, liberadas o 26 de marzo)Animación do encontro de 2029 con Apophis, a Terra e a Lúa
## Notas