# Diacrítico

| Diacríticos |
| --- |
| * Alfabeto árabe
* Alfabeto cirílico
* Alfabeto devanágari
* Alfabeto grego
* Alfabeto hebreo
* Alfabeto latino
* Alfabeto tibetano
* Silabarios xaponeses
 |

Un **(signo) diacrítico** (do grego διακριτικός *diacritikós*, «que distingue») é un signo situado sobre (*diacrítico superescrito*), debaixo (*diacrítico subscrito*), en ou a través (*diacrítico inscrito*), despois (*diacrítico adscrito*), diante (*diacrítico preescrito*) ou ao redor (*diacrítico circunscrito*) dun grafema para modificar o seu valor fonético, permitir unha lectura máis precisa ou evitar unha ambigüidade entre homógrafos.

## Características

Do mesmo xeito que as ligaduras e que as letras suplementarias inventadas, a adición de diacríticos amplía o número de grafemas dunha escritura. En moitos casos, a letra con diacrítico non se considera como un grafema independente senón como un alógrafo, é dicir, outra versión escrita da letra simple. A letra con diacrítico non intervén xa que logo, na clasificación alfabética.

Como exemplo, o acento agudo do francés modifica o valor fonético dun *e*, pronunciado xeralmente [ǝ] (e mudo): *é* sona [e]. O acento grave sobre un *a*, non obstante, só permite distinguir homógrafos: *la* (artigo) ~ *là* (adverbio de lugar), soando os dous [la]. Porén non se consideran *é* e *à* como letras independentes de *e* e *a*. O francés non coñece diacrítico ningún que sirva para afinar a lectura: todos son obrigatorios.

Ese tipo existe en árabe, onde as vogais non se escriben; nas obras didácticas ou relixiosas pódense notalas en forma de diacríticos. A *fatḥa*, un trazo lixeiramente oblicuo subscrito, serve para indicar a presenza dunha vogal [a]: a palabra عدل lese *ʿadl (‘adl)* pero translitérase *ʿdl*. Para precisar a súa lectura, pódeselle engadir unha *fatḥa*: عَدل.

Existen tamén letras diacríticas, mudas e por forza escritas ao lado da letra que modifican. Accesoriamente, puideron converterse en signo diacrítico, como ocorreu co *umlaut* e a diérese.

Cada escritura puido desenvolver os seus propios diacríticos, como no alfabeto latino (e variantes, coma o alfabeto vietnamita), o alfabeto grego, o cirílico, o árabe, o hebreo, os silabarios xaponeses ou o alfabeto tibetano.

### Desafíos na informática

A chegada da informática e a ampla distribución de textos codificados en computador entre varias culturas trouxo o desafío da representación dixital dos sinais diacríticos. Un dos resultados é o problema coñecido como Mojibake, creado (entre outras situacións) cando non hai suficiente coherencia entre os métodos de codificación de diacríticos empregados nun conxunto de programas de computador.

A popularización da World Wide Web aumentou moito a demanda da correcta representación de sinais diacríticos entre computadores das máis variadas nacionalidades. Por ese motivo a linguaxe HTML, moi usada para textos na WWW, inclúe un conxunto bastante completo de códigos estandarizados para representación de diacríticos, como é o Unicode.

## Tipos de diacríticos

| ´`^ |
| --- |
| Diacrítico |
| Diacríticos do alfabeto latino |
|
acentos
   acento agudo ( **´** )
   acento agudo dobre ( **˝**)
   acento circunflexo ( **^** )
   acento grave ( **`** )
   acento grave dobre ( **̏** )
anel ( **°** )
breve ( **˘** )
breve inversa ( **̑** )
caron ( **ˇ** )
cedilla ( **¸** )
corno (  **̛**  )
diérese ( **¨** )
gancho (  **˛**    ̢ )
gancho superior (  **̉** )
macron ( **¯** )
ogonek ( **˛** )
punto
   punto inferior (  **.**  )
   punto medio (  **·**  )
   punto de lista (  **•**  )
   punto superior (  **˙**  )
til ( **~** )
trazo ( **◌̸** )  |
| Signos ortográficos empregados como diacríticos |
|
apóstrofo ( **’** )
barra (  **/**  )
barra inversa ou invertida (  **\**  )
barra vertical (  **|**  )
coma ( **,** )
dous puntos (**:** )
guión ( **-** )  |
| Diacríticos de alfabetos non latinos |
|
Diacríticos do alfabeto árabe
Diacríticos do alfabeto cirílico
Diacríticos do alfabeto devanágari
Diacríticos do alfabeto grego
Diacríticos do alfabeto hebreo
Diacríticos do alfabeto tibetano
Diacríticos dos silabarios xaponeses  |
| Esta caixa: * ver
* conversa
* editar
 |

Algúns dos signos diacríticos máis habituais en distintas linguas e alfabetos son:

* punto
	+ ( **•** ) punto medio
	+ ( **˙** ) *anunaasika*, punto superior
	+ ( **.** ) *anusvaara* punto inferior, usado en sánscrito
* ( **¸** ) *cedilla*
* ( **˛** ) *ogonek* o "gancho polonés"
* ( **°** ) *kroužek* ou anel; usado por exemplo no símbolo do ángstrom
* ( **˘** ) breve, é parte da letra en esperanto
* ( **ˇ** ) caron ou *haiček* ("ganchiño" en checo). En eslovaco chámase *mäkčeň* ("suavizador" ou "marca de palatalización"), en esloveno *strešica* ("teitiño").
* ( **¯** ) macron
* ( **¨** ) trema ou diérese.
* acento
	+ ( **`** ) acento grave
	+ ( **´** ) acento agudo
	+ ( **˝** ) acento agudo dobre
	+ ( **^** ) acento circunflexo, parte da letra en esperanto, en eslovaco sobre "o" chámase *vokáň*
* *spiritus asper*
* *spiritus lenis*
* (**҃** ) titlo, indica abreviación no alfabeto cirílico antigo
* ( **~** ) til

Hai tamén signos que teñen outros usos pero aparecen como diacríticos en certos alfabetos, como son a barra ( **|** ), a vírgula ( **,** ), o apóstrofo ( **'** ), os dous puntos (**:** ), usado para ligar sufixos a palabras estranxeiras, ou o guión ou trazo ( **-** ), usado para quebrar palabras e resolver ambigüidades de pronuncia.

## Usos

Na análise das linguas que usan o alfabeto latino, pódese observar que as vogais son as letras máis suxeitas a diacríticos no conxunto dos idiomas. No caso das consoantes, C, S, Z presentan diacríticos en gran cantidade de idiomas; W en galés, H en maltés, J en esperanto, e P e Q en aimará presentan diacríticos específicos; a letra G presenta, considerando diversos idiomas, 6 tipos diferentes de diacríticos; N e S presentan, cada, 5 tipos; 4 son os diacríticos para o L; hai menos usos de diacríticos para D, T, R, K e aínda menos para B, M, V, X.

As linguas eslavas son as que máis presentan casos de letras con diferentes diacríticos. Así, o checo usa agudo, caron e anel.

A lingua Inglesa non presenta diacríticos, excepto para pouquísimos casos de palabras oriúndas doutros idiomas. Outra lingua xermánica coma o neerlandés usa o trema. Por exemplo en *ruïne* indica que o *u* e o *i* son pronunciados separadamente das súas formas normais. Entón funciona comp sinal de separación e non como unha indicación dunha versión alternativa do *i*. Os diacríticos poden usarse para dar énfase (*érg koud* para *moito* frío) ou para desambiguación entre os numeral *un* e o artigo *un* (*één* appel, *unha* [numeral] mazá; *een* appel, *unha* [artigo] mazá). Os acentos grave e agudo úsanse nun un pequeno número de palabras, a maioría palabras emprestadas doutros idiomas.

Atópanse moitos diacríticos, porén en menor escala do que nas eslavas nas linguas escandinavas e bálticas. Por exemplo, no estoniano empréganse carons no *š* ou *ž*, que poden aparecer só en nomes propios estranxeiros e en palabras emprestadas doutros idiomas, mais poden ser tamén substituídas por *sh* ou *zh* nalgúns textos. O apóstrofo pode usarse na declinación dalgúns nomes estranxeiros para separar a raíz de calquera declinación final, como en *Monet'*  ou *Monet'se* para os casos xenitivo e ilativo, respectivamente, para o famoso pintor Monet.

Nas linguas románicas son habituais os acentos ademais doutros signos: o catalán usa grave, agudo, cedilla e diérese; o francés usa grave, agudo, circunflexo, cedilla e diérese; o italiano usa agudo e grave e o portugués usa agudo, grave, circunflexo, til, cedilla e trema (no Brasil).

Varias romanizacións da lingua chinesa usan a trema, mais só no *u* (*ü*). No Pinyin, os catros tons do mandarín márcanse polo macron, acento agudo, caron e acento grave.

O aimará usa corno sobre P, T, K, Q, Ch

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Letra diacrítica
* Letras suplementarias
* Escritura
* Ligadura
* Tipografía