# Linguas ryukyuanas

| Linguas ryukyuanas |
| --- |
| *うちなーぐち*  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
familia lingüística  |
|  Subclase de
linguas xapónicas  |
|  Nome orixinal
うちなーぐち (ryu)  |

 |
| Propiedades |
|  Número de falantes
900000 (2018)  |
| Clasificación lingüística |
|
linguaxe humana ↳ linguas xapónicas  |
|

| Localización |
| --- |
|  Orixinario de
 Ryukyu  |
|  País
 Xapón  |
|  Mapas

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02shtt  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

Sinais de seguranza de tráfico en Kin, Okinawa, escrito en xaponés (centro) e lingua okinawana (esquerdo e dereita).
As **linguas ryukyuanas** (琉球語派, *Ryūkyū-goha*) son as linguas indíxenas das illas Ryukyu faladas polo pobo ryukyu, que se atopan na zona máis meridional do arquipélago xaponés. Xunto coa lingua xaponesa e a hachijō, conforman a familia das linguas xapónicas. Malia que as linguas ryukyuanas foron consideradas dialectos do xaponés, non son mutuamente intelixibles co xaponés ou mesmo entre elas. Non se coñece cantos falantes hai destas linguas, mais a substitución cara ó uso do xaponés estándar e dialectos como o xaponés de Okinawa fixeron que estas linguas estean en perigo; a UNESCO identifica catro destas linguas "definitivamente en perigo", e dúas outras "gravemente en perigo".

## Resumo

A nivel fonolóxico, as linguas ryukyuanas teñen algunhas características infrecuentes. As variedades do sur contan con varias consoantes silábicas, entres as que se atopan fricativas silábicas xordas (*v.g.*, /kss/ [ks:], "peito", na lingua miyako). Son comúns as consoantes glotais (como /ʔma/ [ʔma], "cabalo", na lingua amami). Algunhas linguas ryukyuanas teñen vogais fonémicas centrais (/kɨɨ/, "árbore", tamén en amami). Do mesmo xeito ca o xaponés estándar e a meirande parte dos dialectos nipóns, moitas das linguas ryukyuanas posúen un acento tonal contrastivo.

En xeral, as linguas ryukyuanas teñen unha estrutura SOV, ao igual que o xaponés.

## Clasificación e variedades

As linguas ryukyuanas pertencen á familia lingüística xapónica e están relacionadas coa lingua xaponesa. As linguas ryukyuanas non son mutuamente intelixibles co xaponés, e de feito, non son mutuamente intelixibles entre elas, polo que poden ser consideradas linguas diferentes. Porén, por razóns sociopolíticas e ideolóxicas, teñen sido clasificadas como dialectos do xaponés.

A lingua okinawana é tan só un 71% semellante no léxico ó xaponés de Toquio. Mesmo o máis meridional dos dialectos xaponeses (o dialecto Kagoshima) ten só un 72% de semellanza coa máis setentrional das linguas ryukyuanas, a lingua amami. Porén, o dialecto Kagoshima do xaponés é un 80% semellante lexicamente ó xaponés estándar.

A partir da década de 1890, o goberno xaponés comezou a oprimir as linguas ryukyuanas como parte da súa política de asimilación forzada das illas. Dende o comezo da segunda guerra mundial, a meirande parte dos xaponeses consideran as linguas ryukyuanas como un dialecto ou grupo de dialectos do xaponés. Durante a segunda guerra mundial, nun esforzo por facer conciencia na xente como suxeitos do Imperio do Xapón, non só o grupo ryukyuano, senón tamén o coreano, o palauano e outras linguas foron chamadas "dialectos" do xaponés.

Existe un acordo xeneralizado entre os estudosos de que as variedades ryukyuanas poden ser divididas en seis linguas, conservadoramente, sendo os dialectos de cada illa ás veces considerados tamén propiamente linguas.

| Lingua | Nome local | Distribución xeográfica | Dialecto estándar | ISO 639-3 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kikai | *Shimayumita* (しまゆみた) | Kikaijima | N/A | kzg |
| Amami | *Shimayumuta* (島口/シマユムタ) | Amami Ōshima e illas menores achegadas | Naze | ams, ryn |
| Tokunoshima | *Shimayumiita* (シマユミィタ) | Tokunoshima | Tokunoshima | tkn |
| Okinoerabu | *Shimamuni* (島ムニ) | Okinoerabujima | N/A | okn |
| Yoron | *Yunnu Futuba* (ユンヌフトゥバ) | Yoronjima | Yoron | yox |
| Kunigami | *Yanbaru Kutuuba* (山原言葉/ヤンバルクトゥーバ) | Norte da illa de Okinawa (rexión de Yanbaru), e illas menores achegadas | Nago | xug |
| Okinawano | *Uchinaaguchi* (沖縄口/ウチナーグチ) | Centro e sur da illa de Okinawa e illas menores achegadas | Tradicionalmente Shuri, moderna Naha | ryu |
| Miyako | *Myaakufutsu* (宮古口/ミャークフツ) *Sumafutsu* (島口/スマフツ) | illas Miyako | Hirara | mvi |
| Yaeyama | *Yaimamuni* (八重山物言/ヤイマムニ) | illas Yaeyama (agás Yonaguni) | Ishigaki | rys |
| Yonaguni | *Dunan Munui* (与那国物言/ドゥナンムヌイ) | Illa de Yonaguni | Yonaguni | yoi |

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Lingua okinawana

### Bibliografía

* Sanseido (1997). *言語学大辞典セレクション：日本列島の言語* (*Selection from the Encyclopædia of Linguistics: The Languages of the Japanese Archipelago*). "琉球列島の言語" (*The Languages of the Ryukyu Islands*).
* Ashworth, D. E. (1975). *A generative study of the inflectional morphophonemics of the Shuri dialect of Ryukyuan*. Thesis (Ph. D.)—Cornell University, 1973.
* Heinrich, Patrick (2004): *Language Planning and Language Ideology in the Ryūkyū Islands*, in: Language Policy 3.2, (2004): 153-179.
* Heinrich, Patrick, Shinsho Miyara, Michinori Shimoji, eds. 2014. *Handbook of the Ryukyuan Languages.* Berlin: de Gruyter.
* Serafim, L. A. (1985). Shodon: the prehistory of a Northern Ryukyuan dialect of Japanese. [S.l: s.n.
* Shimabukuro, Moriyo. 2007. *The accentual history of the Japanese and Ryukyuan languages: a reconstruction*. Languages of Asia series, v. 2. Folkestone, Kent: Global Oriental. ISBN 978-1-901903-63-8
* Uemura, Yukio, e Wayne P. Lawrence. 2003. *The Ryukyuan language.* Endangered Languages of the Pacific Rim (Series), A4-018. Osaka, Xapón: ELPR.