# Pobo armenio

| Pobo armenio |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| Armenios |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
grupo étnico pobo poboación  |
|  Subclase de
pobos indoeuropeos  |
|  Parte de
 pobos indoeuropeos  |
|  Composto por
 Hemichis (pt)  Cherkesogai (en)  diáspora armenia  |
|  Estudado por
estudos armenios  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Lingua materna
lingua armenia  |
|  Linguas faladas
Armenio occidental Língua armênia oriental (pt)   |
|  Relixión
 Igrexa apostólica armenia  Igrexa católica armenia Armenian Evangelical Church (en)  Hetanism (en)   |

 |
|

| Cifras e dimensións |
| --- |
|

 |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País
 Armenia  |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Armenia | 3 018 854 |
|  Rusia | 1 182 388–2 900 000 |
|  Estados Unidos | 1 000 366–1 500 000 |
|  Francia | 250 000–750 000 |
|  Xeorxia \* Abkhazia | 168 191 41 864 |
|  República de Artsakh | 146 573 |
|  Líbano | 150 000 |
|  Irán | 120 000 |
|  Alemaña | 90 000–110 000 |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/022fdt  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *The Nuttall Encyclopædia*
* *Zedler, Großes vollständiges Universallexicon aller Wissenschaften und Künste* "Q19358640 "
* *Dicionario Enciclopédico Granat* "Q134286226 "
 |
|  |

 |
| Wikidata C:Commons |

Os **armenios** (en armenio: *Հայեր*; *hayer*) son un grupo étnico que habita no Planalto Armenio. Os armenios constitúen a principal poboación de Armenia e da república independente *de facto* de Artsakh. Existe unha diáspora de arredor de 5 millóns de persoas con devanceiros armenios vivindo fóra da moderna Armenia. As principais poboacións da diáspora viven en Rusia, os Estados Unidos, Francia, Xeorxia, Irán, Alemaña, Ucraína, o Líbano, o Brasil e Siria. Agás as poboacións de Irán e dos antigos estados soviéticos, a diáspora armenia actual produciuse como resultado do xenocidio armenio.

A maioría dos armenios pertence á Igrexa apostólica armenia, que é tamén a máis antiga igrexa nacional do mundo. O cristianismo comezou a espallarse en Armenia pouco despois da morte de Xesús, grazas ós esforzos de dous dos seus apóstolos, Xudas Tadeu e Bertomeu. A comezos do século IV, o Reino de Armenia converteuse no primeiro estado en adoptar o cristianismo como relixión de estado.

A lingua armenia é unha lingua indoeuropea. Ten dúas formas escritas mutuamente intelixibles: a oriental, falada en Armenia, Nagorno-Karabakh e Irán, e o occidental falado na histórica Armenia Occidental e, despois do xenocidio armenio, nas principais comunidades da diáspora. O alfabeto armenio foi inventado no ano 405 por Mesrop Mashtots.

## Etimoloxía

Hayk, o fundador lendario da nación armenia. Pintura de Mkrtum Hovnatanian (1779–1846).
Historicamente, o nome *armenio* chegou a designar internacionalmente ó pobo. Foi empregado primeiro polos países veciños da antiga Armenia. As fontes máis antigas do exónimo *Armenia* datan do século -VI. Na Inscrición de Behistún trilingüe do ano -517, Darío I o Grande de Persia refírese a *Urashtu* (en babilonio) como *Armina* (en persa antigo; *Armina* (    ) e *Harminuya* (en elamita).

En grego, Αρμένιοι ("armenios") tamén aparece durante o mesmo período, sendo quizais a fonte máis antiga un fragmento atribuído a Hecateo de Mileto (-476). Xenofonte, un xeneral grego que serviu nalgunhas expedicións persas, describe moitos aspectos da vida e a hospitalidade dunha vila armenia arredor do ano -401. Relata que ese pobo falaba unha lingua que ó seu oído sonaba como a lingua dos persas.

Os armenios chámanse a si mesmos *hay* (Հայ, pronunciado [ˈhaj]; plural: Հայեր, [haˈjɛɾ]). O nome deriva tradicionalmente de Hayk (en armenio: *Հայկ*), o lendario patriarca dos armenios e tatara-tataraneto de Noé, quen, segundo Moisés de Corene, derrotou ó rei babilonio Bel en -2492 e estabeleceu a súa nación na rexión de Ararat. Tamén se ten proposto que o nome *hay* provén dun dos dous estados vasalos hititas, os Ḫayaša-Azzi (1600–1200 a.C.).

Moisés de Corene, un importante historiador armenio medieval, escribiu que a verba *armenio* provén do nome propio Armenak ou Aram (o descendente de Hayk).

## Distribución xeográfica

Presenza armenia a comezos do século XX:     >50%     25–50%     <25%     Presenza armenia no presente.
### Armenia

Os armenios tiveron presenza no altiplano armenio por máis de 4 000 anos, dende os tempos nos que Hayk, o lendario patriarca e fundador da primeira nación armenia, liderou ó seu pobo á vitoria fronte a Bel de Babilonia. No presente, cunha poboación de 3,5 millóns, non só representan a maioría da poboación en Armenia, senón tamén na rexión en disputa de Artsakh. Os armenios na diáspora refírense a si mesmos informalmente como *hayastantsi* (Հայաստանցի), que quere dicir aqueles que proveñen de Armenia. Eles, ó igual que os armenios de Irán e Rusia, falan o dialecto oriental da lingua armenia. O propio país é secular como consecuencia da dominación soviética, pero a maioría dos seus cidadáns identifícanse como cristiáns armenios apostólicos.

### Diáspora

*Artigo principal**:* Diáspora armenia.
Durante séculos, existiron pequenas comunidades relixiosas e comerciais armenias fóra de Armenia. Por exemplo, unha comunidade sobreviviu durante máis dun milenio na Terra Santa, e un dos catro barrios dentro da muralla da cidade vella de Xerusalén ten por nome o barrio armenio. Unha comunidade monástica católica e armenia fundada en 1717 existe nunha illa preto de Venecia. Tamén existen restos de outrora importantes comunidades armenias na India, Myanmar, Tailandia, Bélxica, Portugal, Italia, Israel, Polonia, Austria, Hungría, Bulgaria, Romanía, Serbia, Etiopía, Sudán e Exipto.

Porén, a maioría da diáspora actual está formada por armenios espallados por todo o mundo como consecuencia directa do xenocidio de 1915, constituíndo a parte principal da diáspora armenia. Porén, as comunidades armenios na capital de Xeorxia, Tbilisi, en Siria e en Irán existen dende a antigüidade.

Dentro da comunidade armenia na diáspora, existe unha clasificación non oficial de diferentes *clases* de armenios. Por examplo, os armenios orixinarios de Irán son coñecidos como *Parskahay* (Պարսկահայ), mentres que os armenios do Líbano son polo xeral coñecidos como *Lipananahay* (Լիբանանահայ). Os armenios da diáspora son os falantes maioritarios do dialecto occidental da lingua armenia. Este dialecto ten diferenzas considerables co armenio oriental, mais os falantes das dúas variedades poden entenderse sen dificultades. O armenio oriental na diáspora é falado en Irán e en países europeos como Ucraína, Rusia e Xeorxia (onde constitúen a maioría da provincia de Samtskhe-Javakheti). En diversas comunidades (como no Canadá e nos Estados Unidos) onde viven moitos tipos diferentes de armenios, hai unha tendencia para que os diferentes grupos se xunten.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Xenocidio armenio

### Bibliografía

* I. M. Diakonoff, *The Pre-History of the Armenian People* (revisado, trans. Lori Jennings), Caravan Books, Nova York (1984), ISBN 978-0-88206-039-2.
* George A. Bournoutian, *A History of the Armenian People*, 2 vol. (1994)
* Hovannisian, Richard G. (setembro de 1997). *The Armenian People From Ancient to Modern Times*. Volume I – The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century. Nova York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-10169-4.
* Aleksandra Ziolkowska-Boehm, *The Polish Experience through World War II: A Better Day Has Not Come*, Lanham, MD: Lexington Books, 2013, ISBN 978-0-7391-7819-5
* Russell D. Gray and Quentin D. Atkinson, "Language-tree divergence times support the Anatolian theory of Indo-European origin", Nature, 426, 435–439 (2003)
* George A. Bournoutian, *A Concise History of the Armenian People* (Mazda, 2003, 2004).
* Ayvazyan, Hovhannes (2003). *hy:Հայ Սփյուռք հանրագիտարան / Encyclopedia of Armenian Diaspora* (en armenia) **1**. Iereván: Armenian Encyclopedia publishing. ISBN 5-89700-020-4.
* Stopka, Krzysztof (2016). *Armenia Christiana: Armenian Religious Identity and the Churches of Constantinople and Rome (4th-15th century)*. Cracovia: Jagiellonian University Press.