Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tino Rossi

Tino Rossi|   |
| Biografía |
| Nacemento | (fr) Constantin Rossi  29 de abril de 1907  Ajaccio
 |
| Morte | 27 de setembro de 1983  (76 anos) Neuilly-sur-Seine
 |
| Causa da morte | cancro de páncreas  |
| Lugar de sepultura | grave of Tino Rossi (en)  Sanguinaires cemetery (en)   |
| Actividade |
| Ocupación | actor, cantante de ópera, actor de cinema, cantante, músico  |
| Período de actividade | 1932  -  1983  |
| Xénero artístico | Opereta  |
| Instrumento | Guitarra e voz  |
| Selo discográfico | Columbia Graphophone Company  |
| Familia |
| Cónxuxe | Lilia Vetti  |
| Fillos | Laurent Rossi  |
| Premios |
| * (1982)  comandante da Lexión de Honra
 |
|

---

 |
|

---

        |

**Constantin Rossi**, coñecido como **Tino Rossi**, nado en Ajaccio o 29 de abril de 1907 e finado o 26 de setembro de 1983, foi un cantante e actor francés.

## Traxectoria

Seu pai, Laurent, era xastre. De mozo, Tino tocaba a guitarra e cantaba en Ajaccio antes de se trasladar a Marsella, onde traballou nun restaurante, ao tempo que traballaba nos cabarés da Costa Azul. Na década de 1930, mudou o seu domicilio a París, e en poucos anos conseguiu gravar, chegando a rexistrar máis de 1.000 cancións e vender en todo o mundo máis de 300 millóns de discos, amais de participar en diversos programas de televisión.

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Biografía / RFI *(en francés)*
* Sitio Tino Rossi *(en francés)*
# Galia romana

*Véxase tamén**:* Galia.O guerreiro de Vachères, unha estatua dun guerreiro galo vestindo roupas romanas (século I a. C.)
A **Galia romana** consistiu nunha área do goberno provincial no Imperio Romano, no que hoxe son Francia, Bélxica, Luxemburgo, Suíza e o oeste de Alemaña. O control romano da área durou máis de cincocentos anos.

## Historia e características

A República Romana comezou a conquista da Galia celta en 121 a. C., cando conquistou e anexou as zonas limítrofes do sur. Xulio César completou a tarefa de derrotar ás tribos celtas na Guerra das Galias entre os anos 58 e 51 a. C., e a romanización que lle seguiu foi moi rápido nas cidades; o latín era falado pola maioría dos galos no século III, pero conservando aínda vestixios de lingua gala.

O derradeiro vestixio do goberno romano foi eliminado polos francos na batalla de Soissons. Desprazando ó Reino Visigodo de Tolosa en 507, os francos dominaron a meirande parte da Galia, agás Septimania no sur, baixo o dominio da dinastía merovinxia, os primeiros reis de Francia.

A cidade de Lugdunum (agora Lión) ​​fora a capital da Galia.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Astérix, serie de banda deseñada ambientada na Galia romana.
* Ceca de Lugdunum

### Ligazóns externas

* Romanos na Galia : A Webliography *(en inglés)*
# Rexión autónoma de Portugal

Rexión Autónoma dos Açores.
Rexión Autónoma de Madeira.
Unha **Rexión Autónoma** está dotada de Estatuto Político-Administrativo e de órganos de goberno propio. Son órganos do goberno propio de cada rexión a Asemblea Lexislativa e o Goberno Rexional. A Asemblea Lexislativa é elixida por sufraxio universal directo e secreto, polo método da representación proporcional, co número de mandatos de cada concorrente determinado polo método de Hondt.

As Rexións Autónomas portuguesas están constituídas polos arquipélagos dos Azores e da Madeira.

A soberanía da República está representada nas Rexións Autónomas por un Representante da República, cuxo nomeamento e exoneración compete en exclusiva ao Presidente da República. Este cargo foi creado pola sexta revisión da Constitución da República Portuguesa de 1976, a cal extinguiu o cargo de Ministro da República, substituíndoo por esta nova figura.

O Presidente do Goberno Rexional é nomeado polo Representante da República, de acordo cos resultados electorais para a Asemblea Lexislativa. O cargo de Presidente de Goberno Rexional de Madeira é hoxe asumido polo social demócrata Alberto João Jardim, mentres que nos Azores o cargo compete ao socialista Carlos César.

Lista das **Rexións Autónomas Portuguesas**:

* Rexión Autónoma dos Azores.
* Rexión Autónoma de Madeira.

## Véxase tamén

* Portugal.
* Subdivisións de Portugal.
# Fronte polar

Unha **fronte polar** é unha zona de transición entre unha masa de aire fría procedente dos polos, e unha masa cálida de procedencia subtropical. Sitúase no límite entre a célula polar e a célula de Ferrel en cada hemisferio, onde hai un forte gradiente de temperaturas. No caso do hemisferio norte as dúas masas de aire teñen diferentes propiedades: unha fría que provén do norte, que se produce cando unha masa de aire frío descende a latitudes menores e introdúcese como unha cuña entre o chan e o aire quente; e outra cálida, que se atopa máis ao sur no océano e avanza desprazando a corrente de aire frío.

É de grande extensión e separa ditas masas de aire. Dáse en latitudes medias, entre os 50º e os 60º, aínda que varía bastante a súa posición xa que as masas de aire están en continuo movemento, variando, sobre todo, coas estacións, provocando chuvias no inverno e secas no verán. En primavera desprázase cara ó norte e, en outono volve descender. Cando a fronte polar do hemisferio norte avanza máis ao sur afecta ao clima de Galicia, e trae consigo numerosas borrascas.
# BBC Radio 3

|  BBC Radio 3 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
emisora de radio  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Xénero artístico
música clásica  |
|  Lingua usada
lingua inglesa  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Propietario/a
 British Broadcasting Corporation  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
1967  |

 |
|

| Historia |
| --- |
|  Nomeamentos
 Royal Philharmonic Society Award (Storytelling) (en)  (2025)  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País
 Reino Unido  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| VIAF | 153766844  |
| ISNI | 000000010727968X  |
| Freebase | /m/01p86c  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Páxina WEB
bbc.co.uk…  |
|   |

 |
| Wikidata C:Commons |

A **BBC Radio 3** é unha estación de radio operada pola BBC no Reino Unido. As súas emisións son principalmente música clásica e ópera, pero tamén emite jazz, arte, cultura e música do mundo. É a emisora máis significativa con respecto á nova música. e os seus artistas de nova xeración promoven a músicos doutras nacionalidades. Todos os concertos de BBC Proms son emitidos en directo por BBC Radio 3, e os concertos da orquestra da BBC ou os cantantes da BBC, son tamén emitidos tanto en directo como gravados.
No ano 2009, a Radio 3 gañou o premio Sony Radio Academy UK Station of the Year Gold Award a mellor emisora de radio do ano no Reino Unido.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* BBC
* BBC Radio 1
* BBC Radio 2
* BBC Radio 4

### Ligazóns externas

* *BBC Radio 3* *(en inglés)*
* *BBC Radio 3* en directo *(en inglés)*
# The Independent

| *The Independent* |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
diario xornal en liña  |
|  Composto por
 Independent on Sunday  |
|  Título
The Independent (en)  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Formato de xornal
tabloide  |
|  Lingua
inglés británico lingua inglesa  |
|  Ideoloxía política
liberalismo liberalismo económico  |
|  Industria
xornalismo  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Fundador/a
 Andreas Whittam Smith (pt)   |
|  Editor/a en xefe
Andreas Whittam Smith (pt)   |
|  Propietario/a
 Alexander Lebedev  |
|  Ten en propiedade
 The eXile (en)   |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Data de comezo
1986  |
|  Fundación / creación
1986  |
|  Periodicidade
1 d  |

 |
|

| Cifras e dimensións |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Cantidade  176.681  |

 |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  Sede
 Londres  |
|  Lugar de publicación
 Reino Unido  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ISSN | 1741-9743  |
| VIAF | 206862173  |
| OCLC | 185201487  |
| Freebase | /m/0q4tw  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Páxina WEB
independent.co.uk  |
|      |

 |
| Wikidata C:Commons |

The Independent é un xornal británico publicado por Independent Print Limited, de Alexánder Lébedev. Ten o alcume de «the Indie», mentres que a edición dos domingos é alcumada «the Sindie». Lanzado en 1986, é o máis novo de todos os xornais de tirada nacional do Reino Unido, cunha circulación de arredor de 250.000 exemplares en 2004. Mentres que o xornal tenta xenuinamente representar e contrastar as opinións políticas do país, recentemente promoveu campañas de reforma electoral e ambientais, así como contra os carnés de identidade británicos. Probablemente, a política do xornal achégase á do Partido Liberal Demócrata, e o seu editorial é por iso considerada europeísta. *The Independent* foi galardoado co National Newspaper of the Year en the British Press Awards 2004.
Foi producido por Newspaper Publishing Ltd. e creado por Andreas Whittam Smith, Stephen Glover e Matthew Symonds. Os tres eran antigos xornalistas de *The Daily Telegraph* que fuxiron do réxime de Lord Hartwell. Marcus Sieff foi nomeado o primeiro director de Newspaper Publishing e Whittam Smith tomou o control do xornal.

O 12 de febreiro de 2016 anunciou que a partir de marzo, xunto coa súa edición dominical, deixará de ter unha edición impresa e producirase soamente en formato dixital.

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en inglés)*
# Banco (mobiliario)

Banco de pedra. San Martiño do Grove.
Un **banco** é un moble no que poden tomar asento varias persoas ao mesmo tempo. Esencialmente ten forma de cadeira alongada, feito normalmente de madeira tamén se usan outros materiais como o metal, a pedra ou materiais sintéticos. Moitos bancos teñen respaldo, os que non os teñen adoitan a ser accesibles polos dous lados. Normalmente tamén teñen repousabrazos, dispostos aos extremos.

## Historia

Atopáronse bancos de pedra, pegados aos muros interiores de edificios, nas antigas construcións cretenses e do período micénico. Tamén se utilizaron bancos de pedra para conformar as butacas dispostas nas bancadas dos teatros, hipódromos, circos e edificios similares de época grega e romana. Da época grega e romana coñecemos a *klinè*, un banco que se utilizaba para comer deitado e durmir. Os gregos non o inventaron, senón que se inspiraron nos modelos exipcios. No senado, as cortes e os teatros (agás os anfiteatros, que eran de pedra) estaban os *subsellia* (singular *subsellium*), uns bancos sen respaldo. A súa forma sinxela e austera era un símbolo de humildade e modestia para os ediles.

Xunto a banqueta, durante a Idade Media, era o único moble para sentarse, e a xente levábao aos distintos lugares onde o necesitaban. Eran mobles (móbiles, no sentido etimolóxico da palabra) para levar ás diferentes casas do nobre, normalmente moi escasamente amobladas. Nas igrexas, os fregueses seguían as cerimonias de pé, só había asentos para o clero.

Ata o século XIV o banco tiña formas moi sinxelas. A partir de entón, empezáronse a decorar como as cadeiras e foron evolucionando ata o sofá que coñecemos.

## Galería

* Banco no parque Eugenio Granell, Santiago de Compostela.
* Banco en Loiba.
* Bancos en Monte Porreiro.
* Banco feito dunha lousa dun sarcófago medieval, no adro da igrexa de San Xoán de Ouces, no concello de Bergondo.
* Banco na Universidade da Coruña.
* Bancos e mesa na carballeira do Cacharado.

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Escano

## Notas
# Fauna Europaea

| Fauna Europaea |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
base de datos en liña base de datos taxonómica  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Lingua
lingua inglesa  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Operador/a
 Museo de Historia Natural de Berlín (2013 - )  Universidade de Ámsterdam  |

 |
|

| Datas |
| --- |
|  Fundación / creación
marzo de 2000  |

 |
|

| Localización |
| --- |
|  País
 Alemaña  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/02x0dvr  |

 |

 |
| Wikidata C:Commons |

**Fauna Europaea** é unha base de datos en liña de nomes científicos e áreas dedistribución de todos os animais pluricelulares terrestres e de auga doce europeos.

A súa construción foi inicialmente promovida pola Unión Europea (2000-2004). O proxecto está coordinado pola Universidade de Ámsterdam.

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Fauna Europaea Arquivado 02 de xuño de 2017 en Wayback Machine. (sitio web).
* Fauna Europaea – all European animal species on the web (artigo en *Biodiversity Data Journal* do 17 setembro de 2014).
* Contributions on Fauna Europaea (artigos recollidos en *Biodiversity Data Journal*).
* A Pan-European Species-directories Infrastructure - PESI Portal web da *Pan-European Species directories Infrastructure (PESI).*
* PESI - a taxonomic backbone for Europe (artigo en *Biodiversity Data Journal* do 28 setembro de 2015).
# Hidrófilo

Un composto **hidrófilo** ou **hidrofílico** (do grego amor á auga ou afinidade pola auga) é unha substancia que pode establecer enlaces de hidróxeno coa auga, e tende a disolverse facilmente en auga (ou noutras substancias polares).

A auga contén un átomo moi electronegativo, o osíxeno, que retén en certa medida os electróns que comparte co hidróxeno no enlace covalente, creando un desequilibrio de cargas e orixinando unhas débiles cargas eléctricas parciais, que son negativas (δ-) no osíxeno, e positivas (δ+) no hidróxeno, polo que é unha molécula neutra dipolar. As substancias hidrofílicas teñen carga eléctrica ou grupos químicos polares neutros (con átomos electronegativos) nos que se forman tamén cargas parciais, polo que poden establecer pontes de hidróxeno coas moléculas de auga, o que facilita a súa solubilidade. As moléculas hidrofílicas tamén se chaman **polares**.

As substancias hidrófilas absorben moita auga.

Cando unha substancia con carga total ou parcial negativa se disolve en auga, as moléculas de auga rodéana pola zona onde están os seus hidróxenos (con δ+). Cando a molécula ten carga total ou parcial positiva, as moléculas de auga rodéana pola zona do osíxeno (con δ-). Esta auga que rodea as moléculas hidrófilas disolvidas denomínase auga de solvatación.

Ión sodio solvatado.
Hai moléculas que teñen unha parte hidrófila e outra hidrófoba e que reciben o nome de anfipáticas, por exemplo os xabóns. As moléculas anfipáticas disólvense en auga formando micelas, que son esferas nas que a parte hidrófila das moléculas está no exterior e a hidrófoba no interior.

Unha regra aproximada para determinar a hidrofilidade dunha molécula orgánica é que a solubilidade da molécula en auga sexa de máis do 1% en masa, ou se hai polo menos un grupo hidrófilo neutro por cada 5 carbonos, ou polo menos un grupo hidrófilo cargado electricamente por cada 7 carbonos.

## Outros usos do termo hidrófilo

En Bioloxía un vexetal hidrófilo (ou vexetación hidrófila) é aquel que tende a vivir en zonas con moita auga. A polinización hidrófila é aquela na que o pole chega á planta flotando na auga.

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Hidrófobo
* Anfipático
# Nomenclatura química dos compostos orgánicos

A **nomenclatura química dos compostos orgánicos** (do grego *ονοματοκλήτωρ*; *όνομα* 'nome', e *κλήτωρ* 'chamar'. O termo latino *nomenclatūra* refírese a unha lista de nomes, ó igual que o nomenclátor) en química orgánica é unha metodoloxía estabelecida para chamar e agrupar os compostos orgánicos.

Nomear "cousas" é unha parte da nosa comunicación en xeral polo uso de palabras e a linguaxe: é un aspecto da taxonomía cotiá para distinguir os obxectos da nosa experiencia, xunto coas súas similitudes e diferenzas, para identificar, nomear e clasificar. O emprego de nomes, así como os diferentes tipos de substantivos incorporados en diferentes linguas, conecta a nomenclatura coa lingüística teórica, mentres que a forma da estrutura mental que se emprega para comprender o mundo en relación co significado das palabras estúdase a través da lóxica conceptual e a filosofía da linguaxe.

A Unión Internacional de Química Pura e Aplicada (IUPAC) é a máxima autoridade en materia de nomenclatura química, a cal se encarga de estabelecer as regras correspondentes.

As cadeas de Simplified Molecular Input Line Entry Specification (SMILES) empréganse de xeito común para describir compostos orgánicos, e é unha forma de "denominalos".

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* IUPAC
* American Chemical Society, Committee on Nomenclature, Terminology & Symbols
# Xilitol

Molécula de xilitol
O **xilitol** (/ksilitól/) é un azucre-alcohol, polialcohol, ou poliol, de tipo monosacárido hidroxenado obtido pola redución do azucre xilosa. UItilízase na industria alimentaria como edulcorante (co código **E 967**) e obtense comercialmente da madeira de bidueiro.

## Características

Posúe aproximadamente ó mesmo valor edulcorante que o azucre común ou sacarosa, e o mesmo valor calórico teórico, aínda que a súa absorción polo organismo é baixa (pero progresiva). Non é moi útil para as persoas que desexan reducir peso pero si por outras calidades.

Non é transformado en ácidos polas bacterias presentes na boca e polo tanto, a diferenza da sacarosa, non produce carie. Ten un efecto de arrefriamento do padal polo que os produtos que o conteñen resultan refrescantes. Por todo iso é moi utilizado na industria da goma de mascar o outras lambetadas.

O xilitol utilizase tamén como un substitutivo da sacarosa nos alimentos para diabéticos debido a que non require de insulina para o seu metabolismo.

A meirande parte das gomas de mascar son adozados con xilitol. A compañía Chupa Chups produce unha pastilla para o alento baseada no xilitol, *Smint*, que se comercializa no mundo enteiro.

Un consumo excesivo pode ter efectos laxantes. Non se coñecen casos de toxicidade nos humanos polo xilitol: sábese de persoas que consumiron grandes cantidades durante largos períodos de tempo sen aparentes efectos adversos.

Nalgúns animais, a inxestión de xilitol pode causar serios problemas. Os cans que consuman produtos adozados con xilitol poden sufrir unha baixada de azucre no sangue: hipoglicemia, podéndose producir perda de coordinación, depresión, ou colapso despois da toma.

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

*  Arquivado 10 de agosto de 2013 en Wayback Machine.
* www.aditivosalimentarios.com
# Alcoxilo

Grupo funcional metoxi
En química orgánica, un **alcoxilo** ou **grupo alcoxi** é un grupo alquilo unido a un átomo de oxíxeno, é dicir, **RO-**. Onde **R** é o grupo alquilo.

## Propiedades químicas

É un aceptor electrónico pola alta electronegatividade do oxíxeno, e un dador electrónico polos pares electrónicos solitarios.

## Reactividade

Actúa como nucleófilo poidendo desprazar a outros grupos como, por exemplo, halóxenos.

## Nomenclatura

Emprégase o nome do radical alquilo (R) engadindo a terminación -**oxi**. Por exemplo, no CH2=CH-CH2-O- o grupo alquilo sería *alilo* e, engadindo a terminación -*oxi*, resulta **aliloxi**.

Hai casos nos que o nome se acurta, por exemplo:

* **Metoxi**: CH3-O-
* **Fenoxi**: C6H5-O-

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Grupo funcional
# Formaldehido

| Formaldehido |
| --- |
|  |  |
| Modelo de bólas e paus do formaldehido |
| Nome IUPAC[agochar]Metanal |
| Nome sistemático[agochar]Metanal |
| Outros nomes[agochar]Metil aldehido Metileno glicol Óxido de metileno Formalina Formol |
| Identificadores |
| Número CAS | 50-00-0 |
| PubChem | 712 |
| ChemSpider | 692 |
| UNII | 1HG84L3525 |
| Número CE | 200-001-8 |
| Número UN | 2209 |
| DrugBank | DB03843 |
| KEGG | D00017 |
| MeSH | Formaldehyde |
| ChEBI | CHEBI:16842 |
| ChEMBL | CHEMBL1255 |
| Número RTECS | LP8925000 |
| Código ATCvet | QP53AX19 |
| Referencia Beilstein | 1209228 |
| Referencia Gmelin | 445 |
| 3DMet | B00018 |
| Imaxes 3D Jmol | Image 1 |
|
SMILES[amosar]
* C=O
 |
|
InChI[amosar]
* InChI=1S/CH2O/c1-2/h1H2 Key: WSFSSNUMVMOOMR-UHFFFAOYSA-N

---

InChI=1/CH2O/c1-2/h1H2 Key: WSFSSNUMVMOOMR-UHFFFAOYAT
 |
| Propiedades |
| Fórmula molecular | CH2O |
| Masa molar | 30,03 g mol−1 |
| Aspecto | Colorless gas |
| Densidade | 0,8153 g/cm³ (−20 °C) |
| Punto de fusión | −92 °C; −134 °F; 181 K |
| Punto de ebulición | −19 °C; −2 °F; 254 K |
| Solubilidade en auga | 400 g dm−3 |
| log P | 0,350 |
| Acidez (p*K*a) | 13,3 |
| Basicidade (p*K*b) | 0,7 |
| Momento dipolar | 2,33 D |
| Estrutura |
| Forma da molécula | Trigonal plana |
| Perigosidade |
| MSDS | MSDS |
| EU Index | 605-001-00-5 |
| Clasificación da UE | Tóxico (**T**) Corrosivo (**C**) Carc. Cat. 1 |
| Frases R | R23/24/25 , R34 , R43 , R45 |
| Frases S | S1/2 , S26 , S36/37/39 , S45 , S51 , S53 , S60 |
| NFPA 704 |
4
3
0 |
| Punto de inflamabilidade | 64 °C; 147 °F; 337 K |
| Límites de explosividade | 7–73% |
| LD50 | 100 mg/kg (oral, rat) |
| Compostos relacionados |
| aldehidos relacionados | Acetaldehido
Butiraldehido
Decanal
Heptanal
Hexanal
Nonanal
Octadecanal
Octanal
Pentanal
Propionaldehido |
| Compostos relacionados | metanol ácido fórmico |
|  Se non se indica outra cousa, os datos están tomados en condicións estándar de 25 °C e 100 kPa. |

O **formaldehido** ou **metanal** é un composto químico, máis especificamente un aldehido (o máis simple deles) que é altamente volátil e moi inflamábel, de fórmula H2C=O.

## Historia e características

Foi descuberto en 1867 polo químico alemán August Wilhelm von Hofmann. Obtense por oxidación catalítica do alcol metílico. A temperatura normal, é un gas incoloro dun cheiro penetrante, moi solúbel en auga e en ésteres. As disolucións acuosas ao 40% coñécense co nome de formol, que é un líquido incoloro de cheiro penetrante e sufocante; estas disolucións poden conter alcol metílico como estabilizante. Pode ser comprimido até o estado líquido; o seu punto de ebulición é -21 °C. Emprégase como bactericida ou conservante e na fabricación industrial de materiais para a construción e produtos químicos mais tamén en moi pequenas cantidades prodúcese de forma natural no corpo humano .

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Instituto Nacional de Seguridade e Hixiene no Traballo de España: Ficha internacional de seguridade química do formaldehido. *(en castelán)*