# Nomenclatura binominal

| Nomenclatura binominal |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
nomenclatura zoolóxica nomenclatura binominal  |

 |
|

| Implicados |
| --- |
|  Usado por
taxonomía zooloxía  |

 |
| Wikidata |

En bioloxía, a **nomenclatura binominal** (tamén chamada *nomenclatura binaria* ou *nomenclatura binomial*) é un convenio estándar empregado para denominar as diferentes especies de organismos (vivos ou xa extintos). Ás veces faise referencia á nomenclatura binominal como *Sistema de Clasificación binominal*.

Como suxire a palabra «binominal», o nome científico asignado a unha especie está formado pola combinación de dúas palabras (nomes en latín ou de raíz grecolatina): o nome do xénero e o epíteto ou nome específico. O conxunto de ambos os dous é o nome científico que permite identificar cada especie coma se tivese "nome e apelido".

A nomenclatura binominal é a norma puntual que se aplica á denominación dos taxons específicos, mais representa só un dos estándares da nomenclatura biolóxica, que se ocupa tamén da denominación formal (científica) de taxons doutras categorías.

## Concepto

O nome de xénero (sempre que non se refira a un taxon monoespecífico) é compartido con outras especies próximas, como exemplo: *Homo sapiens* e *Homo neanderthalensis* son especies do mesmo xénero.

O descritor específico (*epíteto específico* para a botánica, e *nome específico* para a zooloxía), que funciona como un "adxectivo cualificativo", pode ser un termo común para especies de diferentes xéneros, Por exemplo: *Verbena officinalis* e *Lavandula officinalis* son os nomes científicos para dúas plantas diferentes, a verbena e a lavanda respectivamente; aquí, *officinalis* é un cualificativo que significa "da farmacia ou botica", "de uso medicinal".

Así, o que designa inequivocamente a especie é a combinación das dúas palabras; deste xeito, o nome da especie humana é *Homo sapiens* e non soamente *sapiens*. Isto é porque o descritor específico perde o seu significado nominal inequívoco se se escribe só.

Ás veces, a nomenclatura binaria pode xerar nomes con certo carácter descritivo. Como exemplo: *Staphylococcus aureus*, tería o significado de "grans en acios" (*Staphylococcus*) e "dourado" (*aureus*) facendo referencia a que é unha bacteria en cuxos cultivos se ve microscopicamente a distribución dos cocos en grupos de acios e que macroscopicamente forma colonias amarelentas. Outras veces, o nome científico ten unha correspondencia case idéntica co nome vulgar, por exemplo: *Rosa canina* para a rosa canina.

## Valor e uso da nomenclatura

No contexto científico, a utilidade da fórmula binaria consiste non só en salvar a ambigüidade que se pode presentar ante os diferentes nomes vulgares para un organismo, senón tamén para dar nome a aqueles espécimes que nin sequera teñen un nome común. Tamén permite superar as dificultades comunicacionais en diferentes linguas a partir do recoñecemento universal e dun sistema de nomenclatura estándar.

O valor do sistema de nomenclatura binominal deriva primariamente:

1. da súa economía, pois bastan só dúas palabras para identificar inequivocamente unha especie;
2. o seu uso difundido e xeneralizado, fomentado e regulado pola comunidade científica para uso universal.
3. e a estabilidade relativa dos nomes usados, pois intentan conservarse malia modificacións taxonómicas e sistemáticas.

Con todo, malia as regras que ditan o carácter único do nome binario para unha especie, na práctica é común que existan "sinónimos" e que haxa varios nomes científicos en circulación para unha mesma especie (en xeral dependentes do punto de vista do sistema taxonómico particular en uso, e en derradeira instancia, do autor).

A estabilidade dos nomes periga no intre da resurrección daqueles nomes esquecidos no tempo, os cales poderían reclamar a súa prioridade por seren os primeiros publicados. Nestes casos, con todo, é posible conservar estes nomes (*nomina conservanda* ou *nom.cons.*) de acordo aos códigos de nomenclatura en uso. Para a nomenclatura botánica, acéptanse como válidos só aqueles nomes que a partir de 1753 aparezan nunha publicación oficial; tomándose 1753 como data de partida pola primeira publicación linneana (*Species Plantarum*). Para a zooloxía, a data de partida é 1758.

## Historia

A adopción dun sistema de nomenclatura baseado en dous nomes débese ao naturalista e médico sueco Carl von Linné (1707-1778) quen intentou describir a totalidade do mundo natural coñecido dándolle a "cada especie" un nome composto de dúas partes. Con todo, a nomenclatura binominal existiu antes de Linnaeus en formas variadas. Pero é a partir das publicacións linneanas que se comeza a xeneralizar a fórmula binominal para a nomenclatura específica.

## Códigos de Nomenclatura

Desde mediados do s. XIX, fíxose cada vez máis notoria a necesidade dun corpo de normas que regrasen a conformación dos nomes científicos. Co correr do tempo, estes canons coñecidos como *Códigos de Nomenclatura*, ditaron a denominación de:

* animais (Código Internacional de Nomenclatura Zoolóxica),
* plantas (Código Internacional de Nomenclatura Botánica), incluíndo fungos e cianobacterias,
* bacterias (Código Internacional de Nomenclatura de Bacterias),
* virus.

A composición dos Códigos de Nomenclatura varía dun a outro.

## Convencións sobre a nomenclatura

Existen algúns aspectos universalmente adoptados para a formulación da nomenclatura binaria.

A persoa que describe por primeira vez unha especie (o seu "autor") é a que ten o privilexio de darlle nome. Cando o autor elixe asignar un nome ou epíteto específico derivado dun nome propio, é a título de homenaxe ou recoñecemento, dedicándolla a un colega, amigo ou familiar, en forma latinizada (como por exemplo a Lebre de piornal, chamada *Lepus castroviejoi* en honor do escritor Xosé María Castroviejo); considérase de mal gusto e signo de egocentrismo que o autor se dedique a especie a si mesmo (por exemplo, *Escherichia coli* é por Theodor Escherich, e *coli* significa "intestinal", "do colon"; tamén *Rhea darwinii* por Charles Darwin). Noutros casos, os nomes elíxense en referencia a caracteres ou propiedades do ser vivo que se nomea, p. ex. en *Cistus albidus*, o termo *albidus* (en latín, branco), fai referencia á cor esbrancuxada das follas desa planta; en *Lavandula officinalis*, o termo *officinalis* (en latín, usado na *officina* ou botica) lembra que a planta ten propiedades medicinais.

Xeralmente, á beira do nome binominal consta o apelido do autor (abreviado en botánica) que primeiro publicou oficialmente ese nome. Se a especie en cuestión actualmente pertence a un xénero diferente do orixinal descrito, faise constar o nome do autor orixinal entre parénteses anexado ao nome actual da especie. Ás veces tamén se xunta a data na que se realizou a descrición da especie. Por exemplo o pardal, *Passer domesticus* (Linnaeus, 1758) orixinalmente descrito como membro do xénero *Fringilla*.

O nome do xénero (nome xenérico) sempre debe ter a inicial maiúscula, mentres que o epíteto específico non a leva nunca. A norma inclúe a obriga de resaltar o nome, o que en manuscritos e textos mecanografados se fai subliñándoo (Homo sapiens), e en textos de imprenta ou de ordenador faise por medio da cursiva (*Homo sapiens*), aínda que, con menos frecuencia, tamén podería resaltarse en letra grosa (**Homo sapiens**).

O nome científico dunha especie xeralmente debe escribirse completo cando se emprega por primeira vez nun texto. Pero nas referencias posteriores a especies do mesmo xénero, o nome do xénero pode abreviarse utilizando a inicial en maiúscula seguida dun punto Por exemplo, para citar o morcego pequeno de ferradura no comezo dun texto, escríbase "*Rhinolophus hipposideros*"; logo a escritura "*R. hipposideros*" sobrenténdese que é a mesma especie, mais se logo se escribe "*R. euryale*" debe entenderse que se trata de "*Rhinolophus euryale*", outra especie. Debe evitarse a abreviatura se pode inducir a engano entre nomes.

Nuns poucos casos a abreviatura dun nome específico é de uso común, como no caso da bacteria *Escherichia coli*, que adoita abreviarse como *E. coli* (e ata só *coli* na literatura médica e doutros grupos profesionais alleos á bioloxía).

Cando se empregan nomes vulgares e científicos, xeralmente estes últimos acompañan aos vulgares entre paréntese. Por exemplo, "A chicoria (*Cichorium intybus*) pertence á familia..."

Para facer referencia ás especies pertencentes a un xénero (e ás veces a un taxon xenérico particular), a fórmula binominal cambia a: *Nome do Xénero* *spp.*, por exemplo: *Pinus spp.* lese como "as especies do xénero *Pinus*".

## Notas

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Clasificación científica
* Árbore evolutiva
* Subespecies
* Taxon
* Carl von Linné
* Nomenclatura trinomial
* Código Internacional de Nomenclatura Zoolóxica