# Monera

*Este artigo trata sobre o antigo taxon Monera. Para as características dos procariotas ver célula procariota.*
Algúns exemplos de Monera; empezando por arriba e de esquerda a dereita: *Halobacterium* (arquea), *Lyngbya* (cianobacteria), *Bacillus anthracis*, *Campylobacter jejuni*, *Escherichia coli*, *Neisseria gonorrhoeae* e *Leptospira*.
Os cinco reinos da clasificación de Whittaker e Margulis.
**Monera** é un reino da clasificación dos seres vivos utilizada nalgúns sistemas de clasificación, como o de Lynn Margulis, no que se agrupan todos os organismos procariotas, que aínda se usa en moitos manuais e libros de texto, aínda que non nos sistemas de clasificación máis modernos. O significado actual do termo é equivalente a **procariota** e defínese como o reino dos organismos microscópicos que habitan todos os ambientes e que están formados por unha soa célula sen núcleo definido (célula procariota).

Porén, moitos especialistas consideran actualmente que esta denominación é obsoleta, porque se considera que en realidade se trata de dous grupos diferentes: arqueas e bacterias (este último inclúe as chamadas algas verdeazulada ou cianobacterias).

## Historia

O termo Monera ten unha longa historia na que foi mudando de significado, aínda que sempre axustado ao que sinala a súa etimoloxía, do grego μονήρης, *moneres*, simple. O termo foi utilizado inicialmente nesta forma por Ernst Haeckel en 1866. Haeckel foi o primeiro que intentou establecer unha hipótese filoxenética da diversidade biolóxica, axustada á entón nova e triunfante teoría da evolución. Dividiu os organismos en tres grandes ramas, *Plantae*, *Animalia* e *Protista*, reunindo nesta última ás formas «primitivas» que non parecían mostrar un parentesco específico coas plantas e animais «superiores». Haeckel colocou a **Moneres** no tronco da súa árbore da vida, dentro dos *Protista*, nos que distinguiu unha subrama onde se encontrarían as liñaxes máis simples, similares ás primeiras formas viventes, á que chamou *Moneres*. Cando se examina a súa árbore vense xuntas nese grupo a formas procariotas como Vibrio, unha bacteria, e a outras eucariotas, como *Vampirella*, unha ameba. Á vez atopamos procariotas como *Nostoc*, unha cianobacteria, situados na base do reino *Plantae*, agrupado nun taxon *Archephyta* con xéneros como *Ulva*, *Conferva* ou *Desmidium*, que son algas verdes, é dicir eucariotas. Por tanto, nin as *Moneres* de Haeckel contiñan todos os procariotas coñecidos na época, nin eran procariotas todos os seus membros. Porén, Haeckel no seu *Die Lebenswunder* (As marabillas da vida) de 1904 corrixe a *Moneres*, incluíndo nel tanto bacterias coma cianobacterias; deste modo hai que subliñar que Haeckel, tal como o afirman moitos textos, si usou finalmente *Moneres* para referirse aos procariotas (aínda que polo momento non definidos como tales).

Cando Chatton descubriu na década de 1920 que as bacterias carecen de núcleo celular, propuxo os termos procariota e eucariota no mesmo sentido en que os usamos agora, e empezou a parecer oportuno a algúns chamar **Monera** ao conxunto dos procariotas. Iso fixo Barkley en 1939 creando un reino *Monera* dividido entre arqueófitos (*Archeophyta*), o que agora chamamos Cyanobacteria, e esquizófitos (*Schizophyta*), un termo que foi moi usado polos botánicos para referirse ás bacterias.

Herbert Copeland dividiu ao conxunto dos organismos en catro reinos, que eran *Plantae*, *Animalia*, *Protoctista* (recuperando un termo de Hogg de 1866) para os eucariotas de organización simple, e *Monera* para os recentemente recoñecidos procariotas. Robert Whittaker engadiu un quinto reino, *Fungi*, nun esquema de cinco reinos que aínda dominante nos libros de texto e en cursos xerais de Bioloxía, especialmente na súa versión actualizada da década de 1980 de Lynn Margulis.

Con todo, o termo desapareceu virtualmente da literatura técnica taxonómica e é de agardar que tamén o acabe facendo da literatura popular e textos elementais. Carl Woese descubriu na década de 1970 que os procariotas encaixaban en dous esquemas moi diferentes cando se examinaban a súa estrutura, composición e xenética molecular, distinguindo dous taxons, *Archaea* (chamado primeiro *Archaebacteria*) e *Bacteria* (chamado ás veces *Eubacteria*), coa categoría nova de dominio. Xunto a eles, os eucariotas forman un só dominio (Eukarya), subdividido en catro reinos semellantes aos popularizados por Margulis (*Protista*, *Animalia*, *Fungi*, *Plantae*).

| Haeckel (1866) Tres reinos | Chatton (1925) Dous grupos | Copeland (1938,56) Catro reinos | Whittaker (1969) Cinco reinos | Woese (1977,90) Tres dominios |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Animalia** | **Eukaryota** | **Animalia** | **Animalia** | **Eukarya** |
| **Plantae** | **Plantae** | **Plantae** |
| **Protoctista** | **Fungi** |
| **Protista** | **Protista** |
| **Prokaryota** | **Monera** | **Monera** | **Archaea** |
| **Bacteria** |

## Clasificación

Monera cando foi acuñado por Haeckel en 1866 recibiu a categoría taxonómica de orde e foi colocado dentro do reino Protista.

Tradicionalmente o reino Monera dividíase nas clasificacións durante o século XX ata a década de 1970 en dous grandes grupos ou divisións: Bacterias e algas azul-verdosas (Cyanobacterias). Á súa vez as bacterias subclasificábanse baseándose na súa morfoloxía, tal como o facían as clasificacións do século XIX.
Uns avances importantes en clasificación procariota foron as novidades que apareceron no Manual de Bergey de 1978 e 1984 atribuídas sobre todo a R.G.E. Murray, as cales se basearon principalmente na estrutura da parede e membranas celulares, procurando ademais evitar nomes en latín onde se sabía con certeza que era imposible determinar as verdadeiras relacións filoxenéticas; ou a clasificación de Margulis e Schwartz de 1982 baseada no metabolismo e bioquímica bacteriana.

Mais a verdadeira revolución veu coa chegada da análise do ARN ribosómico de 16S e 5S desenvolvida por C. Woese, o cal foi o máis grande avance en taxonomía procariota desde o descubrimento da tinguidura de Gram en 1884 e permitiu finalmente integrar en forma real a análise filoxenética na microbioloxía, o cal antes era aplicable case exclusivamente a plantas e animais.

Velaquí unha síntese da clasificación do reino Monera ou Procaryotae de inicios da década de 1980:

* División 1 Mendosicutes (arquebacterias)

*Methanocreatrices*
*Bacterias halófilas*
*Termoacidófilas*
* División 2 Tenericutes (micoplasmas)
* División 3 Gracilicutes (gramnegativas)

* Clase *Scotobacteria* (bacterias quimiótrofas)

*Spirochaetes*
*Thiopneutes* (redutoras de sulfato)
*Bacterias aerobias fixadoras de nitróxeno*
*Pseudomónadas*
*Omnibacteria*
*Bacterias quimioautótrofas* (nitrificantes)
*Myxobacteria*
*Rickettsias*
*Chlamydias*
* Clase *Anoxyphotobacteria* (fotótrofas anoxixénicas)

*Bacterias púrpuras*
*Bacterias verdes do xofre*
*Bacterias verdes non do xofre*
* Clase *Oxyphotobacteria* (fotótrofas oxixénicas)

*Cyanobacteria*
*Chloroxybacteria*
* División 4 Firmicutes (grampositivas)

*Bacterias fermentativas*
*Aeroendospora* (aerobios ou anaerobios)
*Micrococci*
*Actinomycetes*
## Notas e referencias

* E. Haeckel (1866) *Generelle Morphologie der Organismen*. Reimer, Berlin.
* Haeckel, E. (1904) *The wonders of life* (Die Lebenswunder): a popular study of biological philosophy, translated by Joseph McCabe. Harper and Brothers, Nova York, N.Y.
* H. Copeland (1956) *The classification of lower organisms*, Palo Alto, California, Pacific Books.
* R. H. Whittaker (1969). *New concepts of kingdoms of organisms*. Science 163: 150–160.
* C. R. Woese & G. E. Fox (1977). *"Phylogenetic structure of the prokaryotic domain: The primary kingdoms (archaebacteria/ eubacteria/urkaryote/16S ribosomal RNA/molecular phylogeny)"*. Department of Genetics and Development, University of Illinois. Proc. Natl. Acad. Sci. USA Vol. 74, No. 11, pp. 5088-5090, Nov.77.
* Margulis, L. & Schwartz, K.V. (1982). Five Kingdoms. An Illustrated Guide to the Phyla of Life on Earth. W.H.Freeman, San Francisco.
* Bergey's Manual of Systematic Bacteriology. 1st edition. 4 vols. (1984)

## Véxase tamén

### Outros artigos

* Procariota (célula procariótica)
* Prokaryota (supertaxon)
* Bacteria
* Archaea