# Amarelle (planta)

| Amarelle |
| --- |
| *Narcissus* Carl von Linné **1753**  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |
| --- |
|  Instancia de
taxon  |
|  |
|  Categoría taxonómica
xénero  |
|  Tipo taxonómico
Narcissus poeticus  |

 |
|

| Características |
| --- |
|  Cor
amarelo  |
|  Representado por
*Narcissus ×medioluteus; Narcissus pseudonarcissus; Narcissus; Narcissus poeticus; Narcissus ×tenuior (en)*   |
|  Fonte de
smell of narcissus flowers (en)   |

 |
| Clasificación taxonómica |
|

|  |
| --- |
|  |
|  **Reino** | *Plantae* |
|  **Orde** | *Asparagales* |
|  **Familia** | *Amaryllidaceae* |
|  **Subfamilia** | *Amaryllidoideae* |
|  **Xénero** | Narcissus  L., 1753 Narcissus  |
|  |

 |
|

| Códigos e identificadores |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Freebase | /m/012047  |
| MeSH | D031427  |
| OpenAlex | C2779275592  |
| ITIS | 500435  |
| OTT | 592259  |
| CoL | 8VZL3  |
| EOL | 39853865  |
| WFO | wfo-4000025329  |

 |

 |
|

| Fontes e ligazóns |
| --- |
|  Descrito pola fonte
* *Flora Reipublicae Popularis Sinicae, volume 16(1) (en)*  pp. 27
* *Novo Dicionario Enciclopédico, 1911-1916* "Q44725323 "
* *Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron* "Q24790656 "
* *Encyclopædia Britannica* "1911 Encyclopædia Britannica/Narcissus (en) "
* *Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron* "Q24464539 "
* *Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)* "Q112790450 "
* *The New Student's Reference Work* "The New Student's Reference Work/Narcissus (en) , The New Student's Reference Work/Daffodil (en) "
 |

 |
| Wikidata G:Commons C:Commons |

Os **amarelles** ou **narcisos** son plantas bulbosas anuais pertencentes ao xénero Narcissus, da familia das amarilidáceas, da que existen distintas especies, con follas radicais estreitas e flores moi aromáticas, brancas ou amarelas con forma de tubo.

Son orixinarios da conca mediterránea e Europa. En Galiza atopamos varias especies; *Narcissus cyclamineus* é endémica de Galiza. A meirande parte das especies teñen floración primaveral, aínda que as hai que florean polo outono. Amarelle é o nome común galego xunto a narciso para o xénero. A maioría das súas especies son nativas da rexión mediterránea, porén unhas cantas especies se atopan ao longo de Asia Central e a China. A cantidade de formas cultivadas aumentaron grandemente, con novas variacións nos viveiros de cultivo practicamente cada ano.

## Descrición

Flores en umbela ou solitarias, cunha espata membranosa dunha soa bráctea. Perianto con tubo xeralmente moi desenvolvido. Coroa normalmente ben desenvolvida. Estames insertos no tubo do periantio ou na base da coroa. Anteras medifixas, introrsas.

## Etimoloxía

O nome galego amarelle deriva do grego que dá nome á familia: Amaryllidaceae. Amarelle é tamén un apelido galego.

O nome xenérico e o galego narciso vén de Narciso, da mitoloxía grega Νάρκισσος (*Narkissos*) fillo do deus río *Cephissus* e da ninfa *Leiriope*; que se distinguía pola súa beleza.

O nome deriva da verba grega ναρκὰο, narkào (= narcótico) referíndose ao cheiro penetrante e embriagante das flores dalgunhas especies (algúns sosteñen que a palabra deriva da verba persiana **نرگس** que se pronuncia *Nargis*, que indica que esta planta é embriagadora).

Os amarelles en América do Norte denomínanse *jonquils*, mais falando con propiedade este nome só se debe de aplicar á especie *Narcissus jonquilla* (L.) Pourr. ex Nyman 1882 (xunquiños) e aos taxons semellantes que teñen as follas coma os xuncos.

## Simboloxía

É unha flor común e endémica de Galicia e o Norte de Portugal medrando á beira dos regatos. É a flor nacional do País de Gales. No primeiro de marzo, celébrase o día que coincide coa data do soterramento de San David (*Dewi Sant*), levando os homes un allo porro e as mulleres un amarelle. A lenda di que nas vésperas dunha importante batalla contra os saxóns, o santo recomendou levar un allo porro para distinguirse dos inimigos aos que se infrinxiu unha importante derrota. Así, o allo porro pasou ser o símbolo do país. Pero en galés allo porro e narciso pronúncianse de xeito moi parecido: *cenhinen* ('allo porro') e *cenhinen pedr* ('narciso') e crese que houbo unha mala tradución que levou á confusión.

## Descrición

Os amarelles son plantas bulbosas, con follas e escapo basais. As flores, solitarias ou en grupos, posúen seis tépalos petaloides. Os estames, en número de seis, están inseridos no tubo do perigonio. Os froitos son cápsulas trilobuladas que conteñen xeralmente numerosas tripas.

## Clasificación hortícola

Aínda que coñecidos dende tempos remotos polos horticultores, foi a partir da segunda metade do século XIX cando comezou a selección e a produción masiva de cultivares e híbridos; o número dos producidos actualmente é practicamente innumerábel. En horticultura clasifícanse en 11 grupos que se describen na táboa a seguir. Nalgunhas publicacións adóitase engadir o grupo 12 onde se inclúen os amarelles que non poden pertencer a ningún dos outros grupos.

| Grupo | Nome | Descrición | Florecemento |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Amarelles trompeta | Flor grande e solitaria. A coroa ou trompeta é tan longa ou máis que os tépalos ou pétalos externos. | Primavera. |
| 2 | Narcisos de copa grande | De orixe cultivada con flor grande e solitaria. A copa mide máis dun terzo, mais igual ou menor á lonxitude do periantio. | Primavera. |
| 3 | Amarelles de copa pequena | De orixe cultivada con flor grande e solitaria. A copa máis curta que un terzo da lonxitude dos pétalos. | Primavera. |
| 4 | Amarelles de dupla flor | De orixe cultivada de flor dupla con moitos pétalos. Pétalos e copa non se distinguen claramente uns dos outros. En cada talo aparecen unha ou máis flores, ás veces recendentes. | Primavera. |
| 5 | Amarelles triandrus | De orixe cultivada a partir de *N. triandrus*, cuxas características posúen. Fornecen de dúas a seis flores de copa pequena, cuxos pétalos adoitan estar virados cara a atrás. | Primeira metade da primavera. |
| 6 | Amarelles cyclamineus | Posúen características moi marcadas do *N. cyclamineus*. Cada talo presenta unha flor con pétalos claramente virados cara a atrás e con copa xeralmente longa | Primavera. |
| 7 | Amarelles jonquilla | Posúen características evidentes do *N. jonquilla*. Os talos presentan dunha a cinco flores aromáticas, con pétalos planos e copas pequenas viradas cara a fóra. | Primavera. |
| 8 | Amarelles tazetta | De orixe cultivada con características predominantes do *N. tazetta*. Os de copa pequena poden ter até 20 flores por talo, mentres que os de copa longa só tres ou catro. Os seus pétalos son planos con flores a miúdo recendentes. | Entrada a primavera. |
| 9 | Amarelles poeticus | Con características facilmente recoñecíbeis do *N. poeticus*. talos cunha soa flor fragrante con pétalos brancos e planos. Copa pequena, alaranxada, aberta e frecuentemente co bordo vermello. | Finais de primavera ou principios do verán. |
| 10 | Especies e híbridos | Todos os que medran de xeito silvestre. | Primavera. |
| 11 | Amarelles de coroa escindida. | Copa partida en dúas polo menos un terzo da súa lonxitude. Talos con flor única. | Primavera. |

* Grupo 1, *N.* 'Mount Hood'
* Grupo 2, *N.* 'Ice Follies'
* Grupo 2, *N.* 'Flower Record'
* Grupo 4, *Narcissus* 'Van Sion'
* Grupo 4, *Narcissus* 'Cheerfulness'
* Grupo 5, *Narcissus* 'Thalia'
* Grupo 6, *Narcissus* 'Tete-a-Tete'
* Grupo 8, *Narcissus* 'Grand Soleil d'Or'
* Grupo 9, *Narcissus* 'Actaea'
* Grupo 10, *Narcissus bulbocodium* subsp. *graellsii*
* Grupo 11, *Narcissus assoanus*
* *Narcissus poeticus*

## Seccións botánicas

* Sect. Apodanthi

Especies: *N. albimarginatus*, *N. calcicola*, *N. cuatrecasasii*, *N. marvieri*, *N. rupicola*, *N. scaberulus* e *N. watieri*.
* Sect. Aurelia

Unha soa especie: *N. broussonetii*.
* Sect. Bulbocodii

Especies: *N. blancoi*, *N. bulbocodium*, *N. cantabricus*, *N. hedraeanthus*, *N. obesus*, *N. romieuxii* etc.
* Sect. Cyclaminei

Unha soa especie: *N. cyclamineus*.
* Sect. Chloraster

Unha soa especie: *N. viridiflorus*.
* Sect. Ganymedes

Unha soa especie: *N. triandrus*.
* Sect. Jonquillae

Especies: *N. assoanus*, *N. cerrolazae*, *N. baeticus*, *N. fernandesii*, *N. gaditanus*, *N. jonquilla* e *N. willkommii*.
* Sect. Narcissus

Unha soa especie: *N. poeticus*.
* Sect. Perezlarae

Unha soa especie: *N. perezlarae*.
* Sect. Pseudonarcissi

Especies: *N. bicolor*, *N. confusus*, *N. longispathus*, *N. minor*, *N. moschatus*, *N. muñozii-garmendiae*, *N. nevadensis*, *N. perez-chiscanoi*, *N. pseudonarcissus* etc.
* Sect. Serotini

Especies: *N. elegans* e *N. serotinus*.
* Sect. Tapeinanthus

Unha soa especie: *N. cavanillesii*.
* Sect. Tazettae

Especies: *N. dubius*, *N. papyraceus*, *N. tazetta*, *N. tortifolius* etc.
## Especies

* *Narcissus albescens* Pugsley 1933
* *Narcissus albimarginatus* D.Müll.-Doblies & U.Müll.-Doblies 1989
* *Narcissus alcaracensis* S.Ríos, D.Rivera, Alcaraz & Obón 1999
* *Narcissus assoanus* Dufour 1830
* *Narcissus asturiensis* (Jord.) Pugsley
* *Narcissus baeticus* Fern.Casas 1982
* *Narcissus bicolor* L. 1762
* *Narcissus blancoi* Barra & G.López 1992
* *Narcissus broussonetii* Lag. 1816
* *Narcissus bugei* (Fern.Casas) Fern.Casas 1986
* *Narcissus bulbocodium* L. 1753
* *Narcissus calcicola* Mendonça 1930
* *Narcissus cantabricus* DC. 1882
* *Narcissus caucasicus* (Fomin) Gorschk. 1935
* *Narcissus cerrolazae* Ureña 1994
* *Narcissus confusus* Pugsley 1933
* *Narcissus cuatrecasasii* Fern.Casas, M.Laínz & Ruíz Rejón 1973
* *Narcissus cyclamineus* DC. 1815
* *Narcissus dubius* Gouan 1773
* *Narcissus elegans* (Haw.) Spach 1841
* *Narcissus enemeritoi* (Sánchez-Gómez et al.) Sánchez-Gómez, A.F.Carrillo, A.Hernández González, M.A.Carrión & Güemes 1998
* *Narcissus eugeniae* Fern.Casas 1982
* *Narcissus fernandesii* Pedro 1947
* *Narcissus gaditanus* Boiss. & Reut. 1859
* *Narcissus hedraeanthus* (Webb & Heldr.) Colmeiro 1889
* *Narcissus jonquilla* L. 1753
* *Narcissus longispathus* Pugsley 1933
* *Narcissus major* Curtis 1788
* *Narcissus marvieri* Jah. & Maire 1925
* *Narcissus minor* L. 1762
* *Narcissus munozii-garmendiae* Fern.Casas 1981
* *Narcissus nevadensis* Pugsley 1933
* *Narcissus orientalis* L.
* *Narcissus pachybolbus* Durieu 1846
* *Narcissus papyraceus* Ker Gawl. 1806
* *Narcissus perez-chiscanoi* Fern.Casas 1987
* *Narcissus perezlarae* Font Quer 1927
* *Narcissus poeticus* L. 1753
* *Narcissus pseudonarcissus* L. 1753
* *Narcissus romieuxii* Braun-Blanq. & Maire 1922
* *Narcissus rupicola* Dufour 1830
* *Narcissus scaberulus* Henriq. 1888
* *Narcissus serotinus* L. 1753
* *Narcissus sexfidus* J.St.-Hil. 1809
* *Narcissus tazetta* L. 1753
* *Narcissus tortifolius* Fern.Casas 1977
* *Narcissus tortuosus* Haw. 1803
* *Narcissus triandrus* L. 1762
* *Narcissus varduliensis* Fern.Casas & Uribe-Ech. 1988
* *Narcissus viridiflorus* Schousb. 1800
* *Narcissus watieri* Maire 1921
* *Narcissus willkommii* (Sampaio) A.Fernandes 1966

## Híbridos naturais

* *Narcissus x abilioi* Fern.Casas
* *Narcissus x araniensis* Fern.Casas
* *Narcissus x bakeri* K.Richt.
* *Narcissus x buxtonii* K.Richt.
* *Narcissus x dordae* Fern.Casas, 1999
* *Narcissus x incomparabilis* Mill.
* *Narcissus x intermedius* Loisel.
* *Narcissus x laetus* Salisb.
* *Narcissus x magnenii* Rouy
* *Narcissus x martinoae* Nava & Fern.Casado, 1991
* *Narcissus x medioluteus* Mill.
* *Narcissus x montielanus* (Barra & G.López) Barra & G.López, 1992
* *Narcissus x montserratii* Fern.Casas & Rivas Ponce, 1988
* *Narcissus x odorus* L.
* *Narcissus x paedagogorum* Nava & Fern.Casado, 1991
* *Narcissus x ponsii-sorollae* Fern.Casas, 1983
* *Narcissus x pyrenaicus* Dorda, Rivas Ponce & Fern.Casas, 1991
* *Narcissus x raianus* A.Fernandes, T.Leitao & Aguiar, 1992
* *Narcissus x romoi* Fern.Casas, 1993
* *Narcissus x sampaianus* A.Fern. 1992 [1993]
* *Narcissus x souliei*  Guétrot
* *Narcissus x susannae* nm. *montielanus* Barra & G.López
* *Narcissus x tenuior* Curtis
* *Narcissus x xaverii* Fern.Casado, 1991

* *Narcissus tazetta*
* *Narcissus tazetta*
* *Narcissus tazetta*
* *Narcissus pseudonarcissus*
* *Narcissus tazetta*
* *Narcissus bulbocodium*
* *Narcissus poeticus* 'Actaea'

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* International Bulb Society