# Rata toupa espida

| Rata toupa espida Rango fósil: 4,3 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓

 do Plioceno temperán até a actualidade |
| --- |
|  *Heterocephalus glaber* |
| Estado de conservación |
|  Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Dominio: | Eukaryota  |
| Reino: | Animalia  |
| Filo: | Chordata  |
| Clase: | Mammalia  |
| Orde: | Rodentia  |
| Familia: | Bathyergidae; Heterocephalidae  |
| Xénero: | '**Heterocephalus'**  |
| Especie: | '**H. glaber'**  |

 |
| Nome binomial |
| '**Heterocephalus glaber'** (Rüppell, 1842) |
| Distribución xeográfica da rata toupeira pelada Distribución xeográfica da rata toupeira pelada |
| Subspecies |
|
Ningunha |

A **rata toupa espida** ou **rata toupeira espida** (*Heterocephalus glaber*) é un roedor escavador orixinario de partes do leste de África. É un dos dous únicos mamíferos eusociais coñecidos (o outro é a rata toupa damarense). Ambas as especies son similares en moitos aspectos.

O animal ten características pouco habituais, adaptadas ao seu duro medio subterráneo. Estes animais non senten dor na pel, tamén teñen un metabolismo moi baixo e habitualmente non padece cancro. A **rata toupeira pelada** (*Heterocephalus glaber*) destaca pola súa resistencia ao cancro debido á alta concentración de ácido hialurónico de alto peso molecular nas súas células e mecanismos eficaces de reparación do ADN. Estudos indican que esta especie é resistente tanto ao cancro inducido como ao espontáneo; con todo a súa inmunidade a procesos canceríxenos non é total.

## Descrición física

O *Heterocephalus glaber* mide normalmente entre 8 e 10 centímetros de lonxitude e pesa uns 30 gramos. Os seus ollos son pequenos e a súa visión é limitada. Posúen patas curtas e finas, adaptadas para a escavación, permitíndolles moverse con axilidade tanto para adiante como para atrás nos túneles subterráneos. Os seus dentes grandes e prominentes úsanse para cavar e os seus beizos péchanse detrás dos dentes para evitar a inxestión de terra durante a escavación. Teñen pouco pelo e a súa pel é escasa e engurrada, de cor rosa ou amarelada. Este animal está moi ben adaptado á vida en ambientes con baixa dispoñibilidade de osíxeno dentro dos túneles que son o seu hábitat, grazas a uns pulmóns pequenos e un sangue con alta afinidade polo osíxeno, o que lle permite captar osíxeno de maneira eficiente. A súa respiración e taxa metabólica son notabelmente baixas comparadas coas doutros mamíferos do seu tamaño, reducíndose até nun 25% en períodos de seca e escaseza de alimentos. Ten unha capacidade limitada de regulación da temperatura corporal, dependendo do comportamento para adaptarse ás variacións de temperatura: agrúpanse para quentarse ou retíranse a partes máis frescas dos seus tobos para evitar o sobrequecemento.

## Ecoloxía e comportamento

### Distribución e hábitat

A rata toupa espida é orixinaria das partes máis secas das pradeiras tropicais do leste de África, principalmente o sur de Etiopía, Kenya e Somalia. Colonias cunha media de 75-80 individuos conviven en complexos sistemas de tobos nos áridos desertos africanos. Os sistemas de túneles construídos por rata-toupas espidas poden estenderse até dúas ou tres millas de lonxitude acumulada.

### Estrutura social e reprodución

A rata toupeira espida é unha das dúas especies de mamíferos que son eusociais. Nesta especie, a reprodución está restrinxida a unha femia dominante, coñecida como a raíña, e entre un e tres machos reprodutores, mentres que o resto dos membros da colonia asumen roles de *obreiros*. Estes *traballadores* divídense en diferentes roles ou tarefas; algúns dedícanse á escavación e ampliación da complexa rede de túneles que compoñen o sistema de tobos, mentres que outros actúan principalmente como *soldados* ou defensores da colonia, protexéndoa de posíbeis depredadores.

Esta estrutura social de organización eusocial, semellante á que se atopa nas formigas, térmites e algunhas abellas e avespas, é moi rara entre os mamíferos.

As relacións entre a raíña e os machos reprodutores poden durar moitos anos. A "supresión reprodutiva" fai que as outras femias non se reproduzan: a infertilidade das femias traballadoras é só temporal e non xenética. As raíñas viven de 13 a 18 anos, e son extremadamente hostís a que outras femias se comporten como raíñas ou produzan hormonas para converterse en raíñas. Cando a raíña morre, outra femia ocupa o seu lugar, ás veces despois dunha violenta loita cos seus competidores.

Os machos e as femias alcanzan a madurez reprodutiva ao redor dun ano de idade. A xestación prolóngase uns 70 días, e unha camada pode variar dende 3 até 12 crías, aínda que se rexistraron casos con até 28 crías, sendo o tamaño medio de 11 crías por parto. Na natureza, as ratas toupa espidas adoitan reproducirse unha vez ao ano, se a camada sobrevive. En catividade, crían durante todo o ano e poden producir unha camada cada 80 días. As crías nacen cegas e pesan uns 2 gr. A raíña aléitaos o primeiro mes; despois os demais membros da colonia aliméntanos con feces até que teñan a idade suficiente para consumir alimentos sólidos.

### Dieta

As ratas toupa espidas aliméntanse principalmente de tubérculos moi grandes (que pesan até 1000 veces o peso corporal dunha rata toupa típica) que atopan nas profundidades subterráneas nas súas operacións mineiras, pero tamén comen as súas propias feces (coprofaxia). Un só tubérculo pode proporcionar a unha colonia unha fonte de alimento a longo prazo, que dura meses ou mesmo anos, xa que comen o interior pero deixan o exterior, permitindo que o tubérculo se rexenere. As bacterias simbióticas dos seus intestinos axúdanlles a dixerir as fibras.

 Unha rata toupa espida comendo.
## Lonxevidade

A Heterocephalus glaber destaca no reino animal por ser un dos roedores máis lonxevos coñecidos, podendo vivir até 28 anos, o que constitúe un récord de lonxevidade entre os roedores. O segredo da súa lonxevidade é debatido, pero pénsase que está relacionado coa súa fascinante capacidade para "apagar" o seu metabolismo durante tempos difíciles, e así evitar o dano oxidativo. Isto resumiuse como "Están vivindo a súa vida en pulsos".

Ante a peculiar lonxevidade desta rata toupa, lanzouse un esforzo internacional para secuenciar o seu xenoma, cuxos resultados foron publicados en 2011 e 2014.

O estudo do seu transcriptoma revelou que os xenes asociados ás mitocondrias e aos procesos de oxidorredución mostran niveis de expresión significativamente maiores na rata toupa espida en comparación cos ratos de campo. Isto suxire unha posible relación entre estes procesos bioquímicos e a lonxevidade da especie.

Ao comparar os transcriptomas de reparación do ADN do fígado de humanos, ratos e **ratas toupas espidas**, observouse que as especies de maior esperanza de vida (humanos con ~120 anos, ratas toupeira peladas con 30 anos, e ratos con 3 anos) mostran unha maior expresión de xenes de reparación do ADN. Este dato apoia a teoría de que unha maior capacidade de reparación do ADN está vinculada á lonxevidade e é consistente coa teoría do envellecemento por danos no ADN.

## Estado de conservación

As ratas toupeira espidas non están ameazadas. A pesar das súas duras condicións de vida, as ratas toupeira espidas están bastante estendidas e son numerosas nas rexións máis secas do leste de África.

## Notas

## Véxase tamén

### Ligazóns externas

* Páxina na web da diversidade animal
* Imaxes *de Heterocephalus glaber* en bioimages.vanderbilt.edu Arquivado 15 de xaneiro de 2009 en Wayback Machine. Arquivado
* Máis fotos Arquivado 21 de xuño de 2009 en Wayback Machine. Arquivado
* Cámara web de rata toupeira espida