# Leipzig

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Leipzig**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | a' Ghearmailt |
| **Ceàrn** | Sagsainn |
| **Sgìre** | Leipzig |
| **Co-chomharran** | 51° 20′ 25.2″ Tuath 12° 22′ 29.1″ Ear. |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 297.36 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 592.796 (2020) |
| **Dlùths** | 1.99/km² |
| **Àireamh fòn** | 0049 341 |
| **Duilleag oifigeil** | www.leipzig.de |

'S e **Leipzig** (Sorbais Uarach: Lipsk) am baile as motha ann an Sagsainn, ann an earra-dheas na Gearmailt. Anns an Ògmhios 2020 bha 592,796 duine a' fuireach ann.

## Suidheachadh

Tha am baile suidhichte anns an *Leipziger Tieflandsbucht*, àite gu math rèidh, ann an iar-thuath Shagsainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 51° 20′ 25.2″ Tuath agus 12° 22′ 29.1″ Ear.

Tha an abhainn *Weiße Elster* a' ruith tron bhaile. Is iad am *Monarchenhügel* (159 m) agus am *Fockeberg* (153 m) na h-àitichean as àirde anns a' bhaile fhèin, tha a' bheinn *Galgenberg* (163 m) faisg air a‘ bhaile.

Timcheall air Leipzig tha bailtean mòra eile ann, tha Halle (Saale) mu 30 cilemeatair air falbh san iar-thuath, anns an àirde a deas tha Chemnitz a tha mu 80 cileameatair air falbh agus Gera aig astar 60 cilemeatair. Tha Dresden mu 100 cileameatair san earra-dheas, Erfurt timcheall air 100 cilemeatair san iar-dheas agus Magdeburg mu 100 cilemeatair san iar-thuath.

## Eachdraidh

Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 900 ri taobh na h-aibhne *Parthe* mar thuineachadh Slàbhach. Tha a' chiad tùs sgrìobhte a' nochdadh ann an 1015, far an robh Thietmar von Merseburg a' toirt seachad fiosrachadh mu "*urbs Libzi*" (Baile nan Teilean). Dh' atharraich an t-ainm seo tro na linntean gu *Liptzick* (1220), *Leiptzgk* (1402) agus ann an 1507 gu Leipzig.

An t-aros ùr aig Fèill Leipzig
Bhon 12na linn a-mach 's e teas-meadhan malairt cudromach a tha ann an Leipzig. Chaidh an *Leipziger Messe* (Fèill Leipzig) a chur air bhonn ann an 1190 agus mar sin 's e Leipzig aon dhe na h-àiteachan-fèille as aosta anns an t-saoghal air fad. Air sgàth 's nach robh na seann toglaichean airson na fèille mòr gu leòr, chaidh àros ùr a thogail ann an 1996. Chaidh na seann tallaichean ath-nuadhachadh cuideachd, tha bùthan ann a-nis.
An-diugh bidh diofar fhèillean a' tachairt aig amannan eadar-dhealaichte tron bhliadhna, m.e.: fèill ris an canar *Auto Mobil International* no an *Games Convention Online*. Tha fèillean eile a' sealltainn nan rudan ùra a tha ceangailte ri taighean, gàirnealachd agus còcaireachd.

Ann an eachdraidh a' bhaile chithear gu bheil ceangal làidir eadar Leipzig agus clò-bhualadh is malairt leabhraichean.
Anns an 17mh linn chaidh an *Leipziger Buchmesse* (Fèill Leabhraichean Leipzig) a stèidheachadh.

## Cultar

Tha cliù aig Leipzig mar bhaile ciùil. Rugadh iomadach Neach-ciùil ainmeil anns a’ bhaile no bha iad ag obair ann.

Tha an talla-consairt *Gewandhaus* agus an taigh-opara ann an teis-meadhan a’ bhaile. Chaidh orcastra an *Gewandhaus* a stèidheachadh ann an 1743 agus tha cliù eadar-nàiseanta aice.

’S e an *Thomanerchor* (còisir Eaglais Naoimh Thòmais) a’ chòisir as sine agus as ainmeile anns a’ bhaile. Chaidh a stèidheachadh ann an 1212 agus chaidh a stiùireadh le iomadach neach-ciùil cudromach thar nan linntean, leithid Johann Sebastian Bach bho 1723 gu 1750.

Tha raon farsaing de thachartasan cultarail gan cumail ann an Leipzig. Chaidh an fhèis-chiùil *Bachfest* a stèidheachadh ann an 1904 agus bidh i a-nis a’ tachairt a h-uile bliadhna mar chuimhneachan air Johann Sebastian Bach. ’S e an *Wave-Gotik-Treffen* (WGT) an fhèis Gothic as motha anns an t-saoghal. Chaidh a stèidheachadh ann an Leipzig ann an 1992 agus bidh i a’ tachairt a h-uile bliadhna aig deireadh-seachdain na Caingis.

## Foghlam

'S e an dàrna oilthigh as sine anns a' Ghearmailt a tha ann an Oilthigh Leipzig. Chaidh a stèidheachadh ann an 1409. Mar a b' àbhaist aig an àm ud, bhathar a' teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis, eòlas-diadhachd agus feallsanachd ann.

Bhon bhliadhna 1927 bha Werner Heisenberg ag obair mar ollamh aig Oilthigh Leipzig. Bhuannaich e Duais Nobel ann an 1932.

'S e Oilthigh Leipzig an aon oilthigh san t-saoghal aig a bheil Roinn na Sòrbais. Tha i a' tabhainn chùrsaichean ceuma ann an Sòrbais Uachdarach agus Sòrbais Ìochdarach, teagasg tro mheadhan na Sòrbais agus mion-chànanan Eòrpach. Ann an 2013/2014 bha 37 oileanaich aig an oilthigh agus rinn an stàid Sagsainn cinnteach gum faigh gach oileanach obair mar thidsear ma bhios e soirbheachail aig an oilthigh.

Tha oilthighean is colaistean eile anns a’ bhaile a bharrachd air Oilthigh Leipzig, m. e. a’ cholaiste-chiùil *Hochschule für Musik und Theater “Mendelssohn Bartholdy”* (HMT), a’ cholaiste-ealain *Hochschule für Grafik und Buchkunst* agus *Hochschule für Technik, Wirtschaft und Kultur* (HTWK) le fòcas air teicneòlas, economas agus na meadhanan.

## Spòrs

Chaidh an *Deutscher Fußballbund* (comann ball-coise na Gearmailt) a stèidheachadh ann an Leipzig ann an 1900. Tha iomadach club buill-coise ann an Leipzig anns an latha a tha ann. ’S e *RB Leipzig* (stèidhichte ann an 2009) an aon fhear dhiubh a tha ann am prìomh lìg na Gearmailt.

Tha *HC Leipzig*, sgioba ball-làimhe nam ban, am measg an fheadhainn as soirbheachaile anns a’ Ghearmailt. Bhuannaich iad lìg na Gearmailt (no an GDR roimhe) 21 turas. Tha sgioba nam fear aig *SC DHFK* a’ cluich ann am prìomh lìg na Gearmailt cuideachd.

Tha stèideam buill-coise mòr, an *Red-Bull-Arena*, agus talla-spòrs is consairt, *Arena Leipzig*, ann an iar-thuath a’ bhaile.

## Daoine ainmeil

### Daoine a rugadh ann an Leipzig

* Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716), feallsanaiche agus eòlaiche
* Karl Liebknecht (1871–1919), fear-polataigs comannach
* Paul Möbius (1866-1907), ailtire
* Clara Schumann (née Wieck, 1819-1896), cluicheadair-piàna agus ceòl-sgrìobhaiche
* Lene Voigt (1891-1962), sgrìobhaiche agus bana-bhàrd dhùthchasach
* Richard Wagner (1813–1883), ceòl-sgrìobhaiche
* Walter Ulbricht (1893-1973), fear-polataigs comannach, ceann-stàite an GDR

### Daoine a bha a’ fuireach ann an Leipzig

* Johann Sebastian Bach (1685–1750), cumadair-ciùil, stiùiriche an Thomanerchor
* Ernst Bloch (1885–1977), feallsanaiche
* Heinz Erhardt (1909–1979), cleasaiche agus fear-ciùil
* Theodor Fontane (1819–1898), bàrd agus sgrìobhaiche
* Christian Fürchtegott Gellert (1715–1769), bàrd; ollamh aig Oilthigh Leipzig
* Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832), bàrd; na oileanach ann an Leipzig bho 1765 gu 1768
* Edvard Grieg (1843–1907), ceòl-sgrìobhaiche Nirribheach; na oileanach ann an Leipzig bho 1858 gu 1862
* E. T. A. Hoffmann (1776–1822), sgrìobhaiche
* Erich Kästner (1899–1974), sgrìobhaiche, na oileanach ann an Leipzig bho 1919 gu 1925
* Gustav Mahler (1860–1911), ceòl-sgrìobhaiche
* Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847), ceòl-sgrìobhaiche
* Friedrich Nietzsche (1844–1900), feallsanaiche
* Louise Otto-Peters (1819–1895), neach-iomairt airson còraichean nam ban
* Rainer Maria Rilke (1875–1926), bàrd
* Joachim Ringelnatz (1883–1934), sgrìobhaiche agus bàrd
* Robert Schumann (1810–1856), ceòl-sgrìobhaiche

## Bailtean Co-cheangailte

|  |  |
| --- | --- |
| * Addis Ababa
* Bamako
* Birmingham
* Brno
* Bologna
* Frankfurt
* Hànobhar
* Herzliya
 | * Houston (Texas)
* Kyiv
* Klaipėda
* Kraków
* Lyon
* Nankin
* Thessaloniki
* Travnik
 |

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Leipzig-Lexikon – Tuilleadh fiosrachaidh mu Leipzig (Gearmailtis)
* Dealbhan eachdraidheil mu Leipzig (Gearmailtis)
* Duilleag oifigeil baile Leipzig (Beurla)