Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Costa Rica

| República de Costa Costa Rica |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Noble patria, tu hermosa bandera* (Spàinntis) *Noble homeland, your beautiful flag* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| *¡Vivan siempre el trabajo y la paz!* (Spàinntis) "May Work And Peace Live Forever" |
| Cànan(an) oifigeil | Spàinntis |
| Prìomh-bhaile | San José |
| Baile as motha | San José |
| Riaghaltas | Poblachd bhun-reachdail |
| **Ceann-suidhe** | Laura Chinchilla |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Spàinn | 15mh an t-Sultain 1821 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 51,100 km² (129mh) |
| Uisge | 0.7 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 4,133,884 (119mh) |
| Dlùths | 85/km² (107mh) |
| LTD/CCC (2006) |
| gach pearsa | $12,000 (62mh) |
| Roinn tìde | (UTC-6) |
| Ruith-airgid | Costa Rican colón |
| Prìomh àrainn-lìn | .cr |
| Còd Àireamh fòn | +506 |

'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann an **Costa Rica** (ainm oifigeil: Poblachd Chosta Rica, Spàinntis: *República de Costa Rica*, IPA: re'puβlika ðe 'kosta 'rrika). Tha crìochan aice le Niocaragua sa tuath agus le Panama sa deas. Tha am Muir Cairibianach anns an taobh an ear agus an Cuan Sèimh san taobh an iar.

## Eachdraidh

Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1824.

## Iomraidhean

Abhainn Río Savegre, anns na beanntain Talamanca, Costa Rica.
# Am Muir Caraibeach

|  |
| --- |
| **Am Muir Caraibeach** |
|  |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Ainm dùthchail** | Mar Caribe/Caribbean Sea/Mer des Caraïbes/Para Karíve/Karibiska havet/Mar do Caribe |
| **Seòrsa** | Muir |
| **Farsaingeachd**  | 2,754,000km2 |
| **Fad** | 7,686km |
| **Mòr-roinn** | Na h-Aimearagan |
| **Dùthaich** |  Antigua agus Barbuda  Barbados  Beilise  A' Bheiniseala  Costa Rica  Coloimbia  Cùba  Doiminicia  Poblachd Dhoiminicia  Grenada  Guatamala  Guiana  Haiti Hondùras  Iaimeuca  Meagsago  Niocaragua  Panama  Crìstean is Nibheis  Naomh Lùisia  Suranam  Trianaid is Tobago  Naomh Bhionsant |

'S e pàirt den Chuan Siar a tha anns **a' Mhuir Charaibeach**. (Beurla: *Caribbean Sea*). Tha an Camas Mheagsago san taobh tuath agus tha Aimearaga a Deas san taobh a deas. San iar dheas tha Aimearaga Mheadhanach agus Meagsago, san taobh tuath tha na h-eileanan Greater Antilles agus san taobh an ear tha na Lesser Antilles. 'S e aon de na marannan-sàil as motha air feadh an t-Saoghail, tha an fharsaingeachd aige cho mòr ri *2,754,000 km²* (1,063,000 sqm). Tha an t-àite as doimhne (7,686 m/25,220 ft), an Cayman Trough, eadar Cùba agus Iaimeuca.

Tha stòras mòr ola anns a' Mhuir Charaibeach, cuirear mu 170 millean tunna a-mach às a' mhuir gach bliadhna. Tha roinn na turasachd làidir anns an Roinn Charaibeach cuideachd, m. e.: tha an *Caribbean Tourism Organization* ag ràdh gu bheil 12 millean luchd turais a' tadhal air na h-eileanan gach bliadhna agus 8 millean bàta cuairte-mara a' seòladh mun cuairt. Tha roinn iasgaich cudthromach cuideachd, tarraingear leth-mhillean tunna èisg as a’ mhuir gach bliadhna.

## Iomraidhean
# Panama (baile)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ciudad De Panamá**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Panama |
| **Ceàrn** | Panama |
| **Co-chomharran** | 8° 58’ Tuath 79° 32’ Iar |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 275 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 708,738 (2000) |
| **Dlùths** | 2,577.23/km² |
| **Duilleag oifigeil** | www.municipio.gob |

*Saoil an robh thu a' lorg na dùthcha, Panama?*

'S e prìomh-bhaile Phanama a tha ann am **Panama**  (Spàinntis: **Ciudad de Panamá**). Tha e suidhichte air a’ Chuan Sèimh air cladh-aibhne Phanama. 'S e teas meadhan poileataigeach na dùthcha a th’ ann.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1519, tha an seann bhaile ris an canar *Panama La Vieja* dìonta leis an UNESCO.

## Daoine Ainmeil

Tomás Herrera (1804 - 1859): Ceann suidhe Poblachd Ghranada Ùire ann an 1854.

## Bailtean Co-cheangailte

* Fort Lauderdale Florida
* Miami (Florida)

## Iomraidhean
# 16mh Linn

Màrtainn Lùtair
Anns an 16mh cheud "na 1500an" bha Alba a' tomhais bliadhnaichean aimsirean agus miosan a rèir mìosachan Iuilian. Anns a' mhìosachan seo, cha do dh'atharraich àireamh na bliadhna Oidhche Challainn ach air 21mh a' Mhàirt. Mar sin, ruith am 16mh linn, bho 22 a' Mhairt 1501 gu 21 a' Mhairt 1600. Bha na 1500an eadar 1 am Faoilleach 1500 is 31 an Dùbhlachd 1599.

Thòisich an t-Ath-leasachadh sa linn seo.

* 1500an (deichead)
* 1510an
* 1520an
* 1530an
* 1540an
* 1550an
* 1560an
* 1570an
* 1580an
* 1590an
# Coloimbia Mhòr

|  |
| --- |
| **Coloimbia Mhòr Gran Colombia** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1819–1831 |  → |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach na dùthcha** | **Gearradh-arm** |

 |
| **Mapa** |
|  |
| **Fiosrachadh** |
|  **Bliadhna Tòiseachaidh**  | 1819 |
|  **Bliadhna mu Dheireadh**  | 1831 |
| **Prìomh-Bhaile** | Bogotá |
| **Càna(i)n Oifigeil** | Spàinntis |

'S e **Coloimbia Mhòr** (Spàinntis: La Gran Colombia) ainm eachdraidheil airson Stàit uabhasach mòr crìochnaichte a chaidh a chruthachadh ann an 1821 leis a' Cho-chruinneachadh Cúcuta. Chaidh an t-ainm **Poblachd na Coloimbia** (Spàinntis: República de Colombia) a thoirt air an dùthaich ùr. Thathar a' cleachdadh an t-ainm Coloimbia Mhòr ann an dòigh eachdraidheil airson sgaradh a dhèanamh eadar Coloimbia o shean agus Coloimbia an latha an-diugh.

Cha robh a' Phoblachd sin ann, gu laghail, ach eadar 1821 agus 1831, agus chaidh e a stèidheachadh air aonadh na seann roinnean Spàinnteach dhe Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire, Caipteineachd Choitcheann na Bheiniseala agus Ceannas Quito, a bharrachd air an Roinn Shaor Guayaquil. Bha tìrean am broinn na Stàite a tha a-nis ann an dùthchannan mar Choloimbia, A' Bheiniseala, Eacuador agus Panama a bharrachd air sgìrean beaga dhe Costa Rica, Pearu, Braisil, Guiana agus Niocaragua.

Chaidh Stàit ùr a mholadh aig a' Cho-chruinneachadh Angostura ann an (1819), ach cha do deach sin a chur air bhog gu ruige a' Cho-Chruinneachaidh ann an Cúcuta, far an do deach Bun-reachd a sgrìobhadh.

Chaill Coloimbia Mhòr a-mach à chèile aig deireadh na 1820an agus toiseach na 1830an air sàilleibh eadar-dhealachaidhean do-rèiteachail mòra aig ìre poilitigeach taobh feadaraileachd agus meadhanachadh an Riaghaltais, a bharrachd air frionas roinneil eadar sluaghan eadar-dhealaichte am broinn na Poblachd. 'S e Poblachd Ghranada Ùire a bha air an dùthaich na bu lugha ùr.

## Iomraidhean
# Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire

|  |
| --- |
| **Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire Virreinato de Nueva Granada** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1717–1819 |  → |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach na dùthcha** | **Gearradh-arm** |

 |
| **Mapa** |
|  |
| **Fiosrachadh** |
|  **Bliadhna Tòiseachaidh**  | 1717 |
|  **Bliadhna mu Dheireadh**  | 1819 |
| **Prìomh-Bhaile** | Santa Fe |
| **Càna(i)n Oifigeil** | Spàinntis |

B’ e **Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire**, **Leas-Rìoghachd Shantafé** neo **Leas-Rìoghachd na Rìoghachd Ùire Ghranada** colonaidh Spàinnteach thall ann an Aimearaga, am broinn Iompaireachd na Spàinne. Chuireadh an colonaidh sin air dòigh beag air bheag eadar 1717–1723, 1739–1810 agus 1816–1819, nuair a bha làmh-an-uachdair aig na Spàinntich ann an Aimearaga air fad. ‘S e an Rìgh Felipe V a bha os cionn a’ gnothaich, a thòisich ann an 1717 mar phàirt dhe na polasaidhean ùra aig na Borbón, ged an do chuir iad crìoch air sin ann an 1723, air adhbharan taobh airgid. Thòisich an sgeama sin a-rithist ann an 1739 gus an do rinn ar-a-mach an neo-eisimeileachd a’ chùis ann an 1810, nuair a dh’fhàg na Borbón an gnothach gu tur. Chuir an Rìgh Spàinnteach Fernando VII ruaig air na reubaltaich ann an 1815, gus an do bhuannaich na reubaltaich iomairt chruaidh, is le sin chaill na Spàinntich an colonaidh sin mu dheireadh thall, ann an 1819.

Bha prìomh-bhaile na Leas Rìoghachd ann an Santa Fe, neo Bogotá ris an canar e an latha an-diugh. Fhuair an dùthaich seula a’ bhaile cuideachd. ‘S e prìomh-bhaile Choloimbia a th’ann Bogotá gus na làithean againne, leis an aon seula fhathast. Bha na dùthchannan ris an canar Coloimbia, Panama, Eacuador agus A' Bheiniseala an latha an-diugh uile na bhroinn. 'S e colonaidh mu làr a bh'ann an Leas-Rìoghachd sin, rud a dh'adhbharaich trioblaid dha na Spàinntich an siud, mu dheireadh thall.
Lean Coloimbia Mhòr an dèidh an neo-eisimeileachd.

## Iomraidhean
# Eacuador

| República del Ecuador |
| --- |
|  Bratach |  Gearradh-arm |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Salve, Oh Patria* (Spàinntis) *Altaicheamaid dhut, Ar Dùthaich* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| *"Dios, patria y libertad"*  (Spàinntis) *"Pro Deo, Patria et Libertate"*(Laideann) "Dia, Dùthaich agus Saorsa" |
| Cànan(an) oifigeil | Spàinntis |
| Prìomh-bhaile | Quito |
| Baile as motha | Guayaquil |
| Riaghaltas | Poblachd |
| Ceann-suidhe | Guillermo Lasso |
| Iar-cheann-suidhe | Alfredo Borrero |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Spàinn | 24 an Cèitean 1822 |
| Neo-eisimeileachd bho Choloimbia Mhòir | 13 an Cèitean 1830 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 256,370 km² (73mh) |
| Uisge | 8.8 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 13,810,000 (65mh) |
| Dlùths | 53.8/km² (147mh) |
| LTD/CCC (2006) |
| gach pearsa | $4,776 (111mh) |
| Roinn tìde | (UTC-5) |
| Ruith-airgid | U.S. dolair |
| Prìomh àrainn-lìn | .ec |
| Còd Àireamh fòn | 593 |

'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann an  **Eacuador** neo **Ecuador**, ainm oifigeil: **Poblachd Eacuador** (Spàinntis: *República del Ecuador*). Tha an t-ainm a’ ciallachadh: Poblachd den Crios-mheadhain. Tha crìochan aice san earra-dheas le Pearù agus sa tuath le Coloimbia. Tha an Cuan Sèimh san iar dhith. 'S e Quito a th' ann prìomh-bhaile na Poblachd, ach 's e Guayaquil am baile as motha san dùthaich. Tha an dùthaich a’ gabhail a-steach na h-Eileanan Galápagos a tha suidhichte mu 965 cilemeatair air falbh san iar bhon tìr mhòr.

## Eachdraidh

Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1851.

## Iomraidhean

## Ceangal a-mach

* Ceann-suidhe Eacuador (Spàinntis)

Eacuador
# 1831

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1828 |
1829 |
1830 |
**1831** |
1832 |
1833 |
1834 |
| **Deichead:**
1810an | 1820an | 1830an | 1840an | 1850an |

**MDCCCXXXI**

## Tachartasan

* 2 an Gearran - Taghadh Phàpa Griogair XVI, ann an Cathair na Bhatacain.
* Dh'fhosgladh rathad-iarrainn eadar Dùn Deagh agus Newtyle ann an Siorrachd Forfair.
* Sgrìobh Honoré de Balzac an leabhar *La Peau de Chagrin*.
* Chaidh an taigh-staile Talisker a chur air bhonn ann an Càrrabost.

## Breithean

* 1 an t-Samhain - Eustorgio Salgar, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.

## Bàsan

* 14 an t-Samhain - Georg Wilhelm Friedrich Hegel, ann am Berlin. Feallsanaiche às A' Ghearmailt.
# 1903

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1900 |
1901 |
1902 |
**1903** |
1904 |
1905 |
1906 |
| **Deichead:**
1880an | 1890an | 1900an | 1910an | 1920an |

**MCMIII**

## Tachartasan

* Bhuannaich Bjornstjerne Martinus Bjornson an Duais Nobel ann an Litreachas.
* 4 an Lùnasdal - Taghadh Phàpa Pius X, ann an Cathair na Bhatacain.
* 3 an t-Samhain - Neo-eisimeileachd Phanama bho Choloimbia.
* 17 an Dùbhlachd - Chruthaich na bràithrean Wright a' chiad phlèana a bh' ann a-riamh

## Breithean

George Orwell
* 23 am Faoilleach - Jorge Eliecer Gaitán, ann an Cucunubá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 26 an Gearran - Giulio Natta, ann an Imperia. Ceimigear às An Eadailt
* 24 am Màrt - Adolf Butenandt, ann am Bremerhaven. Ceimigear às A' Ghearmailt.
* 12 an Giblean - Jan Tinbergen, ann an Den Haag. Eaconamaiche às Na Tìrean Ìsle.
* 27 an Giblean - Nikos Zachariadis, ann an Adrianopolis. Ceannard Pàrtaidh Comannach na Grèige.
* 15 an t-Ògmhios - Victor Brauner, ann am Piatra Neamț. Peantair agus dealbhadair à Romàinia.
* 25 an t-Ògmhios - George Orwell, ann am Motihari. Ùghdair à Sasainn.
* 6 an t-Iuchar - Hugo Theorell, ann an Linköping. Ceimeagair às An t-Suain.
* 2 an t-Iuchar - Ailig Dùghlas-Home, ann an Lunnainn. Neach-poileataigs à Sasainn.
* 27 an t-Samhain - Lars Onsager, ann an Oslo. Ceimigear à Nirribhidh.
* 3 an Dàmhair - Charles J. Pedersen, ann am Busan. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 9 an Dàmhair - Aonghas Caimbeul (Am Puilean), ann an Nis, Leòdhas. Bàrd Gàidhlig.
* 30 an Dàmhair - Iain MacNeacail (An Sgiobair), seinneadair, sgeulaiche agus bàrd às an Eilean Sgitheanach.
* Dòmhnall Grannd, sgrìobhadair Gàidhlig

## Bàsan

* 3 am Faoilleach - Alois Hitler, Athair Adolf Hitler (rug. 1837)
* 20 an t-Iuchar - Vicenzo Pecci, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1878 gu 1903.
* 22 an Lùnasdal - Robert Gascoyne-Cecil, ann an Hatfield. Neach-poileataigs à Sasainn.
* 1 an t-Samhain - Theodor Mommsen, ann am Berlin. Ùghdair às A' Ghearmailt.
# 1914

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1911 |
1912 |
1913 |
**1914** |
1915 |
1916 |
1917 |
| **Deichead:**
1890an | 1900an | 1910an | 1920an | 1930an |

**MCMXIV**

## Tachartasan

* 28 an t-Iuchar - Thòisich a' Chiad Cogadh.
* 3 an t-Sultain - Taghadh Phàpa Beinidict XV, ann an Cathair na Bhatacain.

## Breithean

* 31 am Màrt - Octavio Paz, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Meagsago.
* 2 an Giblean - Alec Guinness, ann an Lunnainn. Actair à Sasainn.
* 19 an Cèitean - Max Ferdinand Perutz, ann an Vienna. Ceimigear às an Ostair.
* 7 an t-Ògmhios - Boris Levitan, ann am Berdiansk. Matamataigear agus neach-teagaisg oilthigh Ucràineach/Sobhiatach.
* 21 an t-Ògmhios - William Vickrey, ann an Victoria, Columbia Bhreatannach. Eaconamaiche à Canada.
* 15 an t-Iuchar - Gavin Maxwell ‎anns an Eilreig. Sgrìobhadair à Alba.
* 28 an Dàmhair - Richard Synge, faisg air Poll a' Ghruthain. Ceimigear is bith-cheimigear à Sasainn a bhuannaich an Duais Nobel còmhla ri Archer Martin.
* Kitty NicLeòid, seinneadair Gàidhlig.

## Bàsan

* 22 am Faoilleach - Giuseppe Melchiorre Sarto, ann an Cathair na Bhatacain.
* 19 am Màrt - Ștefan Gheorghiu, ann am Bucharest. Ceannard aonaidh-ciùird à Romàinia.
* 25 am Màrt - Frédéric Mistral, ann am Maillane. Sgrìobhadair às An Fhraing.
* 2 an Giblean - Paul Johann Ludwig von Heyse, Sgrìobhadair às A' Ghearmailt.
* 20 an Lùnasdal - Giuseppe Sarto, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1903 gu 1914.
* 24 an Dùbhlachd - John Muir, ann an Los Angeles, eòlaiche agus rannsachair nàdair.
* 25 an Dùbhlachd - Dòmhnall MacFhionghain ann an Colbhasa. Sgoilear Ceiltis, sgrìobhadair Gàidhlig, agus cruinneachair de leabhraichean Gàidhlig.
# 1979

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1976 |
1977 |
1978 |
**1979** |
1980 |
1981 |
1982 |
| **Deichead:**
1950an | 1960an | 1970an | 1980an | 1990an |

Cecilia Payne-Gaposchkin
**MCMLXXIX**

## Tachartasan

* 1 am Màrt - Thaghagh na h-Albannaich sgaoileadh-cumhachd, ach stad Westminster e.
* 18 an t-Sultain - Chaidh Catalòinia a stèidheachadh.
* Bhuannaich Odysseas Elytis an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Chaidh Jura a stèidheachadh.

## Breithean

* 21 an Giblean - James McAvoy, actair Albannach.
* 21 an Cèitean - Jamie Hepburn, ann an Glaschu. Neach-poileataigs Albannach.
* 11 an t-Iuchar- Halldóra Mogensen, ann an Reykjavík. Neach-poileataigs à Innis Tìle.
* 30 an t-Iuchar - Graeme McDowell, ann am Port Rois, Contae Aontroma, Èirinn a Tuath. Cluicheadair goilf.
* 21 an Dàmhair - Fernanda Erlanger Rodrigues, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.

## Bàsan

* 2 an Gearran - Sid Vicious, ann an Eabhraig Nuadh. Ceòladair à Sasainn.
* 7 an Gearran - Josef Mengele, ann am Bertioga. Nàsach às A' Ghearmailt.
* 24 an Giblean - Volodymyr Ivasyuk, ann an Lviv. Bàrd, lighiche, seinneadair agus sgrìobhaiche òrain Ucràineach/Sobhiatach.
* 11 an t-Ògmhios - John Wayne, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 8 an t-Iuchar - Robert Burns Woodward, ann an Cambridge, Massachusetts. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 3 an Lùnasdal - Bertil Ohlin, ann an Stockholm. Eaconamaiche às an t-Suain.
* 13 an t-Sultain - Carlos Vieco Ortiz, ann am Medellín. Ceòladair à Coloimbia.
* 30 an Dàmhair - Peter Krasnow, ann an Los Angeles. Dealbhadair grafaigeach, peantair agus cruth-ealantair dathaiche, eas-chruthach Ucràineach/Aimearaganach.
* 7 an Dùbhlachd - Cecilia Payne-Gaposchkin, neach-saidheans agus reuladair (rug.1900)
# Seangan

Seangan

tacson| Fo-sheòrsa de | Hymenoptera  |
| Ainm an tacsoin | Formicidae  |
| Rang an tacsoin | teaghlach  |
| Pàrant an tacsoin | Formicoidea  |
| This zoological name is coordinate with | Formica  |
| Ainmichte às dèidh | cutting  |
| Field of this occupation | agriculture in ants  |
| Thòisich | 140 million years BCE  |
| Cuspair eòlais | myrmecology  |

  From Wikidata
'S e meanbh-fhrìde anns an teaghlach Formicidae a tha ann an **seangan**.

Tha meadhanan seang aca, agus mar sin tha "seangan" air. Tha a h-uile spèiseas sòisealta is iad a' fuireach ann an coileanaidhean. Mar sheilleanan agus speachan tha gath orra. Seo am ball-bodhaig leis an do rug an sinnsearan uighean.

Tha seanganan ri fhaicinn air feadh na h-Alba.

## Air aghaidh na tìre

Tha Cnoc nan Seangan faisg air Linne Fharair.

## Iomraidhean
# Cat

|  |
| --- |
| **Cat** |
|  |
| **Rangachadh saidheansail** |
|  **Rìoghachd**  | Animalia |
|  **Fìleam**  | Chordata |
|  **Clas**  | Mammalia |
|  **Òrdugh**  | Carnivora |
|  **Teaghlach**  | Felidae |
|  **Gèineas**  | *Felis* |
|  **Spèiseas**  | F. catus |
| **Ainm saidheansail** |
| *Felis catus*  (Linnaeus, 1758) |

'S e mamal feòil-itheach a tha ann an **cat** (*Felis catus* neo *Felis silvestris catus*). Tha iad a' seilg luch is radan agus tha iad sùbailte is math air leum. Bidh iad a' cadail gu minig, agus airson ùine fada.

* Cat Manainneach

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* BBC Naidheachdan 2014-11-11: Glèidhteachas chat fhiadhaich
* BBC Naidheachdan 2015-03-04: Cùmhnadh nan Cat-fiadhaich
* BBC Naidheachdan 2015-09-01: Dìon a' chait-fhiadhaich
* BBC Naidheachdan 2016-01-27: Cait fhiadhaich an Inbhir Pheofharain?
* BBC Naidheachdan 2019-02-27: Cait-fhiadhaich “ann an cunnart” *(aithris-bhideo 2:32)*
* BBC Naidheachdan 2019-11-19: Leigear cait-fhiadhaich ma sgaoil
* BBC Naidheachdan 2021-03-16: Pròiseact àlachaidh a' chait fhiadhaich air tòiseachadh
# 17 an t-Iuchar

|  |
| --- |
|  <<       **an t-Iuchar**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

'S e **17 an t-Iuchar** an 198mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (199mh ann am bliadhna-leum). Tha 167 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Cogadh Sìobhalta na Spàinne
* 1806 - Ghabh Diùcachd Nassau-Weilburg agus Diùcachd Nassau-Usingen ‎‎ri Co-chaidreachas na Rèine.
* 1936 - Thòisich Cogadh Sìobhalta na Spàinne.

## Breithean

Angela Merkel
* 1674 - Isaac Watts, laoidheadair
* 1899 - James Cagney, actair Aimeireaganach.
* 1935 - Donald Sutherland, ann an Saint John. Actair à Canada.
* 1950 - Derek de Lint, ann an Den Haag. Actair às na Tìrean Ìsle.
* 1951 - Ròsanna Choineagan, ann an Glaschu. Tè-poileataigs à Alba.
* 1952 - David Hasselhoff, ann am Baltimmore (Maryland). Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 1954 - Angela Merkel, ann an Hamburg. Tè-phoileataigs às a' Ghearmailt.

## Bàsan

* 1845 - Charles Grey, prìomh-mhinistear Bhreatainn

## Fèillean
# Qin Shi Huang

| Qin Shi Huang |
| --- |
|  |
|

|  Impire Shìona |
| --- |

 221 BCE - 10 dhen t-Sultain 210 BCE ← no value - Qin Er Shi (en)  →

|  Rìgh Shìona |
| --- |

 7 dhen Chèitean 247 BCE - 221 BCE ← Rìgh Zhuangxiang nan Qin - no value → |
| Beatha |
| Breith |
Handan (en) , 259 BCE |
| Dùthaich |
rìgh-shliochd nan Qin Qin |
| Bàs |
Guangzong County (en) , 210 BCE |
| Àite-adhlacaidh |
taigh-adhlacaidh ciad impire nan Qin |
| Nàdar a’ bhàis |
adhbharan nàdarra (Chinese alchemical elixir poisoning (en) ) |
| Teaghlach |
| Athair |
Rìgh Zhuangxiang nan Qin |
| Màthair |
A' Bhàn-righ Ban-dubhairiche Zhao |
| Clann |

liosta
* Prince Jianglü (en)  Prince Gao (en)  Ziying (en)  Qin Er Shi (en)  Fusu (en)  Princess Yangzi (en)
 |
| Bràithrean ⁊ peathraichean |

liosta
* Ziying (en)  Chengjiao (en)
 |
| Fine |
rìgh-shliochd nan Qin |
| Foghlam |
| Cànain |
Seann-Sìnis |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
neach-poileataigs, Ceusair, riaghladair agus monarc |
|

Com-pàirtiche
* Qin Shi Huang's inspection tours (en)
 |
| Neach-fànais |

'S e Ìompaire Qin a bh' ann an **Qin Shi Huang** (Sìonais: 秦始皇; Pinyin: Yíng Zhèng) (259 BCE – 210 BCE)，riaghail e eadar 221 BCE agus 210BCE. Rugadh e sa bhliadhna 259 BCE ann an Stàit Zhao. Dh'àithn e togail Balla Mòr Shìona.
# Eachdraiche

Strabo, eachdraiche às A' Ghrèig
'S e cuideigin a tha a' clàradh, a' sgrìobhadh, ag rannsachadh air neo a' dèanamh anailis air eachdraidh 's a th' ann an **eachdraiche**.

## Eachdraichean Ainmeil

* Livius
* Guðni Thorlacius Jóhannesson
* Matilde Camus
* Pyotr Kropotkin
* Strabo
* Huang Sianfan
* Karl Marx
* Lucrețiu Pătrășcanu
* Jaume Aymar i Ragolta

## Iomraidhean
# Usbagastàn

| O‘zbekiston Respublikasi |
| --- |
|  Bratach |  Gearradh-arm |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| Laoidh Nàiseanta Usbagastàin |
| Cànan(an) oifigeil | Cànan Uzbek |
| Prìomh-bhaile | Tashkent |
| Baile as motha | Tashkent |
| Riaghaltas | Poblachd |
| Ceann-suidhe | Shavkat Mirziyoyev |
| Prìomh-mhinistear |  |
| Stèidheachadh |
| Stèidhichte | 1747 |
| Neo-eisimeileachd bhon Aonadh Sobhiat | 25mh, an Dùbhlachd 1991 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 447,400 km² (56mh) |
| Uisge | 4.9 % |
| Àireamh-shluaigh (2005) |
| Iomlan | 26,593,000 (44mh) |
| Dlùths | 59/km² (136mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $2,283 (145mh) |
| Roinn tìde | UZT (UTC+5) |
| Ruith-airgid | Som |
| Prìomh àrainn-lìn | .uz |
| Còd Àireamh fòn | 998 |

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Usbagastàn** neo **Usbeagastan**, ainm oifigeil: **Poblachd Usbagastàn**. Tha i suidhichte ann an Meadhan Àisia. Tha crìochan aice san ear agus sa tuath le Casachstàn, san iar le Cirgiostàn agus Taidigeastàn agus sa deas le Afganastan agus Turcmanastàn. Bha am Muir Aral - a tha na loch a-nis - an seo.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Dealbhan à Usbagastàn
* Duilleag oifigeil Riaghaltas Usbagastàn (Beurla)

Usbagastàn
Ruith-bheanntain *Nuratau* faisg air Dshizak, Usbagastàn
# Prìomh-bhaile

Dùn Èideann
Is ann am **prìomh-bhaile** a gheibhear pàrlamaid no luchd-riaghlaidh dùthcha, air neo riaghaltas. Tha e na cheann-bhaile, a tha an eisimeil sgìre (m.e. Inbhir Nis), dùthaich neo nàisean (m.e. Dùn Èideann), stàit (m.e. Lunnainn), neo fiu’s Aonadh (m.e. am Bruiseal).

## Aistean co-cheangailte

* Prìomh-Bhailtean
* Baile
	+ Àrd-bhaile
	+ Baile mòr
* Clachan
# 706

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
703 |
704 |
705 |
**706** |
707 |
708 |
709 |
| **Deichead:**
680an | 690an | 700an | 710an | 720an |

**706**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
# 892

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
889 |
890 |
891 |
**892** |
893 |
894 |
895 |
| **Deichead:**
870an | 880an | 890an | 900an | 910an |

**892**

## Tachartasan

Chaidh Prishtina (Cosobho) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan