Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ierusalem

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Jerusalem**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Iosrael |
| **Ceàrn** | Jerusalem |
| **Co-chomharran** | 31° 47’ Tuath 35° 13’ Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 125.2 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 933,113 (2012) |
| **Dlùths** | 7,452.98/km² |
| **Duilleag oifigeil** | www.jerusalem.muni.il |

'S e prìomh-bhaile na h-Iosrael agus Phalastaine a tha ann an **Ierusalem** (Eabhra: יְרוּשָׁלַיִם Yerushalayim; Arabais: القُدس al-Quds; Greugais: Ιεροσόλυμα; Laideann: Aelia Capitolina; Beurla: Jerusalem).
Tha eachdraidh aig Ierusalem a' sìneadh tarsainn air miltean de bhliadhnaichean agus gabhaidh an eachdraidh ud a-steach iomadach nàisean, rìoghachd, creideamh agus cogadh. Tha àite chudthromach aig Ierusalem ann an trì de na creideamhan is motha agus cumhachdach anns an t-Saoghal : Crìosdaidheachd, Islam agus Iùdhachd.

## Eachdraidh

Thugadh breith air an Nàsach Adolf Eichmann ann an taigh-chùirt ann an Ierusalem ann an 1961.

## Foghlam

* Oilthigh Eabhrach Ierusalam

## Daoine Ainmeil

* Eideard Said (1935 - 2003)
* Ada Yonath (1939), Ceimigear.

## Bailtean Co-cheangailte

* Eabhraig Nuadh
* Fez

## Iomraidhean
# Maryland

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Maryland**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach na Roinne** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Na Stàitean Aonaichte |
| **Prìomh-bhaile** | Annapolis (mul)  |
| **Feartan fiosaigeach** |

'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am **Maryland**. Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha. Tha 5,773,552 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Annapolis na prìomh-bhaile ach 's e Baltimore am baile as motha a tha ann am Maryland. Thàinig an t-ainm bhon bhànrìgh Mary ann an Sasainn. Tha e air a bhith na stàit bho 28 an Giblean 1788.

## Bailtean Eile

* Randallstown

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

* Riaghaltas na stàite

Stàitean de na Stàitean Aonaichte

Alabama • Alasca • Arizona • Arkansas • Calafòrnia • Carolina a Deas • Carolina a Tuath • Colorado • Connecticut • Dakota a Deas • Dakota a Tuath • Delaware • Eabhraig Nuadh • Florida • Hampshire Nuadh • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Jersey Nuadh • Kansas • Kentucky • Louisiana • Meagsago Nuadh • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • Seòirsia • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Washington • Virginia • Virginia an Iar • Wisconsin • Wyoming

+ Ceàrn: Washington, D.C. (District of Columbia)
# Mallorca

Mallorca
Turasachd ann am Mallorca
Is e **Mallorca** an t-eilean as motha de na h-Eileanan Balèarach (Beurla: *Majorca*). Thàinig ainm an eilein bhon fhacal Laideann: *insula maior*. Tha e a' ciallachadh "eilean mòr" ann an Catalanais. Tha Mallorca suidhichte mu 170 cileamatair bho chladach na Spàinne anns a' Mhuir Mheadhanaich air meud de 3640 cilemeatair ceàrnagach, eadar 39°15′40″ is 39°57′40″ tuath agus 2°19′38″ is 3°28′42″ an ear.

Tha dà ruith-bheanntan ann: *Serres de Llevant* anns an àird an ear agus *Serra de Tramuntana* san àird an iar-thuath. Tha na beanntan as àirde den eilean ann an *Serra de Tramuntana*, tha deich dhiubh nas àirde na 1,000 meatair.

Anns a' bhliadhna 2007 bha 813,729 de shluagh ann, agus bha 383,107 dhiubh a' fuireach ann am Palma, prìomh-bhaile an eilein.
'S iad na bailtean as motha:

* Calvià (47.934),
* Manacor (37.963),
* Llucmajor (33.222),
* Marratxi (31.120),
* Inca (28.306),
* Felanitx (17.443),
* Alcúdia (17.435),
* Pollença (16.570)
* Sóller (13.194).

Tha roinn na turasachd gu math làidir anns an eilean. Ann an 2007 thàinig 9,91 millean neach turais a Mhallorca , bha 35.8 % (3.548 millean) dhiubh às a' Ghearmailt, 23.2 % (2.3 millean) às An Rìoghachd Aonaichte agus 21.6 % (2.14 millean) às an Spàinn.
Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann leis an ainm *Son Sant Joan*.

Tha Catalanais agus Spàinntis nan cànanan oifigeil.

Ensaïmades
Tha *Ensaïmades*, taoisrean milis, na bhiadh tradaiseanta anns an eilean.

## Iomraidhean
# Corg

'S e **Corg**, **Màrt** neo **Màrs** (samhla: ) an t-ainm a tha air a' cheathramh phlanaid. 'S e "A' Phlanaid Dhearg" am far-ainm air.

* Ascraeus Mons
* Hellas Planitia
* Ma'adim Vallis
* Noctis Labyrinthus
* Olympus mons
* Tharsis Tholus
* Twin Peends
* Valles Marineris

## Soitheachan-fanais aig no air a' Chorg

Tha iomadh soitheachan-fànais ann an reul-chuairt mun cuairt air Mars no air uachdar a' phlanaid fhèin. Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh anns na ceangailtean a-mach.

## Ceangailtean a-mach

* ESA Mars Program
* NASA Mars Program

**An Crios-Grèine**[hide]

|  |  |
| --- | --- |
| **Planaidean** | Mearcar • An Rìbhinn/Bhèineas • An Talamh (A' Ghealach\*) • An Corg/Màrs • Am Bliogh/Iupatar • Satarn • Ùranas - Neaptun |
| **Fo-phlanaidean** | Plùto • Sedna • Ceres • Eris • Makemake • Haumea |
| **Eile** | Grian • Crios Reultan Seachrain • Reultan earballach • Crios Kuiper • Diosg Sgapte • Neul Oort • 2003 UB313 |
| \* Chan e planaid a th' anns A' Ghealach ach saideal ann an reul-eòlas seach anns an t-siostam Ptolemy. |
# Strontium

| Strontium |
| --- |
|  |
|
Criostalan strontium ann an argon |
|

| **Clàr pillteach** |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
|  |  | ↓ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| \* | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| \*\* | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |  |

 |

 |
| Buadhan |
| Samhla |
Sr |
| Àireamh |
38 |
| Buidheann |
2, Meatailtean talmhaidh alcaileach |
| Ùine |
5 |
| Bloca |
s |
| Seòrsa |
Meatailt talmhaidh alcaileach |
| Buadhan stuthach |
| Dath |
Liath |
| Teothachd leaghaidh |
1050 K ​(777 °C, ​1431 °F) |
| Teothachd goilidh |
1650 K ​(1377 °C, ​2511 °F) |
| Buadhan atamach |
| Tomad atamach/Da |
87.62(1)  |
| Comh-dhealbhadh atamach |
[Kr] 5s2 |
| Cor ogsaideachaidh |
+1, **+2** |
| 1mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 |
549.5 kJ mol-1 |
| 2mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 |
1064.2 kJ mol-1 |
| 3mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 |
4138 kJ mol-1 |
| * v
* t
* e
 |

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **strontium** le samhla **Sr** agus àireamh atamach 38.

'S e meatailt talmhaidh alcaileach a tha ann. Tha ainm a' dol à Sròn an t-Sìthein.

## Taisgealadh

Ann an 1790 lorg Adair Crawford agus William Cruickshank mèinnear ùr, strontianaid, ann an clach às na mèinnean faisg air Sròn an t-Sìthein agus rinn iad am beachd-bharail gun robh e a' cumail eileamaid cheimigeach ùr. Ann an 1808 rinn Humphry Davy **strontium** fìor-ghlan.

## Cleachdadh

Cleachdar strontium ann an glainne airson tiùbaichean gath cathod. Is urrainn dha gathan-x a shùigheadh.

## Iomraidhean
# Thalis

| Thalis |
| --- |
|  |
| Beatha |
| Breith |
Miletus (en) , 625 BCE |
| Àite-fuirich |
Miletus (en)  |
| Bàs |
Miletus (en) , deichead 540 BCE |
| Nàdar a’ bhàis |
adhbharan nàdarra (heat stroke (en) ) |
| Teaghlach |
| Athair |
Examyas |
| Màthair |
Сleobulina |
| Foghlam |
| Cànain |
Seann-Ghrèigis |
| Oileanaich |
Anaximander Pythagoras |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
feallsanaiche, matamataigear, reul-eòlaiche, fiosaigiche, einnseanair, sgrìobhadair, geometer (en) , neach-teagaisg agus natural philosopher (en)  |
| Obraichean comharraichte | *Thales' theorem (en)*  |
| Gluasad |
feallsanachd ro-Shocraticeach Sgoil Mhiletus |
| Neach-fànais |
| Creideamh |
| Creideamh |
monism (en)  |

'S e feallsanaiche Greugach a bha ann an **Thalī́s à Mílītos** (mu 624 RC - mu 546 RC; Greugais: *Θαλής ο Μιλήσιος*, Beurla: *Thales of Miletus*). Bha e beò roimhe Socrates agus 's e aon de na Seachdnar Fhir Ghlic na Grèige. Tha mòran den bheachd gur e a' chiad feallsanach anns an traidisean Greugach agus gum b' esan a stèidhich saidheans mar dòigh sgrùdaidh agus mar sin gu tric tha e air ainmeachadh mar "*athair saidheans*".
# Wiltshire

Wiltshire

ceremonial county of England| Ainm oifigeil | Wiltshire  |
| Ainm dùthchasach | Wiltshire  |
| Tar-sgrìobhadh IPA | /ˈwɪlt.ʃər, -ʃɪər/  |
| Dùthaich | Rìoghachd Aonaichte  |
| Prìomh-bhaile | Trowbridge  |
| Sgìre riaghaltais ionadail | South West England  |
| Siorrachd eachdraidheil | Wiltshire  |
| Domhan-leud is -fhad | 51°18′0″N 1°54′0″W  |
| Contains the administrative territorial entity | Wiltshire, Swindon  |
| Làrach-lìn |   |
| Roinn-seòrsa an deilbh | Category:Views of Wiltshire  |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Wiltshire  |

  From Wikidata
'S e siorrachd tradaiseanta air an àirde an iar-dheas Shasainn a th' ann am **Wiltshire** (IPA: wɪltʃər). Tha e air a chuairteachadh le Dorset, Somerset, Hampshire, Gloucestershire, Oxfordshire agus Berkshire.

Chaidh an siorrachd a chlàradh airson a' chiad turais anns an 9mh Linn mar *Wiltunscir*. Chaidh ainmicheadh air Wilton, faisg air Salisbury, a tha a' ciallachadh 'Baile air Abhainn Wylye'.

'S e ùghdarras aonadach a tha ann an Comhairle Baile Swindon o 1997 nuair a dh'ionadaich e Comhairle Baile Thamesdown.
Chaidh Comhairle Wiltshire na ùghdarras aonadach ann an 2009 is e ag ionadachadh comhairle shiorrachd is comhairlean airson nan sgìrean Salisbury, Kennet, Wiltshire a Tuath agus Wiltshire an Iar.

## Daoine ainmeil

* Raonaid Walker
* Jeremy Corbyn

## Bailtean

* Amesbury
* Bradford on Avon
* Calne
* Chippenham
* Corsham
* Cricklade
* Devizes
* Highworth
* Larkhill
* Ludgershall
* Malmesbury
* Marlborough
* Melksham
* Mere
* Royal Wootton Bassett
* Salisbury
* Swindon
* Tidworth
* Trowbridge
* Warminster
* Westbury
* Wilton
* Wroughton

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Comhairle Wiltshire
# Reul-bhad

Reul-bhad: An t-Sealgair Mòr (Beurla: *Orion*)
Tha **reul-bhad** na còmhlan de reultan. Ged a tha iad a’ coimhead mar a tha iad faisg air a chèile bhon planaid againne, mar is trice, chan eil iad faisge air a chèile idir. Is urrainn do reul aig taobh eile den speur againn a bhith nas fhaisge ri reul eile, na reultan a tha nan nàbaidhean san aon reul-bhad.

## Reulbhadan

### Casan na grèine (Zodiac)

Tha an dà chuid nan ainmean Gàidhlig agus ainmean a chleachdas anns a' Bheurla, a tha ann an saidheans eadar-nàiseanta (a'chuid as motha a'tighinn bho Greugais, Laidinn, agus Arabais) air an clàrachadh an seo. Chanar **crios-nèimhe** no **grian-chrios** riutha cuideachd.

Aquarius - Fear-giùlain Uisge

Aries - An Reithe no An Rùd (Leòdhas)

Cancer - Am Partan no A' Chrùbag

Capricorn - An Gobhar

Gemini - Càraid

Leo - An Leomhann

Libra - Am Meidh

Pisces - Na h-Iasgan

Sagittarius - An Saighdear no Am Boghadair

Scorpio - An Sgairp no An Nathair-nimhe

Taurus - An Tarbh (reul-bhad)

Virgo - A' Mhaighdean (reul-bhad) no An Òigh

### Fir Eile

Hydra - An Nathair-nimhe

Orion - An t-Sealgair Mòr, Rìgh Meangan

Ursa Major - An Crann-Arain, An Long

Ursa Minor - Ceata Cam, Drag-bhod
# Carbon dà-ogsaid

Carbon dà-ogsaid mar theann-stuth
'S e co-thàthadh ceimigeach dèanta bho dà atam ogsaidean agus aon
atam gualain a tha ann an **carbon dà-ogsaid** (foirmle ceimigeach **CO2**) .

Gheibhear carbon dà-ogsaid gu nàdarrach mar ghas anns an àile, aig co-chruinneachdh de 400 pairtean sa mhillean (0.04%).

Bithidh lusan, algae, agus saidhean-bhitheagan a' cleachdadh foto-cho-chur a dh' iompachadh carbon dà-ogsaid agus
uisge, comhla ri lùths solais, gu carbohaidreatan agus
ogsaidean. Cuideachd, bithidh caochladh pròiseasean nàdarrach is
daonna a' dèanamh carbon dà-ogsaid, a' gabhail a-staigh losgadh
guail is carbohaidreatan, brachadh siùcaran, bruchdaidhean
beanntan-theine is giosaran, agus analachadh ainmhidhean.

Ged a tha carbon dà-ogsaid cudromach do bheatha, tha a
cho-chruinneachadh san àile air a bhith ag àrdachadh o chionn an
Tionndadh Gnìomhachais, ag aobharachadh nise blàthachadh na cruinne.

Chaidh feartan carbon dà-ogsaid a rannsachadh leis an fhear-saidheans
Albannach Joseph Black sna 1750an. Lorg e a-mach gun dèanar
carbon dà-ogsaid bho analachadh ainmhidhean agus brachadh meanbhagach.
# Addis Ababa

|  |
| --- |
| **Addis Ababa** |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | An Aetiòp |
| **Sgìre** | Addis Ababa |
| **Co-chomharran** | 09° 01' 48' Tuath 38° 44' 24' Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 530.14 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 3,384,569 (2008) |
| **Dlùths** | 6,384.29/km² |
| **Àireamh fòn** | (+251) (0)11 |
| **Duilleag oifigeil** | Comhairle a’ Bhaile |

Is e prìomh-bhaile na h-Itiop a tha ann an **Addis Ababa**. Tha Addis Ababa 706km air falbh bho Asmara (Eartra), 1,069km bho Mhogadishu (Somalia), 916km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 989km bho Khartoum (Sudan), 1,162km bho Nairobi (Ceinia) agus 557km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 2,371m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil

* Alexander Boghossian: (1937 – 2003) Dealbhadair.
* Senait Ashenafi: (1966 -) Actair.
* Asfa-Wossen Asserate: (1948 -) Sgrìobhadair.
* Aster Aweke: (1961 -) Bana-sheinnadair

## Bailtean Co-cheangailte

* Bangkok
* Beijing
* Cairo
* Chuncheon
* Chongqing
* Dubai
* Havana
* Istanbul
* Jeddah
* Johannesburg
* Leipzig
* Lunnainn
* Netanya
* New Delhi
* San Francisco
* São Paulo
* Stockholm
* Tel Aviv
* Toronto
* Washington, D.C.

## Dealbhan

* Am baile bho Entoto
* Ceàrnag Mheskal
* Taigh-chluiche Hager Fikir
* Càrn-chuimhne Arat Kilo

## Ceanglaichean A-mach

* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean

**Prìomh-bhailtean ann an AfragaAbuja •  Accra •  Addis Ababa •  Algiers •  Antananarivo •  Asmara •  Bamako •  Bangui •  Banjul •  Bissau •  Brazzaville •  Bujumbura  •  Cairo •  Conakry •  Cotonou •  Djibouti  •  Dakar  •  Diuba •  Dodoma  •  El Aaiún  •  Freetown  •  Gaborone •  Harare  •  Kampala •  Khartoum •  Kigali •  Kinshasa •  Libreville •  Lilongwe •  Lomé •  Luanda •  Lusaka •  Malabo •  Maputo •  Maseru •  Mbabane •  Mogadishu •  Monrovia •  Moroni •  Nairobi •  N'Djamena •  Niamey •  Nouakchott •  Ouagadougou •  •  Port Louis  •  Porto Novo •  Praia •  Pretoria •  Rabat •  São Tomé •  Tripoli •  Tunis •  Victoria •  Windhoek •  Yamoussoukro •  Yaoundé**
# An Gearran

An Gearran, *Les Très Riches Heures du duc de Berry*, Chantilly.
'S e **an Gearran** an dàrna mìos den bhliadhna. Tha 28 làithean anns a' mhìos.

|  |
| --- |
| **An Gearran** |
| 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) (30) |

|  |
| --- |
| Am Faoilleach | An Gearran | Am Màrt | An Giblean | An Cèitean/A' Mhàigh | An t-Ògmhios | An t-Iuchar | An Lùnastal | An t-Sultain | An Dàmhair | An t-Samhain | An Dùbhlachd |
# Oilthigh Tübingen

|  |
| --- |
| **Oilthigh Eberhard Karl Tübingen** |
|  |
| **Facal Suaicheantais** | *Attempto!* Tha mi a' feuchainn! |
| **Stèidhichte** | 1477 |
| **Suidheachadh** | Tübingen, a' Ghearmailt |
| **Oileanaich** | 27,132 (2012/2013) |
| **Làrach-lìn** |  |

'S e **Oilthigh Tübingen** (Gearmailtis: *Eberhard Karls Universität Tübingen*, Beurla: *University of Tübingen*) an t-oilthigh as sine sa Ghearmailt.
Chuir Eberhard im Bart (Eberhard ann am Feusag), a' chiad Dhiùc Württemberg, air bhonn an t-oilthigh ann an 1477 agus chuir Karl Eugen, an 12amh Diùc Württemberg e air bhonn a-rithist ann an 1767.

## Daoine cudromach aig Oilthigh Tübingen

* Philipp Melanchthon, (1497–1560)
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel, (1770–1831)
* Friedrich Hölderlin, (1770–1843)
* Peter von Köppen, (1793 - 1864)
* Sgrìobh William Ramsay, (1852–1916), ceimigear à Glaschu, an tràchdas aige aig Oilthigh Tübingen ann an 1872 fo Rudolph Fittig.

## Ceanglaichean a-muigh

* Duilleag oifigeil Oilthigh Tübingen anns a' Beurla

## Iomraidhean

**Oilthighean aosmhòr anns a' Ghearmailt**

Oilthigh Chologne | Oilthigh Erfurt | Oilthigh Halle-Wittenberg | Oilthigh Heidelberg | Oilthigh Leipzig | Oilthigh Rostock | Oilthigh Tübingen
# Malabhaidh

| Dziko la Malaŵi Republic of Malawi |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Mulungu dalitsa Malaŵi* (Chichewa) "Oh God Bless Our Land of Malawi" |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| Aonachd is Saoirse |
| Cànan(an) oifigeil | Beurla |
| Mion-chànan(an) | Chichewa (nàiseanta) |
| Prìomh-bhaile | Lilongwe |
| Baile as motha | Blantyre |
| Riaghaltas | Deamocrasaidh pàrlamaideach |
| Ceann-suidhe | Peter Mutharika |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd
bhon Rìoghachd Aonaichte | 6mh an t-Ògmhios 1964 |
| Poblachd | 6mh an t-Ògmhios 1966 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 118,484 km² (98mh) |
| Uisge | 20.6 % |
| Àireamh-shluaigh (2025) |
| Iomlan | 22,224,282 |
| Dlùths | 187,5/km² (91mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $596 (181mh) |
| Roinn tìde | CAT (UTC+2) |
| Ruith-airgid | Kwacha |
| Prìomh àrainn-lìn | .mw |
| Còd Àireamh fòn | 265 |

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am **Malabhaidh**,, **Malawi** neo **Malaiwi** (Beurla: *Malawi*, IPA: |[malaβi]); ainm oifigeil: **Poblachd Mhalabhaidh**. B' e **Nyasaland** an seann ainm a bha oirre.
Chan eilear cinnteach cò às a thàinig ainm na dùthcha. Tha aon mìneachadh ag ràdh gu bheil e a’ ciallachadh: "deàrrsadh na grèine ag èirigh thairis air an loch". 'S e seo a’ sealltainn ann am bratach na dùthcha cuideachd.

Tha crìochan aice san iar-thuath le Saimbia, sa tuath le Mòsaimbic agus san earra-dheas le Tansainìa.
'S e Lilongwe prìomh-bhaile na dùthcha, ach 's e Blantyre am baile as motha a th' ann.

Cairt Mhalabhaidh
B’ e David Livingstone a’ chiad duine Eòrpach a ràinig air Malabhaidh anns a’ bhliadhna 1859. An uair sin b' iad na h-Albannaich a thòisich air eaglaisean agus miseanan a thogail, gu h-àraidh timcheall air Loch Mhalawi.

Loch Mhalawi le bàtaichean traidiseanta
Tha an gleann *Great Rift Valley* a’ ruith bho thuath gu deas. Anns a' ghleann seo tha Loch Mhalawi (ainm eile: *Lake Nyasa*).’S e an treasamh loch as motha ann an Afraga agus an deicheamh loch as motha air an t-saoghail. An–diugh tha e dìonta mar Làrach Dhualchas na Cruinne leis an UNESCO.

Beinn *Mulanje* ann am Malabhaidh
## Iomraidhean
# Cogadh Fuar

Cogadh Fuar

cold war, perpetual war, proxy war, historical period| Fo-sheòrsa de | low-intensity conflict, international conflict  |
| Facet of | East-West relations  |
| Ainm goirid | CW, GF, GF  |
| Significant person | John F. Kennedy  |
| Làrach | Aimearaga-Laideannach, Àisia, Afraga, An Roinn-Eòrpa  |
| Na bha roimhe | An Dàrna Cogadh  |
| Na bha ’na dhéidh | post–Cold War era  |
| Thòisich | 1945  |
| Àm crìochnachaidh | 25 dhen Dùbhlachd 1991  |
| Participant | Eastern Bloc, Western Bloc  |
| Has cause | superpower  |
| Toirt buaidh | Eastern Bloc, dissolution of the Soviet Union, German reunification, Aonadh Eòrpach  |
| Cuspair eòlais | history of the Cold War  |

  From Wikidata
Na cumhachdan anns a' Chogadh Fhuar: na Stàitean Aonaichte agus an t-Aonadh Sovieteach: Coinneamh eadar Ronald Reagan agus Mikhail Gorbachev ann an 1985
Thachair **an Cogadh Fuar** eadar 1945 agus 1991. Ach cha robh e mar chogadh sam bith eile air sgàth nach do thachair na feachdan na dà dhùcha ri chèile. Tha an abairt 'cogadh fuar' ann mar mhìneachadh air an strì eadar na na Stàitean Aonaichte agus an t-Aonachd Sovietach thar na ceathrad sa còig bliadhnaichean a lean deireadh an Dàrna Cogadh air sgàth nach robh càirdeas eadar an dà dhùthaich. Ged nach e cogadh fìor a th' ann, bha iomadh cathan ann, m.e. ann an Vietnam, Suez is Coirea, agus bha rèis niùclasach a' dol an àirde. Agus thar na bliadhnaichean a' chogaidh fhuair, bha cunnart ann gun bhriseadh a-mach cogadh teth agus gun dh'fhàsadh an cogadh seo gu ìre niùclasach. Gu fortanach ge-tà cha do thachair seo.

## Faic cuideachd

* Co-aonta Warszawa
# Arizona

Arizona

'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Arizona** no **Arasòna**. Tha i suidhichte san àirde an iar-dheas na dùthcha. Tha crìochan aice le Meagsago. Tha Phoenix na prìomh-bhaile. 'S e Tucson am baile mòr eile a th' anns an stàit. B' e 6,392,017 an t-àireamh-sluaigh ann an 2010. 'S e Beurla an cànan oifigeil, ach tha Spàinntis aig 22% dhen t-sluagh cuideachd. Agus 's e Arizona a th' anns an dachaigh dhen choimhearsnachd as motha a tha a' bruidhinn cànan Ameireaganach-dhùthchasach anns an dùthaich: na Naibheahonan. Fhuair Arizona a h-inbhe mar stàit air an ceathramh latha deug dhen Gearran, 1912, mar sin tha an sluagh uaireannan a' toirt "Stàit Latha na Valentine" mar ainm air. 'S e an dà fhicheadamh stàit is a h-ochd nan Stàitean Aonaichte a bh' ann.

## Bailtean Eile

* Tucson
* Wickenburg

## Ceanglaichean A-mach

* Riaghaltas na stàite

## Iomraidhean

Stàitean de na Stàitean Aonaichte[hide]

Alabama • Alasca • Arizona • Arkansas • Calafòrnia • Carolina a Deas • Carolina a Tuath • Colorado • Connecticut • Dakota a Deas • Dakota a Tuath • Delaware • Eabhraig Nuadh • Florida • Hampshire Nuadh • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Jersey Nuadh • Kansas • Kentucky • Louisiana • Meagsago Nuadh • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • Seòirsia • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Washington • Virginia • Virginia an Iar • Wisconsin • Wyoming

+ Ceàrn: Washington, D.C. (District of Columbia)
# 824

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
821 |
822 |
823 |
**824** |
825 |
826 |
827 |
| **Deichead:**
800an | 810an | 820an | 830an | 840an |

**824**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
# Norman, Oklahoma

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Norman**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  Na Stàitean Aonaichte |
| **Ceàrn** | Cleveland |
| **Sgìre** |  Oklahoma |
| **Co-chomharran** | 35° 13′ 0 Tuath 97° 25′ 0 Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 490.8 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 110,925 (2010) |
| **Dlùths** | 226.01/km² |
| **Àireamh fòn** | 405 |
| **Duilleag oifigeil** |  |

‘S e baile beag an am meadhan Na Stàitean Aonaichte ann an Oklahoma a tha ann an **Norman**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 110,925 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 357m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile

Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1889.

## Bailtean Co-cheangailte

* Arezzo, An Eadailt
* Seika, An t-Seapan
* Clermont-Ferrand, An Fhraing
* Colima, Meagsago

## Ceanglaichean A-mach

* www.ci.norman.ok.us
# Airgead (malairt)

Clachan mòra mòra a chaidh a chleachdadh mar airgead ann an Yap.
*Airson seagh eile, faic Airgead (meatailt).*
'S e rud, ged a tha e cruthach no eascruthach, as urrainn do dhaoine iomlaideachadh airson bathar no seirbheisean a tha ann an **airgead**.

Bidh daoine a' cleachdadh cùinnean is nòtaichean-banca mar airgead ach gu math tric bidh daoine cuideachd a' cleachdadh cairtean-banca no fònaichean no uaireadairean airson airgead a ghluasad o chunntas gu cunntas.

## Freumhan an ainm

Tha an t-ainm a dol à Laideann *argentum* agus tha e a' ciallachadh na meatailte cuideachd.
Tha a’ Ghàidhlig annasach air sgàth gu bheil mòran chànanan a’ cleachdadh an t-ainm “òr” san àite “airgead”, m.e. Gearmailtis *Geld*.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Hume, David (1752): “Of Money”. Oilthigh Mhac a' Mhaighstir, Canada. Air a thogail 23mh dhen Ògmhios 2022.

## Faic cuideachd

* Ruith-airgid