# Prìomh-Dhuilleag

**Fàilte gu Uicipeid na Gàidhlig – an leabhar-eòlais a tha fosgailte do dhuine sam bith!**

Thòisich sinn anns an t-Sultain, 2003, agus tha sinn a-nis ag obair air **16,058** aistidhean anns a’ Ghàidhlig.

Aistidhean Matha agus na Naidheachdan · Roinnean-seòrsa · Na h-Aistidhean Gu Lèir

|  |  |
| --- | --- |
|
Mu Uicipeid

* Seo Uicipeid na Gàidhlig. Ann an uicipeidean bidh iomadh neach ag obair ri chèile airson leabhar mòr-eòlais a sgrìobhadh ann an iomadh cànan.
* Tha **16,058** duilleagan san Uicipeid seo. Tha a h-uile tè dhiubh saor ri cleachdadh.
* *Dè th' ann an Uicipeid?:* Faic an **ro-ràdh** airson barrachd fios mu bhun-stèidh Uicipeid.
* Poileasaidhean na h-Uicipeid
* Stadastaireachd
 |
Taic is Cobhair

* Toiseach-tòiseachaidh: duilleagan fiosrachaidh gus sgrìobhadh ann an Uicipeid ionnsachadh
* Doras na Coimhearsnachd: làrach airson ceistean fhaighneachd
* Briathrachas: na faclan a chleachdas air Uicipeid
* Oisean an Luchd-tòiseachaidh (*Learners' Corner)*
 |
|
Artagail taghta

Tutanmhamun: aghaidh òir
Bha **Tutankhamun** 'na phàraoh ann an 18mh rìoghrachas na h-Èipheit. Bha e a’ riaghladh mu thuaiream eadar 1332 agus 1323 RC rè linn ann an eachdraidh na h-Èipheit air a bheil an Rìoghachd Ùr (no Linn na h-Impireachd Ùr uaireannan). On a chaidh a lorg, canar **Rìgh Tut** ris gu tric. Bha ainm tùsail, **Tutankhaten**, a’ ciallachadh "dealbh beò Aten agus tha Tutankhamun a’ ciallachadh "dealbh beò Amun". Ann an dealbh-sgrìobhadh na h-Èipheite, sgrìobhar ainm mar Amen-tut-ankh a ghnàth an cois gnàthas an luchd-sgrìobhaidh a chuireadh ainm dè aig toiseach abairt mar urram dhan dia. Dh'fhaoidte gur esan an neach air a bheil *Nibhurrereya* ann an litrichean Amarna agus tha deagh-choltas gur esan Rìgh Rathotis 18mh rìoghrachas na h-Èipheit a bha a’ riaghlaidh, a-rèir an eachdraidhe Manetho, fad naoidh bliadhna, faid a tha a-rèir an tionndaidh dhen *Epitome* aig Manetho a sgrìobh Flavius Josephus.
Chaidh tuama Tutankhamun a lorg le Howard Carter agus Iarla Chaernarfon ann an 1922 agus leis gun robh e cha mhòr gun mhilleadh, ’s e naidheachd mhòr a bha ann air feadh an t-saoghail. Dhùisg e ùidh am measg nan daoine san Èipheit àrsaidh a-rithist agus tha aghaidh-choimheach Tutankhamun (ri fhaicinn ann an Taigh-tasgaidh na h-Èipheit) ainmeil air feadh an t-saoghail fhathast. Chaidh buill-ealain às an tuam a thaisbeanadh dhan phoball air feadh an t-saoghail thairis air na bliadhnaichean. Chaidh rannsachadh DNA a dhèanamh air agus sheall an rannsachadh sa Ghearran 2010 gur esan mac Akhenaten (mumaidh KV55). Bu mhumaidh KV35YL (is chan eil fhios dè an t-ainm a bha oirre) an dà chuid piuthair agus bean Akhenaten. A dh’aindeoin sin, tha cinnt gur ise am mumaidh air a bheil a’ Bhaintighearna Òg a chaidh a lorg san tuama KV35. A chionn ’s gun do chaochail grunnan dhe na daoine a rannsaich tuama Tutankhamun air dòigh caran "annasach", tha cuid am measg an t-sluaigh dhen bheachd gun do chaochail iad ri linn mallachd nam phàraoh.
...leugh an corr
 |
San latha an-diugh

Dealbh le Fromantiou
'S e 28 an t-Ògmhios an 179mh latha dhen bhliadhna.* 1693 – Chaochail Hendrik de Fromantiou, peantair às na Tìrean Ìsle, ann am Berlin.
* 1712 – Rugadh Jean-Jacques Rousseau ann an Genève.
* 1838 – Chaidh Bànrigh Bhictoria a chrùnadh mar Bhànrigh na Rìoghachd Aonaichte.
* 1906 – Rugadh am fiosagaiche Gearmailteach Maria Goeppert-Mayer.
* 1928 – Rugadh am fear-poileataigs Hans Blix ann an Uppsala, an t-Suain.
* 1956 – Ar-a-mach Phoznań, a' Phòlainn.

An robh fhios agaibh?

B' e bàrd Gàidhlig agus pìobaire a bh' ann an **Iain Eairdsidh MacAsgaill** no **Bàrd Bheàrnaraigh** (19 Gearran 1898 — 4 Ògmhios 1934).
B' ann à Beàrnaraigh na Hearadh a bha e. B' e mac Dhòmhnaill MhicAsgaill agus Anna Mhoireasdan a bh' ann. Bha piuthar aige, Effie. Bha aon bhràthair, Alexander, aige a chaidh ainmeachadh air a chlach-uaighe. Chaidh e do Sgoil Bheàrnaraigh eadar 1903 agus 1912. Ann an 1911, bha e agus a phiuthar Effie a' fuireach còmhla ri pàrantan am màthar, Calum agus Effie Moireasdan aig Croit 3, Borbh.
Nuair a dh'fhàg e sgoil, thòisich e ag obair mar chìobair agus chuir e seachad bliadhna ag obair do Chalum MacLeòid aig Sandhill. Liostaig e sna *Cameron Highlanders* an uair sin. Anns a' Chiad Chogadh, b' e pìobaire a bh' ann agus còmhla ri pìobairean eile sheòl e an rathad a-steach dhan chath aig Loos, an Fhraing san t-Sultain 1915...leugh an corr

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Mòr-Eòlas

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Saidheansan Teicneòlach is Gnìomhaichte**
Àiteachas - Ailtireachd - Cian-chonaltradh - Coimpiutaireachd - Conaltradh - Croitearachd - Dealan - Eadar-lìon - Eòlas-leighis - Buain na mòna - Giùlan - Iasgach - Innleadaireachd - Teicneòlas
 |
|  | **Saidheansan Daonna**
Àrsaidheachd - Cànan agus Cànanachas - Corp-eòlas - Cruinn-eòlas - Eachdraidh - Eòlas-comainn - Eòlas-inntinn - Feallsanachd - Foghlam - Teagasg
 |
|  | **Ealain, Dualchas is Cultar**
Ainmean - Bàrdachd - Ceòl - Cultar mòr-thaitneach - Dannsa - Ealain - Ealain-lèirsinneach - Film - Litreachas - Meadhanan - Rosg - Spòrs - Ur-sgeulachdan
 |

 |     |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Saidheansan Nàdarra is Matamataig**
Beathaichean - Bith-eòlas - Ceimigeachd - Eigeòlas - Eòin - Geòlas - Matamataig - Eòlas-nàdair - Reul-eòlas - Dùileòlachd - Staitistearachd
 |
|  | **Poileataigs, Riaghaltas, Poball is Lagh**
Àrainneachd - Comainn & Eagrachaidhean - Dreuchdan - Eaconomaidh - Gnothachas - Lagh - Malairt - Poileataigs - Teaghlach
 |
|  | **Creideamh is Miotas-Eòlas**
Adhbharachas - Ana-creideamh - Creideamh - Diadhaireachd - Miotas-eòlas - Spioradalachd
 |

 |

 |
|

Uicipeidean ann an cànain eile

**2,000,000 +**

Cebuano (Bisaia) ·
Deutsch (Gearmailtis) ·
English (Beurla) ·
Svenska (Suainis)

**1,000,000 +**

Español (Spàinntis) ·
Français (Fraingis) ·
日本語 (Seapanais) ·
Italiano (Eadailtis) ·
Nederlands (Duitsis) ·
Polski (Pòlainnis) ·
Русский (Ruisis) ·
Tiếng Việt (Bhiet-Namais) ·
Waray (Uarraidh)

**500,000 +**

العربية (Arabais) ·
Català (Catalanais) ·
فارسی (Farsaidh) ·
한국어 (Coirèanais) ·
Português (Portagailis) ·
Українська (Ucràinis) ·
中文 (Sìnis)

**250,000 +**
Česká (Seicis) ·
Euskera (Basgais) ·
Suomi (Fionnlannais/Suòmais) ·
Magyar (Ungarais) ·
Bahasa Indonesia (Innd-inndis) ·
Bahasa Melayu (Malay) ·
Norsk/Bokmål (Nirribhis) ·
Română (Romànais) ·

Српски (Sèarbais) ·
Türkçe (Turcais)

**Cànanan Ceilteach**

Brezhoneg (Breatannais) ·
Cymraeg (Cuimris) ·
Gaeilge (Gàidhlig na h-Èireann) ·
Gaelg (Gàidhlig Mhanainn) ·
Kernowek (Còrnais)

**Liosta den a h-uile Wikipedia** –
**Co-òrdanachadh Chànanan** –
**A' tòiseachadh air Wikipedia ùr** |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **Meta-Wiki** Co-òrdanachadh a h-uile proiseact sna meadhanan "Wiki" |  | **Commons** Coitcheann na h-Uicipeid |  | **Wiktionary** Faclair (Gàidhlig) |
|  | **Wikibooks** Leabhraichean is teacs saor an asgaidh |  | **Wikispecies** Treòraiche ghnèithean beatha |  | **Uicitobar** Leabharlann shaor an asgaidh (Gàidhlig) |
|  | **Wikiquote** Cruinneachadh abairtean |  | **Wikinews** Naidheachdan |  | **Wikiversity** Stuth-ionnsachaidh saor an asgaidh |