Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tìr-mòr na Sìne

'S e roinn soillsichte a' mhapa air a bheil "Tìr-mòr na Sìne", mar a dh' aithnichear am bitheantas e.
*Airson ciall eile, faic: Sìona*

**Tìr-mòr na Sìne** (Teamplaid:Zh-stp)

'S e briathar geopoilitigeach a th' ann an **Tìr-mòr na Sìne** (Teamplaid:Zh-stp), no "Mòrthìr na Sìne", no gu sìmplidh "Am Mòrthìr". Thathas gan toirt air a' cheàrn a th' air a riaghladh le Sluagh-Phoblachd na Sìne (SPS).

Chan eil e a' gabhail a-steach:

* Tai-Bhàn
* Roinn Rianachdail Shònraichte (SARs) air a riaghladh le SPS.

1. Hong Kong
2. Macau

## Aistean cho-ceangailte

* Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Poblachd na Sìne
* Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Siona
* Hong Cong
* Macau
* Tai-Bhàn (eilean)
# Clas Buirdeasach Beag

Clasaichean sòisealta anns na sràidean (Dealbh bho 1929)
'S e clas sòisealta a th' ann **An Clas Buirdeasach Beag**. Tha an clas seo nas àirde na an tuatha, ach chan eil e flaitheil co-dhiù.
# Cìorgastan

| Кыргыз Республикасы Kırgız Respublikası Кыргызская Республика Kyrgyzskaya Respublika |
| --- |
|  Bratach |  Seula |
|  |
| Cànan(an) oifigeil | Kyrgyz, Ruisis |
| Prìomh-bhaile | Bishkek |
| Baile as motha | Bishkek |
| Riaghaltas | Poblachd |
| Ceann-suidhe | Sadyr Japarov (Садыр Жапаров) |
| Prìomh-mhinistear | Akylbek Japarov (Акылбек Жапаров) |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd | 31 an Lùnasdal 1991 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 199,900 km² (86mh) |
| Uisge | 3.6 % |
| Àireamh-shluaigh (2021) |
| Iomlan | 6,636,803 (110mh) |
| Dlùths | 26/km² (176mh) |
| LTD/CCC (2019) |
| gach pearsa | $5,470 (134mh) |
| Roinn tìde | KGT (UTC+6) |
| Ruith-airgid | Som |
| Prìomh àrainn-lìn | .kg |
| Còd Àireamh fòn | 996 |

'S e dùthaich anns a' mheadhan na h-Àisia a tha ann an **Cìorgastan** neo **Kyrgyzstan**. Tha crìochan aice sa tuath le Casachstàn, san iar le Usbagastàn, san iar-dheas le Taidigeastàn agus san ear-dheas le Sluagh-phoblachd na Sìne.
Tha Bishkek na phrìomh-bhaile.

## Iomraidhean

Ruith bheanntan *Al-aksa* faisg air Bishkek
# Balla Mòr Shìona

Balla Mòr Shìona faisg air Badaling
Thathar a' meas gur i aon obair cho iongantach a th' ann am **Balla Mòr Shìona** 's a rinn mac an duine riamh. Tha e tòiseachadh aig a’ mhuir air an taobh an ear agus a leantainn air taobh tuath is iar-thuath na dùthcha fad còrr is 6, 700km (4,160 mìltean).

## An dàrna h-iongnadh air an t-saoghal?

'S fìor iongantach ciamar a chaidh a chur suas ann an cuid de na h-àiteachan uabhasach anns am bheil am balla seo na sheasamh gu daingeann o chionn còrr is dà mhìle bliadhna. Uime sin, ma theirear gur h-iad Barr-chaoil na Èipheit an t-iongnadh as motha a th' air an t-saoghal, faodar a ràdh gur e Balla Mòr Shìona an dara h-iongnadh.

## Tuairisgeul

Tha e air a thogail sa chuid as motha air cloich, 's air cloich-chrèadha, agus tha tùir air a mhullach astar goirid o chèile. Bha e mar sin air dòigh 's nan cuirte dragh air freiceadain aon tùir gum b' urrainn freiceadain an da thùir a b' fhaisge tighinn gan cuideachadh. Anns gach àite a bha furasta do nàmhaid a ruigsinn, bha daingnichean làidir air an togail. Ann an àiteachan tha am balla dùbailte, agus ann an corra àite trì-fillte, ach faisg air a cheann an iar dheth chan eil ann ach dùn mòr talmhainn. Tha e ann an cuid a dh'àiteachan a' dìreadh 's a' teàrnadh chreagan is bheanntan àrda.

Tha e air a thogail le balla tana cloiche air gach taobh dheth, agus eadar an dà bhalla air a lìonadh le talamh, air dhòigh 's
gun saoileadh duine gum bu chlach air fad e. Tha a chuid ìosal dheth air a dhèanamh de chlachan mòra, agus mu shia troighean bhon làr tha a chlach-chrèadha a’ tòiseachadh agus a leantainn dh'ionnsaigh a mhullaich. Tha am mullach air a chòmhdach le leacan tana mar air cabhsair sràide. Tha na tùir uile mu dhà fhichead troigh a dh'àirde, agus tha am balla ri ghabhail thar a chèile mu fhichead troigh bho làr gu mullach; tha e nas ìsle na sin air na beanntan agus nas àirde na sin anns na glinn. Tha araon am balla 's na tùir nas leithne gu h-ìosal na tha iad gu h-àrd, agus tha geatachan air am fosgladh trompa dh'ionnsaigh nam bailtean air gach taobh.

## Eachdraidh

Chuireadh am balla mòr seo suas leis na Sìonaich mu dhà cheud bliadhna mun do rugadh Crìosd, airson an nàimhdean, na Tartaraich a chumail a-mach; ach an dèidh an saothair uile, fhuair na Tartaraich a-staigh agus thug iad fo chìs iad.

## Eile

Tha am Balla Mòr Shìona dìonta leis an UNESCO cuideachd mar Làrach Dhualchas na Cruinne.

* Faic cuideachd: Qin Shi Huang

## Ceanglaichean a-mach

* Gun urra (12mh dhen Dàmhair 1875):  “Balla Mor Shina,” ann an: Mac-Talla, td. 3 agus 7. Air a thogail 20mh dhen Iuchar 2024.
# Teòthachd

Teas-mheidh airson teothachd a thomhas
'S e tomhas-theas a tha ann an **teòthachd**. Tha dà rud aig an aon teòthachd ma tha iad an taice ri chèile agus chan eil teas a' sruthadh eatarra. Tomhaisear teothachd aig teas-mheidh. Tha an raon Kelvin a' toiseachd aig dearbh-neoini. Cleachdar e ann an saidheans ach mar as trice cleachdar an raon Celsius far a bheil an teothachd leaghaidh de dh'uisge aig 0 °C agus an teòthachd goilidh aig 100 °C.

## Iomraidhean

**Bun-uireadan is bun-aonadan SI**[hide]

| Uiread | Aonad |  |
| --- | --- | --- |
| Ainm | Samhla | Ainm | Samhla |
| Ùine | *t* | diog | s |
| Faid | *x*, *r* | meatair | m |
| Tomad | *m* | cileagram | kg |
| Sruth-dealain | *I* | Ampere | A |
| Teòthachd | *T* | Kelvin | K |
| Suim stutha | *N* | mòl | mol |
| Dèine sholasach | *l*v | candela | cd |
# 907

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
904 |
905 |
906 |
**907** |
908 |
909 |
910 |
| **Deichead:**
880an | 890an | 900an | 910an | 920an |

**CMVII**

## Tachartasan

* Chaidh Chernihiv (An Ucràin) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

* Wenceslaus I, Dùic Bohemia

## Bàsan
# 1949

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1946 |
1947 |
1948 |
**1949** |
1950 |
1951 |
1952 |
| **Deichead:**
1920an | 1930an | 1940an | 1950an | 1960an |

**MCMXLIX**

## Tachartasan

* 8 an t-Iuchar: Chaidh *1984* le George Orwell a chuir a mach.
* Bhuannaich William Faulkner an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Bonn prìomh-bhaile na Gearmailt.
* Cur às do Thràilleachd ann an Cubhait
* Taisgealadh bercelium

## Breithean

* 30 am Faoilleach -Peter Agre, ann an Northfield (Minnesota). Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 11 an Gearran - Axel Munthe, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às An t-Suain.
* 4 am Màrt - Volodymyr Ivasyuk, ann an Kitsman. Bàrd, lighiche, seinneadair agus sgrìobhaiche òrain Ucràineach/Sobhiatach.
* 6 an Giblean - Janet Ågren, ann an Landskrona. Actair às An t-Suain.
* 8 an Giblean - Ailig MacFhearghais, ann an Lios Uillt. Neach-poileataigs à dh'Alba.
* 26 an Cèitean - Jeremy Corbyn, ann an Chippenham. Neach-poileataigs à Sasainn.
* 18 an t-Ògmhios - Lech Kaczyński, ann an Warsaw. Neach-poileataigs às A' Phòlainn.
* 15 an t-Iuchar - Carl Bildt, ann an Halmstad. Neach-poileataigs às An t-Suain.
* 19 an t-Iuchar - Kgalema Motlanthe, ann am Boksburg. Neach-poileataigs à Afraga a Deas.
* 27 an t-Iuchar - Ruaraidh Dòmhnallach, ann an Dòrnach. Ceòladair à dh'Alba.
* 23 an t-Sultain - Bruce Springsteen, ann an Long Branch (Jersey Nuadh). Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
* 1 an Dùbhlachd - Pablo Escobar, ann an Envigado. Ceannard luchd-reic nan drogaichean à Coloimbia.

## Bàsan

* 30 am Màrt - Friedrich Bergius, ann am Buenos Aires. Ceimigear às A'Ghearmailt.
* 5 an Cèitean - Maurice Maeterlinck, ann an Nice. Sgrìobhadair às A'Bheilg.
* 10 an t-Ògmhios - Sigrid Undset, ann an Lillehammer. Sgrìobhadair às An Danmhairg.
* 16 an t-Iuchar - Fedir Drobitko, ann an Okhtyrka. Neach-ciùil, ball còisire agus stiùiriche-ciùil Ucràineach/Sobhiatach a chluicheadh a' bhandura/kobza.
* Aonghas Caimbeul, Bàrd Gàidhealach à Alba.