Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ball-stèidhe

Tha **ball-stèidhe** (Beurla: 'baseball') na chluich Aimearaigeanach a tha rudeigin coltach ri cuairtean, neo ann an dòigh beag criogaid.

Thàinig bonaid bhileach à ball-stèidhe.

## Spòrs eile a tha cumanta anns na Stàitean Aonaichte

* Ball-basgaid
* Ball-coise no socair
* Ball-coise Aimearaganach
* Camanachd deighe
* Lacrosse
# Sudan

| جمهورية السودان Jumhūriyyat as-Sūdān |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| نحن جند للہ جند الوطن   *Nahnu Jund Allah Jund Al-watan* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| *"Al-Nasr Lana"* "'S ann againn a' bhuaidh" |
| Cànan(an) oifigeil | Arabais |
| Prìomh-bhaile | Khartoum |
| Baile as motha | Omdurman |
| Riaghaltas | Riaghaltas GONU |
| Ceann-suidhe | Abdel Fattah al-Burhan (عبد الفتاح البرهان) |
| Prìomh-mhinistear | Abdalla Hamdok (عبدالله حمدو) |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Rìoghachd Aonaichte 's bhon an Èipheit | 1ad am Faoilteach1956 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 2,505,813 km² (10mh) |
| Uisge | 6 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 39,992,490 (33mh) |
| Dlùths | 14/km² (194mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $2,522 (134mh) |
| Roinn tìde | EAT (UTC+3) |
| Ruith-airgid | Punnd Sudan |
| Prìomh àrainn-lìn | .sd |
| Còd Àireamh fòn | 249 |

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Sudan**
ainm eile: **Sudàn** neo **an t-Sudan**
(Arabais: السودان, as-Sūdān), ainm oifigeil: **Poblachd Shudan**.
'S e Sudan an dùthaich as motha ri taobh farsaingeachd a tha ann an Afraga.
Tha crìochan aice 'sa tuath leis an Èipheit, san ear le Ertra agus An Itiop, san earra-dheas le Ceinia agus Uganda, 'sa deas le Sudàn a Deas agus Poblachd Meadhan Afraga, san iar leis an t-Siad agus le Libia san iar-thuath.

Thàinig an t-ainm Sudan bhon fhacal Arabais: *Bilad-al-sudan*. Tha sin a’ ciallachadh: Dùthaich nan daoine dubha.

## Iomraidhean

Map: Sudan
Dannsair "Dervish"
Mosg ann an Sudàn
# San Antonio, Texas

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **San Antonio**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  Na Stàitean Aonaichte |
| **Ceàrn** | Bexar, Medina, Comal |
| **Sgìre** |  Texas |
| **Co-chomharran** | 29° 25′ 0 Tuath 98° 30′ 0 Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 1,067.3 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 1,382,951 (2012) |
| **Dlùths** | 1,295.75/km² |
| **Àireamh fòn** | 210, 830 |
| **Duilleag oifigeil** |  |

‘S e baile mòr ann an ceann a deas Na Stàitean Aonaichte ann an Texas a tha ann an **San Antonio**. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 1,382,951 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 198m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile

Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1691.

## Daoine Ainmeil

* Bruce McGill, actair, (1950)
* Jared Padalecki, actair, (1982)
* Michelle Rodriguez, actair, (1978)

## Bailtean Co-cheangailte

* Monterrey, Nuevo León, Meagsago
* Guadalajara, Jalisco, Meagsago
* Las Palmas, Na h-Eileanan Canàrach, An Spàinn
* Kwangju, Coirèa a Deas
* Kaohsiung, Tai-Bhàn
* Santa Cruz de Tenerife, Na h-Eileanan Canàrach, An Spàinn
* Kumamoto, An t-Seapan
* Chennai, Tamil Nadu, Na h-Innseachan
* Wuxi, Jiangsu, An t-Sìn

## Ceanglaichean a-mach

* www.sanantonio.gov
# Trafaig

'S e **trafaig** am facal airson bathar a tha air an rathad eadar dà àite.

Ann an co-theacsa de rathaidean dubha, 's trafaig a tha ann a h-uile sian a shiubhlas an rathad, aithnichear luchd-coiseachd mar "thrafaig coise".

Ann an co-theacsa dhe na rathadan-iarainn, 's e a tha ann an trafaig a h-uile trèana a tha na shiubhal air an rathad-iarainn, ach airson trèanaichean innlichidh, nuair a bhios an slighe an *seilbh innleadair* airson obair càraidh.

Faodaidh don fhacal cuideachd a' ciallachadh teachdairean a tha a' siubhal sìos teudan fóin.
# Teicneòlas

Speuradair
Is e a tha ann an **teicneòlas** an àlach de sgilean agus fiosrachadh a tha sònraichte ri cruthachadh goireasan de gach seòrsa.

Aithnichear anns an latha an diugh trì inbhe de teicneòlas: Teicneòlasan Ìosail, Teicneòlasan Meadhanach agus Ard Teicneòlasan.

Mar sin tha teicneòlas (ged nach eil e ach aig ìre ìosal) an dèanamh bogha agus saighead le ceann cloiche. Feumaidh muinntir a' chiad dhomhainn a bhi faiceallach co-dhiù nuair a bhios iad a' measadh teicneòlasan simplidh - oir ged nach eil na teicneòlasan fa-leth seo stèidhichte air saidheans mar a bhiodh sinn ga tuigsinn, tha eòlas agus sàr-sgilean aig tùsanach air bith a tha comasach a dhèanamh faobhar-ghearraidh a spealg cloiche.

Thoisich sàr-eòlaich a dh'aithnich seo rè na beagan bliadhnaichean a chaidh, bu sònraichte an Canada, far a bheil 's an latha an diugh colaiste neo dha a' tairgse cùrsaichean an "teicneòlasan tùsanaich" air toiseach a dh'aithneach.

Tuigear, bho na facail as àirde, gu bheil roinn de teicneòlas sònraichte ri gach roinn gnìomhachais. Nas àirde a bhios inbhe de teicneòlais, nas eagnaidh a bhios na rudan dèanta leis na teicneòlaich.

Tha obraichean (neo innealan) mar "rathad-iarainn" nam deagh eisimpleir den dòigh a tha teicneòlas fa-leth sònraichte ri gach seòrsa muileann, agus tha diofar seòrsaichean rathad-iarrainn a' crochadh air teicneòlasan aig ireaibh eadar-dhealaichte. Anns an 17mh Linn, cha deach cleachdadh air gadaibh iarrainn ach air maidibh fiodha.

Glèidhear na carbadan air na gadaibh leis na slisean agus sin a h-aon prionnsabal a tha cleachdta 'san lath an diugh ged is a tha "An teicneòlas air gluasad ar adhart gus an aite cuibhlean fiodh a ruithe aig 2mph air gadaibh fiodh, chì sinn trèanaichean sar-luatha le cuibhlean stàilinn a ruith aig 300 mìle san ur air gadaibh stàilinn.
# Fànas-long

Voyager fanas-long.
'S e bàta a th' ann am Fànas-long a bhios a' siubhal dhan fhànas. Tha mòran diofar dhòighean cleachdaidh aca, mar eisimpleir conaltradh, talamh sgoil-mhara, rannsachadh, agus giulan.

## Eachdraidh

B' e Sputnic am Prìomh fànas-long. Bha e fuasgailte ann beag cuairt air talamh leis an t-Aonadh Sobhiat air 4 an Dàmhair 1957. B' e fuasgail an Sputnic tòiseach linn an fhànais.

Bha an toiseach neo-American na neo-Ruis an Aluette-1 Canadeach saideal.

## Luing air an Dràsda is an Sin

### Duine ann Long

Aon trì dùthaich cleachdadh Duine ann Long, ach iomadh dùthaich dealbh aca.

### Dreagaire

#### Fànas-long aig an Sud

Liosta air dreagaire aig an sud.

* Voyager Aon
* Voyager Dà
* Pioneer 10
* Pioneer 11

#### Planaidheach

* MESSENGER
* Viking 1
* Pioneer Venus
* Galileo

#### Gealachail

* Clementine
* Luna 1
* Luna 2
* Luna 3
* Luna 9
* Luna 10
* Luna 16
* SMART-1
* Surveyor

#### Cuairt aig Talamh

* Sputnic Aon
* Explorer Aon
* Project SCORE

## Iomraidhean
# Herbert Simon

| Herbert Simon |
| --- |
|  |
| Beatha |
| Breith |
Milwaukee, 15 dhen Ògmhios 1916 |
| Dùthaich |  Na Stàitean Aonaichte |
| Bàs |
Pittsburgh, 9 dhen Ghearran 2001 |
| Nàdar a’ bhàis |  (surgical complications (en) ) |
| Foghlam |
| Foghlam |
Oilthigh Chicago |
| Stiùiriche an teusais |
Henry Schultz (mul)  Harold Lasswell (mul)  |
| Oileanaich dotaireachd |
Edward Feigenbaum (en)  Richard E. Korf Robert Kendall Lindsay (mul)  Harry E. Pople (mul)  Mark S. Fox (en)  Pat Langley (mul)  Wei-Min Shen (mul)  Larry H. Reeker (mul)  Julian Feldman (mul)  Ferdinand Katz Levy (mul)  Shmuel Ur (mul)  Inderpal S Bhandari (mul)  David S. Brée (mul)  Richard Caruana (en)  Yuji Ijiri (mul)  Allen Newell (mul)  Sung Deuk Hahm (en)  John G. Gaschnig (en)  |
| Cànain |
Beurla |
| Luchd-teagaisg |
Harold Lasswell (mul)  |
| Oileanaich |
Pierre-Jacques Courtois (mul)  |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
eaconamaiche, neach-poileataigs, sòiseo-eòlaiche, neach-teagaisg oilthigh, neach-saidheans coimpiutaireachd, neach-saidheans poileataigeach agus eòlaiche nan saidheansan sòisealta |
|

Com-pàirtiche
* Dartmouth workshop (en)
 |
| Fastaichean |
Oilthigh Carnegie Mellon Institiùd Teicneòlais Illinois |
| Obraichean comharraichte | *Administrative Behavior (en)  bounded rationality (en)*  |
| Duaisean a fhuaras |

liosta
* Fellow of the Econometric Society  (1954) APA Award for Distinguished Scientific Contributions to Psychology  (1969) Turing Award  (1975)  Duais Nobel ann an Eaconomachd  (1978) William Procter Prize for Scientific Achievement  (1980) honorary doctorate from the University of Montpellier-III  (1983) Josiah Willard Gibbs Lectureship  (1984) National Medal of Science  (1986) Harold Pender Award  (1987) John von Neumann Theory Prize  (1988) William James Fellow Award  (1989) AAAI Fellow  (1990) APA Award for Outstanding Lifetime Contributions to Psychology  (1993) ACM Fellow  (1994) IJCAI Award for Research Excellence  (1995) John Gaus Award  (2000) Distinguished Fellow of the American Economic Association Fellow of the American Academy of Arts and Sciences Honorary Fellow of the British Psychological Society
 |
| Buaidh |
Richard T. Ely (mul)  |
| Ballrachd |
Acadamh Nàiseanta nan Saidheans Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans Comann airson Innealan Coimpiutaireachd The World Academy of Sciences (en)  Econometric Society (mul)  |
| Neach-fànais |
| Creideamh |
| Creideamh |
neo-dhiadhaireachd |

B' e eaconamaiche agus eòlaiche-inntinn às na Stàitean Aonaichte a bha ann an **Herbert Alexander Simon** (15 an t-Ògmhios 1916, Milwaukee, Wisconsin – 9 an Gearran 2001, Pittsburgh, Pennsylvania).

Bha e na ollamh aig an Oilthigh Charnegie Mellon. Bha e ag obair anns na roinnean "cognitive psychology", eòlas coimpiutair agus leasachadh-rianachd cuideachd.

Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1978.

## Faic cuideachd

* Duais Nobel ann an Eaconomachd

## Ceangal a-mach

* Fèin-eachdraidh ghoirid (Beurla)
# Bangalore

Cùirt Karnataka ann am Bangalore
Tha **Bangalore**, cuideachd ainmichte mar **Bengaluru** (Kannada: ಬೆಂಗಳೂರು), anns na h-Innseachan.

'S e prìomh bhaile stàit Karnataka a th' ann. Tha e ainmeil airosn a ghnìomhachas choimpiutaireach agus thathas ag ràdh *Silicon Valley* na h-Innseachan ris.

## Bailtean Co-cheangailte

* Cleveland (Ohio)

## Iomraidhean
# Shin

Tha **shin (ש)** na aona litir air fichead den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri S sa aibidil againne mar ann am faclan “sin”, “sean”, neo “shop” sa Bheurla 7c. Tha e càirdeil ri Ш agus Щ sa aibidil Chirillach.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Aleph** | **Bet** | **Gimel** | **Dalet** | **He** | **Vav** | **Zayin** | **Het** | **Tet** | **Yod** | **Kaf/Chaf** |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ך |
| **Lamed** | **Mem** | **Nun** | **Samekh** | **Ayin** | **Pe/Fe** | **Tsadi** | **Cof** | **Resh** | **Shin/Sin** | **Tav** |
| ל | מ | נ | ס | ע | פ | צ | ק | ר | ש | ת |
|  | ם | ן |  |  | ף | ץ |  |  |  |
# Cànan

Cànanan na h-Eòrpa
'S e siostam conaltraidh a th' ann an **cànan**.

'S e cànanachas a th' air sgrùdadh saidheansail cànain.

## Cànanan Innd-Eòrpach

* Innd-Eòrpais:

### Cànanan Ghearmaineach

* A' Bheurla Ghallda
* Beurla
* Danmhairgis
* Duitsis
* Gearmailtis
* Nirribhis
	+ Bokmål
	+ Nynorsk
* Duitsis Phennsylvania
* Seann-Lochlannais
* Innis-Tìlis
* Suainis

### Cànanan Ceilteach

* Breatannais
* Còrnais
* Cuimris
* Gàidhlig na h-Èireann
* Gàidhlig Mhanainn
* Gàidhlig
* Gallaicis
* Gallais
* Ceilt-Ìbeiris

### Cànanan Ròmanach

* Catalanais
* Eadailtis
* Fraingis
* Portagailis
* Provençal
* Romanais
* Rumantsch
* Spàinntis
* Walloon

### Cànanan Slàbhach

* Cròthaisis
* Bealaruisis
* Pòlainnis
* Ruisis
* Seacais
* Sèarbais
* Slòbhacais
* Slòbhainis
* Sòrbais
* Ucràinis

### Cànanan Innd-Eòrpach eile

* Albàinis
* Greugais
* Arminianais
* Hindi
* Laitbheis
* Liotuàinis
* Neapàlais
* Pahlavi
* Pali
* Punjabi
* Stucais

## Cànanan Fionn-Ungaireach

* Eastoinis
* Fionnlannais
* Mordvin
* Sàmais
* Ungairis

## Cànanan Seimitig

* Arabais
* Eabhra
* Maltais
* Somàilis

## Cànanan Sìn-Tibeatach

* Sìonais
* Tibetanais

## Cànanan Astrainesiach

* Innd-Innsis
* Malaidhis
* Filipinis
* Tagalog
* Malagasais
* Bhiet-Namais
* Fìdis
* Samothais
* Tongais
* Māori

## Cànanan Eile

* Basgais
* Esperanto
* Iapanais
* Guaranaidh
* Nahuatl
* Navajo
* Nimíipuu
* Coireanais
* Passamaquoddy
* Patois Diameugach
* Quechua
* Zulu
* Cairtbheilis
* siSwati
* Tàidh
* Khmer
* Papiamentu
# 15 an t-Samhain

|  |
| --- |
|  <<       **an t-Samhain**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **15 an t-Samhain** an 319mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (320mh ann am bliadhna-leum). Tha 46 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

William Pitt
* Aidmheint an ear

## Breithean

* 1397 - Pàpa Nicholas V (ch. 1455)
* 1708 - William Pitt, 1mh Iarla Chatham, prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 1862 - Gerhart Johann Robert Hauptmann, sgrìobhadair Gearmailteach.
* 1945 - Anni-Frid Lyngstad ann am Ballangen. Ceòladair à Nirribhidh.
* 1952 - Margaret Mitchell, neach-poileataigs Albannach.
* 1988 - Calum MacLeòid, cluicheadair criogaid proifeiseanta.

## Bàsan

* 1280 - Albertus Magnus, manach agus neach-feallsanachd Gearmailteach.
* 1916 - Henryk Sienkiewicz, ann an Vevey. Sgrìobhadair às a' Phòlainn.
* 1919 - Alfred Werner, ann an Zürich. Ceimigear às an Eilbheis.

## Fèillean