# An Talamh (planaid)

"Talamh" ath-sheòlaidhean an seo. Airson cleachdaidhean eile, faic Talamh (soilleireachadh).

| An Talamh  |
| --- |
|  Dealbh-camara "Marbhal gorm" dhen Talamh, mar a chaidh a thogail rè misean Apollo 17 ann an 1972  |
| Feartan na cuairte (Ceann-aimsir J2000) |
| **Aphelion** | 152,100,000 km (94,500,000 mi) (1.01673 AU) |
| **Perihelion** | 147,095,000 km (91,401,000 mi) (0.9832687 AU) |
| **Aiseal dàrnach** | 149,598,023 km (92,955,902 mi) (1.000001018 AU) |
| **Neo-mheadhanachd** | 0.0167 086 |
| **Ùine na cuairte** | 365.256363004 là  (1.00001742096 bliadhna Iulianach) |
| **Luaths cuibheasach na reul-cuairte** | 29.78 km/s (18.50 mi/s) (107,200 km/h (66,600 mph)) |
| **Neo-choitcheannachd meadhain** | 358.617° |
| **Claonadh** | 0.00005° *an coimeas na h-èicliptich* 7.155° *an coimeas crios-meadhain na Grèine* 1.57869° *an coimeas plèana neo-chaochlaideach* |
| **Domhan-fhad an nòd-dìridh** | −11.260 64° *an coimeas na h-èicliptich* |
| **Argamaid a' perihelion** | 114.20783° |
| **Saidealan air a bheil sinn eòlach** | Aon fhear nàdarra Corr is 1381 feadhainn fhuadain |
| Feartan fiosaigeach |
| **Rèideas meadhain** | 6,371.0 km (3,958.8 mi) |
| **Rèideas meadhan-chriosach** | 6,378.1 km (3,963.2 mi) |
| **Rèideas pòlarach** | 6,356.8 km (3,949.9 mi) |
| **Leathnachadh** | 0.003 3528 1/298.257222101 (ETRS89) |
| **Cearcall-thomhas** | 40,075.017 km (24,901.461 mi) (meadhan-chriosach) 40,007.86 km (24,859.73 mi) (meadhan-loidhneach) |
| **Farsaingeachd an uachdair** | 510,072,000 km2 (196,940,000 mi2)
* **Tìr:** 148,940,000 km2 (57,510,000 mi2) (29.2%)
* **Cuan:** 361,132,000 km2 (139,434,000 mi2) (70.8%)
 |
| **Tomhas lìonaidh** | 1.083 21×1012 km3 (2.59876×1011 mi3) |
| **Tomad** | 5.97237×1024 kg (1.31668×1025 lb) (3.0×10−6 M☉) |
| **Dùmhlachd meadhain** | 5.514 g/cm3 (0.1992 lb/in3) |
| **Iom-tharraing air an uachdair** | 9.807 m/s2 (32.18 ft/s2) (1 g) |
| **Factar na mòmaid tàmhachd** | 0.3307 |
| **Luaths teichidh** | 11.186 km/s (6.951 mi/s) |
| **Ùine a' chuir reultaich** | 0.997 269 68 là (23h 56m 4.100s) |
| **Luaths cuir an reul-chriosa** | 1,674.4 km/h (1,040.4 mph) |
| **Claonadh an aiseil** | 23.4392811° |
| **Albedo** | 0.306 (Bond) 0.367 (geomatrach) |
| **Teothachd** | **Kelvin As ìsle: 184 K
* Meadhain: 288 K
* As àirde: 330 K

**Celsius As ìsle: −89.2 °C
* Meadhain: 15 °C
* As àirde: 56.7 °C

**Fahrenheit As ìsle: −128.5 °F
* Meadhain: 59 °F
* As àirde: 134 °F
 |
| Àile |
| **Brùthadh-àile air an uachdar** | 101.325 kPa (air uachdar meadhain a' chuain) |
| **Stuthan** | **Gasan: 78.08% naitridean (adhair tioram)
* 20.95% ogsaidean (O2)
* 0.930% argon
* 0.039% dà-ogsaid carboin
* ~ 1% deathach uisge (caochlaideach a-rèir na gnàth-shìde)
 |

'S e planaid a tha anns **an Talamh**, **a' Chruinne** no **an t-Saoghal**, air a bheil sinn a' fuireach. Tha aon ghealach aige agus 's e treas ball de rian na grèine.

Tha na cuain (sa bheil sàl) a' cuibhrigeadh mu deidhinn 70% de barr na talmhainn. 'S e tìr (talamh tioram) a tha anns an 30% eile. Tha aille a' cuairteachadh na talmhainn. Canar an adhar ris an àile seo.

Tha an talamh a' cuairteachadh na grèine aig astar 93,000,000 mìltean (1.6 km = 1 mìle). Canaidh sinn bliadhna ris an ùine a tha i a' gearradh gach cuairt.

Air barrachd an sin bithidh an talamh còmhnaidh na tionndadh mu deidhinn "aiseal" a ruitheas tro meadhan a tomaid. Is e an tionndadh seo, a bhitheas a' toirt 24 uairean a dh'adhbharaicheas latha agus oidhche

## Aistean eile

* Cruinne

## Iomraidhean

**An Crios-Grèine**

|  |  |
| --- | --- |
| **Planaidean** | Mearcar • An Rìbhinn/Bhèineas • An Talamh (A' Ghealach\*) • An Corg/Màrs • Am Bliogh/Iupatar • Satarn • Ùranas - Neaptun |
| **Fo-phlanaidean** | Plùto • Sedna • Ceres • Eris • Makemake • Haumea |
| **Eile** | Grian • Crios Reultan Seachrain • Reultan earballach • Crios Kuiper • Diosg Sgapte • Neul Oort • 2003 UB313 |
| \* Chan e planaid a th' anns A' Ghealach ach saideal ann an reul-eòlas seach anns an t-siostam Ptolemy. |