Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sgoil

Bunscoill Ghaelgagh
Albert Anker (1896)
'S e stèidheachd no ionad a tha an urra ri oideachadh no teagasg ann an raointean sònraichte a th' ann an **sgoil**. Tha am facal sgoil a' buntainn ri gach ìre foghlaim: bun-sgoil, àrd-sgoil, acadamh, colaisde, sgoiltean samhraidh, sgoiltean inbheach, fèin-sgoiltean, sgoiltean cànain, sgoiltean ciùil. Canar neach-teagaisg le fear no tè a tha a' teagasg ann an sgoil.

## Sgoiltean Ainmeil

* Bunscoill Ghaelgagh
* Menntaskólinn í Reykjavík
* Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
* Sgoil MhicNeacail
* Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
# Linn Ùr na Cloiche

Taigh nua-creagach ann an Skara Brae, Arcaibh
Mhair an linn ro-eachdraidheil seo, **Nuadh Linn na Cloiche**, bho c.4000-2000 RC.

Ann an Nuadh Linn na Cloiche bha sealgairean-tionail beò ann an àitean-còmhnaidh a bha aig a' chiad thuathanaich. Mus deigheadh aca air bàrr a chur, dh’fheumadh na tuathanaich an toiseach a' choille a leagail air pàirt dhen talamh. Thòisich iad a' cur gràn agus a' briodachadh chrodh agus chaoraich air an talamh a ghlan iad. Bhiodh iad cuideachd a' sealg agus ag iasgach.

An dèidh sin, nuair nach robh an còrr de chraobhan mòra air fhàgail airson togail leotha, thòisich iad a' dèanamh thogalaichean cloiche sìmplidh. Thàinig beathaichean eile mar eich, mucan agus gobhair a-steach bho thìr-mòr na Roinn Eòrpa.
# Airgead (meatailt)

| Airgead |
| --- |
|  |
|
Airgead. |
|

| **Clàr pillteach** |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
|  |  | ↓ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| \* | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| \*\* | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |  |

 |

 |
| Buadhan |
| Samhla |
Ag |
| Àireamh |
47 |
| Buidheann |
Copar (11) |
| Ùine |
5 |
| Bloca |
d |
| Seòrsa |
Meatailt trastach |
| Buadhan stuthach |
| Dath |
Geal dealrach |
| Buadhan atamach |
| Tomad atamach/Da |
107.8682(2) g/mol |
| Comh-dhealbhadh atamach |
[Kr] 4d10 5s1 |
| Cor ogsaideachaidh | **+1**, +2, +3 |
| 1mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 |
731.0 kJ/mol |
| 2mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 |
2070 kJ/mol |
| 3mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 |
3361 kJ/mol |
| * v
* t
* e
 |

*Airson seagh eile, faic Airgead (malairt).*
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **airgead** le samhla **Ag** agus àireamh atamach 47.

'S e meatailt luachmhor gheal neo liath agus dheàrrsach a th' ann.

## Taisgealadh

Bha airgead aithnichte ann an ro-eachdraidh.

## Cruinn-eòlas agus cultar

Tha Argentina a’ ciallachadh “Tìr nan Airgead”.

Thubhairt na Incas gur e “Fallas na grèine” a tha ann an òr, agus “Deòir na gealaich” a tha ann an airgead.

## Iomraidhean
# 17mh Linn

Tokugawa Ieyasu
Bha am 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1601 is 31 an Dùbhlachd 1700. Bha na 1600an eadar 1 am Faoilleach 1600 is 31 an Dùbhlachd 1699.

* 1600an
* 1610an
* 1620an
* 1630an
* 1640an
* 1650an
* 1660an
* 1670an
* 1680an
* 1690an
# 12na linn

An teampall aig Angkor Wat, a bha na thogail aig àm Rìgh Suryavarman II sa linn Khmer ann an Cambodia.
Mhair an 12na linn eadar 1 am Faoilleach 1101 is 31 an Dùbhlachd 1200. Mhair na 1100an eadar 1 am Faoilleach 1100 is 31 an Dùbhlachd 1109.

## Deicheadan

* 1100an
* 1110an
* 1120an
* 1130an
* 1140an
* 1150an
* 1160an
* 1170an
* 1180an
* 1190an
# Andorra la Vella

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Andorra la Vella**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Andorra |
| **Co-chomharran** | 42° 30′ 27" Tuath 1° 31′ 21" Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 30 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 22,884 (2004) |
| **Dlùths** | 762.8/km² |
| **Duilleag oifigeil** | www.comuandorra.ad |

'S e  **Andorra la Vella** am prìomh-bhaile ann an Andorra. Tha e na laighe ann am meadhan na dùthcha, 1,023 meatair os cionn na mara. Mar sin dheth 's e am prìomh-baile as àirde air feadh na Roinn-Eòrpa.

Chan eil bailtean mòra eile ann an Andorra.

## Bailtean Co-cheangailte

* Sant Pols de Mar
* Šid
* Valls

## Aistean co-cheangailte

* Prìomh-Bhailtean

*Casa de la Vall*
# Pàpa

Pàpa Prainnseas
'S e am **Pàpa** neo **Pàp** (Laideann: *papa*, Greugais: πάππας, a tha a' ciallachadh athair sa Ghàidhlig) an stoidhle a tha air Easbaig na Ròimhe, agus ceannard den Eaglais Caitligeach. Is aithne don Eaglais Chaitligeach trì rang den mhinistrealachd òirnte, neo sagartachd. 'S iad, diacon, sagart agus easbaig. 'S e easbaig an rang as àirde den sagartachd. 'S e inbhe Easbaig na Roimhe am measg nan easbaigean eile ach "a' chiad am measg co- ionnanaich". Tha seo a' leantainn bho thraidisean na h-Eaglaise gun robh Peadar, Abstol (Greugais: ἀπόστολος) a dh'òirn Ìosa Crìosd a fhèin a bhi cìobair do na caoraich (i.e. treòraich an luchd-leanmhainn as dèidh a cheusadh), na chiad Easbaig de Roimhe. Mar sin tha dleastanas Pheadair a' tuiteam air am fear a tha na h-ionad. 'S e an ceannard creideimh as cudromaiche san t-saoghail a tha anns a' Phàpa – tha an àireamh de Chaitligeach nas motha na Ioslam.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* “Taghadh a' Phàpa”, Naidheachdan a' BhBC.  28mh dhen Ghiblean 2025. Air a thogail 29mh dhen Ghiblean 2025.

**Pàpan bho àm an Fhrith-Ath-leasachaidh**

Pius IV  · Pius V  · Griogair XIII  · Sixtus V  · Urbain VII  · Griogair XIV  · Innocentius IX  · Clemens VIII  · Leo XI  · Pòl V  · Griogair XV  · Urbain VIII  · Innocentius X  · Pius IV  · Alasdair VII  · Clemens IX  · Clemens X  · Innocentius XI  · Alasdair VIII  · Innocentius XII  · Clemens XI  · Innocentius XIII  · Beinidict XIII  · Clemens XII  · Beinidict XIV  · Clemens XIII  · Clemens XIV  · Pius VI  · Pius VII  · Leo XII  · Pius VIII  · Griogair XVI  · Pius IX  · Leo XIII  · Pius X  · Beinidict XV  · Pius XI  · Pius XII

**Pàpan bho àm dàrna Comhairle na BhatacainIain XXIII  • Pòl VI  • Iain Pòl I  • Iain Pòl II  • Beinidict XVI  • Prainnseas  • Leo XIV**
# Esra

'Tha Esra a' searmonachadh an lagh' le Julius Schnorr.
'S e leabhar agus fàidh san t-Seann Tiomnadh a tha ann an **Esra**.

Leabhraichean an t-Seann Thiomnaidh

Genesis | Ecsodus | Lebhiticus | Àireamh | Deuteronomi | Iosua | Britheamhan | Rut | 1 Samuel | 2 Samuel | 1 Rìghrean | 2 Rìghrean | 1 Eachdraidh | 2 Eachdraidh | Esra | Nehemiah | Ester | Iob
| Sailm | Gnàth-fhacail | Eclesiastes | Dàn Sholaimh | Isaiah | Ieremiah | Tuireadh | Eseciel | Daniel | Hosea | Ioel | Amos | Obadiah | Ionah | Micah | Nahum | Habacuc | Sephaniah | Hagai | Sechariah | Malachi
# 604

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
601 |
602 |
603 |
**604** |
605 |
606 |
607 |
| **Deichead:**
580an | 590an | 600an | 610an | 620an |

**604**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
# Diadhaireachd an t-saoraidh

'S e breithneachadh mu dhiadhaireachd an latha an-diugh a thoisich ann an Aimearaga-Laideannach an dèidh Dara Comhairle na Bhatacain agus Co-labhairt de Mhedellín (Coloimbia, 1968) a th' ann an **Diadhaireachd an t-saoraidh**. B' e na sagartan Gustavo Gutiérrez Merino (Pearù), a sgrìobh *Historia, Política y Salvación de una Teología de Liberación* (1973), agus Leonardo Boff (Braisil) an dithis a bha a bu mhò an sàs innte aig an toiseach tòisichidh. Canar gur e an slighe a thug cuid a dhaoine am broinn na h-Eaglaise do dh'aintighearnas is fo-leasachadh nan daoine aca a th' ann an Diadhaireachd an t-saoraidh. Thug Diadhaireachd an t-saoraidh buaidh mhòr air Fidel Alejandro Castro agus bha esan agus Boff nan deagh caraidean.

## Iomraidhean