Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Florida

**Florida**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Bratach) | (Seula) |

 |
| Far-ainm: *The Sunshine State* |
|  |
| **Prìomh-bhaile** | Tallahassee |
| **Baile as motha** | Jacksonville |
| **Riaghladair** | Rick Scott |
| **Farsaingeachd** | 170,304 km² (22th) |
|  - **Tìr** | 137,374 km² |
|  - **Uisge** | 30 486 km² (17.9%) |
| **Àireamh-shluaigh (2000)** |
|  - **Sluagh** | 19,317,568 (4rd) |
|  - **Dlùths** | 136.4 /km² (8th) |
| **Cead-inntrigidh do na Stàitean Aonaichte** |
|  - **Ceann-latha** | 3 am Màrt, 1845 |
|  - **Òrdugh** | 27nd |
| **Roinn tìde** | Eastern: UTC-5/DST-4 |
| **Domhan-fhad**  | 24°27'Tuath to 31°T |
| **Domhan-leud** | 80°02'Iar to 87°38'I |
| **Leud** | 582 km |
| **Faide** | 721 km |
| **Àrdaichear** |  |
|  - **As àirde** | 105 m |
|  - **Cuibheachd** | 30 m |
|  - **As ìsle** | 0 m |
| **Giorrachaidhean** |
|  - **USPS** | FL |
|  - **ISO 3166-2** | US-FL |
| **Duilleag eadar-lìon** | {{{Eadar-lìon}}} |

'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am  **Florida**. Tha i suidhichte air leth-eilean san àirde an earra-dheas na dùthcha. Tha an Cuan Siar san ear dhith. Tha 18,801,310 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Tallahassee na prìomh-bhaile ach 's e Jacksonville am baile as motha a tha ann am Florida. Tha e air a bhith na stàit bho 3 am Màrt 1845.

## Bailtean Eile

* Coral Gables
* Fort Lauderdale
* Jacksonville
* Miami
* Orlando
* St. Petersburg
* Surfside
* **Tallahassee Tampa

## Ceanglaichean A-mach

* Riaghaltas na stàite

## Iomraidhean

Stàitean de na Stàitean Aonaichte

Alabama • Alasca • Arizona • Arkansas • Calafòrnia • Carolina a Deas • Carolina a Tuath • Colorado • Connecticut • Dakota a Deas • Dakota a Tuath • Delaware • Eabhraig Nuadh • Florida • Hampshire Nuadh • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Jersey Nuadh • Kansas • Kentucky • Louisiana • Meagsago Nuadh • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • Seòirsia • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Washington • Virginia • Virginia an Iar • Wisconsin • Wyoming

+ Ceàrn: Washington, D.C. (District of Columbia)
# Seanagal

| République du Sénégal |
| --- |
|  Bratach |  Gearradh-arm |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| "Un Peuple, Un But, Une Foi" (Fraingis) "One People, One Goal, One Faith" |
| Cànan(an) oifigeil | Fraingis |
| Mion-chànan(an) | Cànan Wolof (ga bruidhinn le 94% de na daoine) |
| Prìomh-bhaile | Dakar |
| Baile as motha | Dakar |
| Riaghaltas | Poblachd |
| Ceann-suidhe | Abdoulaye Wade |
| Prìomh-mhinistear | Cheikh Hadjibou Soumaré |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Fhraing | 20mh am Lunasdal 1960 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 196,723 km² (87mh) |
| Uisge | 2.1 % |
| Àireamh-shluaigh (2005) |
| Iomlan | 11,658,000 (72mh) |
| Dlùths | 59/km² (137mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $1,759 (149mh) |
| Roinn tìde | UTC |
| Ruith-airgid | CFA franc |
| Prìomh àrainn-lìn | .sn |
| Còd Àireamh fòn | 221 |

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an
**Seanagal** (Fraingis: *le Sénégal*), ainm oifigeil: **Poblachd Sheanagail** (Fraingis: *République du Sénégal*).
Tha i suidhichte deas air an Abhainn Sénégal. Tha an Cuan Siar san taobh an iar dhith. Tha crìochan aice san ear le Màili, sa tuath le Moratainia agus sa deas le Gini is Gini-Bissau. Tha a' Ghaimbia na laighe am broinn Sheanagail. 'S e Dakar am prìomh-bhaile Sheanagail.

## Eachdraidh

Chuireadh às do thràilleachd an seo agus ann an cuid a cholonaidhean eile na Frainge air 27 an Giblean 1848.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Gouvernement du Sénégal - Duilleag oifigeil Riaghaltas Sheanagail]
* BBC News Fiosrachadh - Seanagal
* CIA World Factbook - Seanagal

Cairt: Seanagal
# Arabais

| Arabais |
| --- |
| **Luchd-labhairt iomlan** |
280m |
| **Teaghlach-chànan** |
Afra-Àisianach
* Seimiteach
 |
| **Siostam-litreachaidh** | Naskh |
| **Còdan Cànan** |
| ISO 639-1 | ar |
| ISO 639-2 | ara |
| ISO 639-3 | ara |
| Arabais ('Al Arabiya) sgrìobhte le litrichean Naskh |

'S e **Arabais** (*عربي* neo  *‘Arabii*) a th’ ann an cànan oifigeil fad 26 dùthchannan anns an Ear Mheadhanach. Tha Arabais ga bhruidhinn ann an Aildiria, An t-Siad, An Èipheit, Bachrain, Catar, Cubhait, Diobutaidh, Eartra, Ioràc, Iosrael/Pàlastain, Iòrdan, Leabanon, Libia, Moratainia, Maroco, Na h-Eileanan Chomoro, Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte, Omàn, Saud-Aràibia, Siria, Somàilia, Sudan, Sudàn a Deas, Tuinisia agus Iemen ann an corra àite còmhla ri cànain eile. Tha Arabais uabhasach coltach ris na cànain Seimiteach eile, mar Eabhra. ‘S e cànan ùrnaigh na h-Ioslaim a th’ann. Tha Arabais air buaidh mhòr a thoirt air mòran de chànain eile air feadh an t-saoghail tron mheadhan na h-Ioslaim: thathar ga chleachdadh airson faclan ùra a dhèanamh anns na dùthchannan Muslamaich gus an latha an-diugh. Thug e buaidh fa leth mòr air Spàinntis cuideachd is tha sinn air tòrr fhacal saidheansail faighinn bhuaithe. Tha an Arabais eadar-dhealaichte anns gach sgìre is dùthaich, ach ‘s e Arabais an Coràn, le faclan ùra, a thathar a’ leughadh is a’ sgrìobhadh anns na meadhanan agus na sgoiltean.

## Ceanglaichean A-mach

* Gràmar Arabais
* Apprendre l’arabe
* Omniglot
* Lire et écrire l’arabe, Rachid Belmouhoub, Larousse, 2006, ISBN 2-03-540279-4
* Easy Arabic

## Iomraidhean
# Àrd-bhaile

Shanghai
'S e a th' ann an **àrd-bhaile** no àrd-chathair ach cathair, no baile, a tha mòr dha-rìreabh, le tuilleadh air leth-mhillean luchd-còmhnaidh anns a' chathair-bhaile fhèin, agus le co-dhiù millean daoine a' fuireach mun cuairt air. Tha na bailtean mòra a thèid a ghabhail a-steach ann an sgaoileadh àrd-bhaile gam meas mar phàirt dheth, 's chan ann nan àrd-bhailtean iad fhèin, a chionn 's nach eil iad aig cridhe an sgaoilidh bhailteil sin.

Mar as trice, tha àrd-bhaile ann an teis-mheadhan gnothaichean eaconamach, agus aig cridhe cùisean phoilitigeach chultarach roinn no dhùthcha. Mar an ceudna, tha e na bhoillsgean, a thaobh ceanglaichean agus conaltradh roinneil no eadar-nàiseanta.

Bhathar a' meas rìgh-chathair mar àrd-bhaile a chionn 's gum b'e àite-còmhnaidh an rìgh a bhiodh ann.

## Cathair chruinne/Baile mòr cruinne

Thathas a' toirt tuilleadh 's a chòir eòlas air a' bhriathar seo bho chionn ghoirid a-nis air sgàth fàs dlùth-chruinneas (globalisation) san t-saoghal a th' ann (m.e. a thaobh ionmhas cruinne, conaltradh is siubhal). 'S e a th' anns a' bhun-smuain seo, cathair aig a bheil buaidh gu soilleir dìreach air cùisean an t-saoghail tro mheadhan sòiseo-eacanomaigeach, cultarach, poilitigeach. Chan e cathair chruinne a th' ann an àrd-bhaile sam bith ge-tà, agus mas e 's gu bheil e na chathair chruinne, chan fhaod sin a bhith a-rèir ìre de mhathas ann am bun-structairean, leasachadh no beò-shlàinte muinntir a' bhaile. Ma dh' fhaoidte gur e Lunnainn a' chiad chathair chruinne agus àrd-bhaile ùr-nodha riamh a bh' anns an t-saoghal. Ach, 's e àrd-bhailtean mar An Ròimh, Constantinople, Damascus, Nanjing sa leithid a bhathar a' meas mar chathraichean chruinne ann an tomhas eachdraidh.

## Artagailean ceangailte

* Baile
	+ Prìomh-bhaile
	+ Baile mòr
* Clachan
# 1953

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1950 |
1951 |
1952 |
**1953** |
1954 |
1955 |
1956 |
| **Deichead:**
1930an | 1940an | 1950an | 1960an | 1970an |

**MCMLIII**

## Tachartasan

* Bhuannaich Winston Churchill an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Chaidh an t-ainm Katowice atharrachadh gu Stalinogród (airson trì bliadhnaichean).
* Chaidh Oilthigh Caitligeach Phetrópolis a stèidheachadh ann am Petrópolis (Braisil).

## Breithean

* 18 am Faoilleach - Dag Malmberg, ann a Gävle. Actair agus riochdaire nam filmichean às An t-Suain.
* 25 an Gearran - José María Aznar López, ann am Madrid. Neach-poileataigs às an Spàinn.
* 28 an Gearran - Paul Krugman, ann an Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 13 am Màrt - Seumas Ó Dornáin. Neach-poileataigs à Alba.
* 16 am Màrt - Richard Stallman, ann an Eabhraig Nuadh. Neach-prògramaidh às na Stàitean Aonaichte.
* 17 am Màrt - Seumas Ó Dornáin, neach-poileataigs à Alba.
* 8 an Cèitean - Alex van Halen, ann an Amsterdam. Ceòladair às Na Tìrean Ìsle.
* 17 an Lùnastal - Herta Müller, ann an Nițchidorf. Sgrìobhadair à Romàinia.
* 12 an t-Samhain - Calum Dòmhnallach, ann an Loch nam Madadh. Ceòladair à Alba.
* 28 an t-Samhain - Alistair Darling, ann an Lunnainn. Neach-poileataigs.
* 13 an Dùbhlachd - Jim Davidson, ann an Lunnainn. Comaig à Sasainn.
* 26 an Dùbhlachd - Toomas Hendrik Ilves, ann an Stockholm. Neach-poileataigs à Eastòinia.

## Bàsan

* 5 am Màrt - Iosif Stalin, ann am Mosgo. Deachdaire às a' Chairtbheil.
* 4 an Dàmhair - Hjalmar Hammarskjöld, ann an Stockholm. Neach-poileataigs às an t-Suain.
* 8 an t-Samhain - Ivan Bunin, ann am Paris. Sgrìobhadair às an Ruis.
* 16 an t-Samhain - Tomás Ó Rathaile, ann an Lios Tuathail. Cànanaiche na Gàidhlig à Èirinn.
* 27 an t-Samhain - Eugene O'Neill, ann am Boston. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
# Cànan nam Māori

"Maori" ath-sheòlaidhean an seo. Airson cleachdaidhean eile, faic Maori (soilleireachadh).

| Te reo Māori |
| --- |
| **Far a bheil i 'ga bruidhinn** | * Sealainn Nuadh
 |
| **Luchd-labhairt iomlan** |
50,000 a' bhruidhinn "gu math" neo "glè mhath" |
| **Teaghlach-chànan** |
Austronèis
* Cànain a' Chuain Sèimh
 |
| **Siostam-litreachaidh** | Aibidil Laideannach |
| **Inbhe Oifigeil** |
| Far a bheil i 'na chànan oifigeil | Sealainn Nuadh |
| 'Ga riaghladh le | Coimisean Cànan nam Māori |
| **Còdan Cànan** |
| ISO 639-1 | mi |
| ISO 639-2 | mao no mri |
| ISO 639-3 | mri |
| Luchd-labhairt cànan nam Māori a rèir cunntas sluaigh 2013.
██ < 5%
██ 5–10%
██ 10–20%
██ 20–30%
██ 30–40%
██ 40–50%
██ > 50% |

'S e cànan austronèis à Sealainn Nuadh a tha ann an **cànan nam Māori** (*Te reo Māori*).

## Eachdraidh ghoirid

'S ann ann an 1814 a chaidh an cànan a sgrìobhadh airson a' chiad turas agus chaidh a bhun-tomhasachadh ann an 1820. Bha e cànan aig a' mhòr-chuid dhen daoine Sealainn Nuadh ro 1860 ach cha do theagaisg ach beagan sgoiltean an cànan anns na 1890an.

Chaidh an cànan na chànan oifigeil Shealainn Nuadh an dèidh do tagartas ro Thribiunal Waitangi ann an 1985. Aig an aon àm chaidh Coimisean Cànan nam Māori a stèidhicheadh.

Chaidh stèisean telebhisean ann an cànan nam Māori a stèidheachadh ann an 2008. Thoisich Statistics New Zealand suirbhidh ùr, *Te Kupenga*, a tha a' dèanamh measadh air sunnd nam Māori, ann an 2013.

## Cànanachas

'S e gnìomhair–cùisear–cuspair a tha an t-òrdugh àbhaisteach ach ann an seantansan àicheil bi an cùisear àicheil a' dol ron gnìomhair. Tha roimhearan ann. 'S ann beag a tha am maoin-chunntas nan connragan ach tha am maoin-chunntas nam fuaimreagan cumanta.

## Iomraidhean