Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Beinn

Beinn MhicFhionnlaigh ann an Alasca
'S e **beinn**, monadh àrd. Is urrainn dhi a bhith air tìr neo fon mhuir, neo air planaidean eile.

Nuair a tha a' bheinn glè àrd, bidh sneachd is deigh oirre, agus is urrainn do abhainn-deigh a’ toiseachadh.

## Eòlas-adhair, -aimsir is –uisge

Tha mòran aibhnichean is fuaran a’ fàs air beanntan; nuair a buail àile fliuch am beann, feumaidh e a’ dol as àirde, far a bheil teas nas ìsle ann, agus thig e sìos mar uisge. Cruinnichidh beanntan an t-uisge seo, sna alltan, fuaran agus aibhnichean.

## Seòrsaichean beanntan

* Beinn-theine
* Beinn-na-mara (beann a tha fo mhara)
* Ilbhinn
* Meall
* Monadh
* Sgùrr
* Sliabh

## Beanntan ainmeil

* Beinn Everest
* Kilimanjaro
* Matterhorn
* Beinn Erebus (Antargtaga)
* Olympus Mons (beinn air Corg, am fear as àirde air a bheil fios againn)

## Beanntan ann an Alba

* An Sgurr
* Askival
* Beinn Dòbhrain
* Beinn Hòb
* Beinn Laoghail
* Beinn Nibheis
* Beinn na Gucaig
* Beinn Sgritheall
* Blà Bheinn
* An Cuiltheann
* Gaoda Bheinn
* Glamaig
* Ladhar Bheinn
* Luinne Bheinn
* Sgùrr Fhuaran
* Sgùrr na Cìche

Canar Beinn Rothach ri beinn ann an Albainn a tha nas àirde na 3000 troigh.
# Dùthchannan ann an Àisia

## Dùthchannan Àisia a Deas

* Bangladesh
* Bhutan
* Na h-Innseachan
* Maldives
* Nepal
* Pacastan
* Sri Lanka
* Tibet

## Dùthchannan Àisia an Ear

* Iapan (An t-Seapan)
* An t-Sìn (Sìona)
* Coirèa a Deas
* Coirèa a Tuath
* Coirèa

## Dùthchannan Àisia an Iar

Dùthchannan Àisia an Iar
* Afghanastàn
* Bachrain
* An Èipheit (Rubha Sinai)
* Ioràn
* Ioràc
* Iòrdan
* Iosrael
* Cubhait
* Leabanon
* Omàn
* Palastain
	+ Bruach-an-Iar
	+ Raon Ghàsa
* Catar
* Aràibia nan Sabhd
* Sipreis
* Siria
* An Tuirc (Anatolia section)
* Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
* Iemen

## Dùthchannan Iar-Dheas

* Brunei
* Cambodia
* Indonesia
* Laos
* Malaysia
* Myanmar (Burma)
* Philippines
* Singapore
* Thailand
* Tiomor an Ear
* Vietnam

## Dùthchannan Meadhan Àisia

* Afghanistan
* Kazakhstan
* Kyrgyzstan
* Mongolia
* Tajikistan
* Tibet
* Turkmenistan
* Uzbekistan
# Linn Mheadhanach na Cloiche

Tha **Meadhan Linn na Cloiche** no **Meso-liotaig**, bho 10,000 gu 5,000 bliadhna, a' dol air ais gu deireadh na Linne Deighe mu dheireadh.

Aig an àm sin bha teòthachd an t-saoghail ag èirigh. Bha ìre na mara ag èirigh seach gun robh eigh-shruthan a’ leaghadh. Rè Meadhan Linn na Cloiche, gheàrr a' mhuir Èirinn far Bhreatainn agus far a' chòrr dhen Roinn Eòrpa. Bha coilltean a' còmhdach mòran dhen dùthaich.

B' e sealgairean-tionail a bh' anns na daoine aig an àm. Bhiodh sealgairean-tionail a' sealg bheathaichean fiadhaich agus ag iasgach airson tòrr dhen bhiadh aca. Bhiodh iad cuideachd a’ cruinneachadh mheasan, chnothan, lusan, fhreumhaichean agus shligean airson am biadh atharrachadh beagan. Bha na sealgairean-tional sin cuideachd air tòiseachadh a’ callachadh bheathaichean a leithid crodh agus caoraich.

## Làrach meadhan linn na cloiche aig Ceann Locha air Rùm

Thug cladhach arc-eòlais aig Ceann Locha air Rùm dhuinn an fhianais as tràithe mu thuineachadh dhaoine ann an Alba. Sheall fianais deiteadh rèidio-carbon ann an Ceann Locha gu bheil daoine air a bhith an sin bho co-dhiù c.6600 RC. Chaidh cnothan calltainn loisgte agus na mìltean thar mhìltean de bhleideagan cloiche bho dhèanamh innealan a lorg aig an làrach. Dh’fhaodadh gu bheil fianais air tuill-bacain a' sealltainn fasgadh on ghaoith, pàirtean de bhothain de sheiche is de bhacain no àitean-fasgaidh far am biodh daoine ann am Meadhan Linn na Cloiche a’ fuireach nuair a bha iad a’ tadhal san eilean.

O chionn mìltean de bhliadhnaichean bha daoine a' siubhal a Rùm air taobh siar Alba airson clach-fala a chruinneachadh gus innealan a dhèanamh. Chaidh nithean àrsaidh air an dèanamh de chloich-fala à Rùm a lorg aig làraich ann an Eige, Canaigh agus san Eilean Sgitheanach agus air làraich eile còrr is 70km on eilean.

## Tuilleadh Leughaidh

* RCAHMS Site Record, Kinloch, Rum (en)
# Àrd-sgoil

B’e **àrd-sgoil** sgoil airson cloinne a tha mu dhà bhliadhna dheug a dh’aois gu sia deug, neo ochd deug. Roimhe, tha bun-sgoil, agus an dèidh làimhe, tha oilthigh.

* acadamh
* bun-sgoil
* oilthigh
# Siarra Leòmhann

| Republic of Sierra Leone |
| --- |
|  Bratach |  Gearradh-arm |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *High We Exalt Thee, Realm of the Free* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| "Unity - Freedom - Justice" |
| Cànan(an) oifigeil | Beurla |
| Prìomh-bhaile | Freetown |
| Baile as motha | Freetown |
| Riaghaltas | Poblachd bun-reachdail |
| Ceann-suidhe | Julius Maada Bio |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Rìoghadh Aonaichte | 27mh an Giblean 1961 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 71,740 km² (119mh) |
| Uisge | 1.0 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 5,866,000 (103mh) |
| Dlùths | 83/km² (114mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $903 (172mh) |
| Roinn tìde | GMT (UTC+0) |
| Ruith-airgid | Leone |
| Prìomh àrainn-lìn | .sl |
| Còd Àireamh fòn | 232 |

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Siarra Leòmhann** no **Sierra Leone**, ainm oifigeil: **Poblachd Shiarra Leòmhann**. Tha crìochan aice sa tuath le Gini agus sa deas le Libèiria.

Tha an Cuan Siar anns an àird an iar dhith.
Tha roinn na turasachd gu math làidir ann an Siarra Leòmhann.

## Iomradh

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Riaghaltas Siarra Leòmhann
* CIA World Factbook - Siarra Leòmhann
* BBC Fiosrachadh: Siarra Leòmhann

Siarra Leòmhann- an rathad bho Khenema chun a' cheàrn Khailahun
# Leth-eilean Wirral

Wirral
'S e rubha eadar obair an Afon Dyfrdwy agus Abhainn na Merseidh a tha ann an leth-eilean **Wirral**. O chionn fhada bha an Cilgwri anns a' Chuimrigh, ach o linn nan Normanaich bha e na "cheud" de Cheshire, mus 1974, nuair a chaidh e fo sgàile Merseyside. Chaidh ath-eagrachadh air roinnean ionadail na Sasainn a-rithist ann an 1996 agus is e sgìre aonadach a tha ann an diugh.

Tha na iom-bailtean Birkenhead, Port Sunlight agus Ellesmere Port air bruaich clì na Merseidh, le Wallasey agus New Brighton aig ceann a thuath. Tha West Kirby,Heswall agus Parkgate air cladach na Dyfrdwy. Tha Amharc-lann na Speuran air cnoc Bidston agus b' e luchd-thomhais às an amharc-lann sin a stèidhich (ann an 1844) a' chiad chomas-airde (datum) nàiseanta don Ordnance Survey.

Dh'àitich na Lochlannaich ann an Wirral, agus ionad pàrlamaid ionadail aca aig Thingwall agus tha dìleab aca a' nochdadh an ainmean àite eile 's an sgìre, Frankby, Greasby, Irby (ged a tha cuid eòlaich air ceangal an t-ainm seo leis a' Ghàidhlig "Airigh"), Hilbré (eilean tioram aig West Kirby) agus Wallasey (leth-eilean, roinnte o tìr mòr le boglaich sàile mus an do thàinig e a bhith na baile iomraill de Poll a' Ghrùthain rè an 19mh linn).
# Dòrnaireachd

Dòrnaireachd
'S e spòrs sabaid a th' ann an **dòrnaireachd** no **bogsadh**, a chleachdas gluasad is bualadh airson an gothach a dhèanamh air do nàmhaid. Ann an gach dòigh den spòrs, neo-dhreuchdail agus proifeiseanta, tha na co-fharpaiseachean a' cur orra miotagan lìonte, a' toirt ionnsaigh le cùl an duirn. Ann an dòrnaireachd phroifeiseanta, tha sabaid a' maireann airson 4 gu 12 cuairtean. Thèid an gnothach a dhèanamh le breithneachadh, stad leis an reitire no dotair, no le buille a nì an co-fharpaisiche gun mhothachadh.

## Stair

Cha deach bunas an spòrs dhamhaidseachd a shoilleireachadh cho math, ge-tà, a-rèir cuid de fhoinsichean, tha bùn-stèidh an dhamhaidseachd ann an ro-aois na h-Etòip, far an do thòisich e anns an 6mh milleannaidh R.C. Nuair a dh'fhalbh na h-Èipheiteach a-steach do Nubia, dh'ionnsaich iad ealain a' dhamaid aig an t-sluagh ionadail agus chur iad an spòrs seo gu Èipheat, far an deach è a dhèanamh gu math freagarrach. Bho Èipheat chaidh a' dhamhaid a sgaoileadh do dhùthchannan eile, a' gabhail a-steach an Ghrèig, gu tuath gu an Ròimh agus gu taobh an Ear gu Measapotàimia.

Tha an fhianaise visiual as tràithe dhen dhamhaid à Èipheat agus Sumer, a-rèir na 3mh milleannaidh R.C. Tha stòidhle sgoilp Èipheiteach à Thebh (mu thimcheall air 1350 BC) a' sealltainn damhaidairean agus luchd-coimhead. An dà chuid an dèidh-seallaidhean a' Ro-Phrop agus na h-Èipheiteach, bha iad a' sealltainn farpaisean far an robh na luchd-comhraide a' sabaid leis na buill làimhe làn no le bandage a' toirt taic dhan uillinn.

Ann an Sean Ghrèig, b' e spòrs fada foghlamta a bha san dhamhaid a bha air ainmeachadh mar phigmachia, agus bha e gu math freagarrach. Bho shealladh Oilimpigeach, chaidh a chur a-steach a' chiad turas san 23mh lìbhrigeadh ann an 688 BC Tha Ghrèigaich a 'smaoineachadh gu bheil am damhaid mar as motha a tha a' dannsadh. Tha sgriobhadh san 1mh linn RC a 'moladh a' dhamhaidair, a 'cantainn: “ Gabhaidh buaidh a' dhamhaidair le fuil ”. Chuir na damhaidairean sreathan leathair timcheall air an làmhan gus am falach iad. Cha robh roundan ann, agus bha na damhaidairean a 'sabaid gu ruige am freagair aon de na daoine eile taobh a-staigh no cha b' urrainn dha a leantainn.

Chaidh an spòrs làitheil a stèidheachadh air àrainneachdan neo-dhleagaill agus ghabh iad seachad air feachdan dhamhaidseachd agus ghabh e suas mar gnothachas margaidheachd le tùrninge bhilioinean de dhòlainnean. Bidh a 'mhòrchuid de thàlantan òga fhathast a' tighinn à sgìrean bochda air feadh an t-saoghail. Tha àiteachan mar Meagsago, Afraga, Ameireaga a Deas agus an Roinn-Eòrpa an Ear a 'faighinn mòrachadh le luchd-deasachaidh òga a tha a' sireadh a bhith na dhamhaidair san àm ri teachd.

## Dòrnairean Ainmeil

### Aotramaich

* Jim Watt
* Ken Buchanan
* Benny Lynch
* Scott Harrison
* Alex Arthur
* Ricky Burns

### Tromaich

* Muhammed Ali
* Frank Bruno
* Joe Bugner
* Buster Douglas
* Joe Frazier
* George Foreman
* Larry Holmes
* Vladimir Klitschko
* Lennox Lewis
* Joe Louis
* Rocky Marciano
* Mike Tyson

## Ceangal a-mach

* Naidheachan Dhòrnaireachd

## Iomraidhean
# Aibidil Eabhra

Tha **aibideil Eabhra** air a cleachdadh airson Eabhra is Iùdais. Bha e bho thùs aibidil Aramais.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Alef** | **Bet/Beth** | **Gimel** | **Dalet/Daleth** | **He** | **Vav/Waw** | **Zayin** | **Het/Heth** | **Tet/teth** | **Yod** | **Kaf/Chaf** |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ך |
| **Lamed** | **Mem** | **Nun** | **Samekh** | **Ayin** | **Pe/Fe** | **Tsadi** | **Qof** | **Resh** | **Shin/Sin** | **Tav** |
| ל | מ | נ | ס | ע | פ | צ | ק | ר | ש | ת |
|  | ם | ן |  |  | ף | ץ |  |  |  |  |
# Louisiana

Louisiana
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  **Louisiana** (Fraingis: *État de Louisiane*).
Tha i suidhichte san àirde a deas na dùthcha. Tha 4,533,372 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Baton Rouge na prìomh-bhaile ach 's e New Orleans am baile as motha a tha ann an Louisiana. Reic na Frangaich i anns an "Louisiana Purchase". Tha e air a bhith na stàit bho 30 an Giblean 1812.

## Ceanglaichean a-muigh

* Làrach-lin oifigeil den Stàit

## Iomraidhean

Stàitean de na Stàitean Aonaichte

Alabama • Alasca • Arizona • Arkansas • Calafòrnia • Carolina a Deas • Carolina a Tuath • Colorado • Connecticut • Dakota a Deas • Dakota a Tuath • Delaware • Eabhraig Nuadh • Florida • Hampshire Nuadh • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Jersey Nuadh • Kansas • Kentucky • Louisiana • Meagsago Nuadh • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • Seòirsia • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Washington • Virginia • Virginia an Iar • Wisconsin • Wyoming

+ Ceàrn: Washington, D.C. (District of Columbia)
# Àithneach

Tha “Àithneach” (Beurla ‘’imperative’’ (‘’mood’’)) a’ ciallachadh buadhair den riochd de ghnìomhair a bheir seachad òrdugh. Tha “greas” na riochd àithneach ann an “greasaibh oirbh!”
# Nòrnais

'S e meur dhen Lochlannais a bha ann an **Nòrnais** 's a bha 'ga bruidhinn ann an Sealtainn is Arcaibh gus an 18mh neo 's docha 19mh linn. Tha iomairtean ann ath bheòthachadh mar Nynorn.

## Eisimpleir

Ùrnaigh an Tighearna ann an Nòrnais:

* Arcaibh:

*Favor i ir i chimrie,*
*Helleur ir i nam thite,*
*gilla cosdum thite cumma,*
*veya thine mota vara gort*
*o yurn sinna gort i chimrie,*
 *ga vus da on da dalight brow vora*
*Firgive vus sinna vora*
*sin vee Firgive sindara mutha vus,*
*lyv vus ye i tumtation,*
*min delivera vus fro olt ilt, Amen.*
* Sealltainn:

*Fy vor or er i Chimeri.*
*Halaght vara nam dit.*
*La Konungdum din cumma.*
*La vill din vera guerde*
*i vrildin sindaeri chimeri.*
*Gav vus dagh u dagloght brau.*
*Forgive sindorwara*
*sin vi forgiva gem ao sinda gainst wus.*
*Lia wus ikè o vera tempa,*
*but delivra wus fro adlu idlu.*
*For do i ir Kongungdum, u puri, u glori, Amen*
* Seann Lochlannais:

*Faþer vár es ert í himenríki,*
*verði nafn þitt hæilagt*
*Til kome ríke þitt,*
*værði vili þin*
*sva a iarðu sem í himnum.*
*Gef oss í dag brauð vort dagligt*
*Ok fyr gefþu oss synþer órar,*
*sem vér fyr gefom þeim er viþ oss hafa misgert*
*Leiðd oss eigi í freistni, heldr leys þv oss frá ollu illu.*
**Gàidhlig**

Jakob Jakobsen a bha 'na cànanaiche sna h-Eileanan Fàro agus a rinn obair air an Nòrnais
*Ar n-Athair a tha air nèamh,*
*Gu naomhaichear d' ainm.*
*Thigeadh do rìoghachd.*
*Dèanar do thoil air an talamh,*
*mar a nithear air nèamh.*
*Tabhair dhuinn an-diugh ar n-aran làitheil.*
*Agus maith dhuinn ar fiachan, amhail a mhaitheas sinne dar luchd-fiach.*
*Agus na leig ann am buaireadh sinn;*
*ach saor sinn o olc:*
*oir is leatsa an rìoghachd, agus an cumhachd, agus a' ghlòir,*
*gu sìorraidh. Amen.*
# Bhanuatu

| *Ripablik blong Vanuatu* *République de Vanuatu* Bhanuatu |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Yumi, Yumi, Yumi* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| "Long God yumi stanap" (In God we stand) |
| Cànan(an) oifigeil | Bislama, Beurla, Fraingis |
| Prìomh-bhaile | Port Vila |
| Baile as motha | Port Vila |
| Riaghaltas | Poblachd |
| **Ceann-suidhe** | Tallis Obed Moses |
| **Prìomh-mhinistear** | Bob Loughman |
| Stèidheachadh |
| **Neo-eisimeileachd** bhon Fhraing agus bhon UK | 30mh an Iuchar 1980 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 12,189 km² (161mh) |
| Àireamh-shluaigh (2006) |
| Iomlan | 209,000 (183mh) |
| Dlùths | 17/km² (188mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $3,346 (121mh) |
| Roinn tìde | (UTC+11) |
| Ruith-airgid | Vanuatu vatu |
| Prìomh àrainn-lìn | .vu |
| Còd Àireamh fòn | 678 |

'S e dùthaich eileanach anns a' Chuan Shèimh a tha ann am **Bhanuatu** neo '**Bhanuàtu**, ainm oifigeil: *Republic of Vanuatu* ‘sa Bheurla neo *République de Vanuatu* san Fhraingis. Tha i na laighe mu 1,750 cilemeatair air falbh san ear air Astràilia, 500 cilemeatair (310 mi) san earra-thuath New Caledonia, san taobh an iar Fìdi agus deas air na na h-Eileanan Sholaimh.

Aig àm na Fraingich ‘s na Breatainnich bha ainm eile air an dùthaich: *“New Hebrides”.*

Bhanuatu
*Funeral masks* anns an Eilean Mhalakula
## Iomraidhean
# Dràma

'S e gnè-sgrìobhaidh litreachail a th' ann an **dràma** a thathar a' gnìomhadh mar as trice air àrd-ùrlar, co-dhèanta de chòmhraidhean eadar iomadh caractaran. 'S ann às an t-seann Ghreugais a tha am facal: tha *δρᾶμα* a' ciallachadh *gnìomh* — rudeigin a nìthear, bhon ghnìomhair *δράω*, *dèan*.

## Eachdraidh anns an Iar

Ann an cultar an Iar, chaidh na ciad dealbhan-cluiche an sgrìobhadh anns a' Ghreug, bhon 5mh linn RC, far an robh trì gnèithean-sgrìobhaidh dheth air an aithneachadh: comadaidh, traidseadaidh, agus na dealbhan-cluiche *satyr*. Gu mì-fhortanach, chan eil dealbhan-cluiche bhon àm sin ach le còig sgrìobhadairean (Aeschylus, Aristophanes, Euripides, Menander, agus Sophocles) againn an-diugh. Ann an linn nan Ròmanach, cuideachd, chaidh tòrr dealbhan-cluiche an sgrìobhadh, agus tha cuid dhiubh againn fhathast.

Sa' mheadhon-aois, bha mòr-chuid an dràma co-dhèanta de dealbhan-cluiche mhìorbhaile (Beurla: *mystery plays*), seòrsa dràma cràbhach no liotuirgeil a riochdaich sgeulachdan às an tradaisean Chrìostail.

Sna 16mh agus 17mh linntean ann an saoghal na Beurla, bha sgrìobhadairean mar William Shakespeare, Christopher Marlowe, agus Ben Jonson a' sgrìobhadh dràma a tha ainmeil fhathast an-diugh. Sgrìobhas tòrr dhràma aig an àm ann an cam-dhàn. Cuirear an t-ainm *Siglo de Oro* (*Linn Òrail*) air an 17mh linn san Spàinn, nuair a bha Pedro Calderón de la Barca, Tirso de Molina, agus ùghdaran eile a' sgrìobhadh dràma clasaigeach na Spàinne, agus anns an Fhraing san aon àm, bha sgrìobhadairean mar Molière, Jean Racine, agus Pierre Corneille a' sgrìobhadh na dh'fhàsadh an dràma Frangach clasaigeach.

## Cleasaichean dràma Gàidhlig

* Aonghas Pàdraig Caimbeul
* Artair Donald
* Daibhidh Walker
* Derek Moireach (Pluto)
* Sim MacCoinnich (1949-2008)
* Tony Kearney

## Ceanglaichean a-mach

* BBC Naidheachdan 2016-05-26: Fèis Dràma Earra-Ghàidheal 10 *(aithris-bhideo 2:06)*
# Dotaireachd

'S e am prògram foghlaim as àirde ann am mòran oilthighean a th' ann **dotaireachd** (Laideann: docere “teagasg”). Tha e a' toirt a-steach greiseag far am bithear a' teagasg agus a' dèanamh rannsachaidh, le leughadh poblach aig deireadh pròiseact no tràchdas dotaireil air cuspair sònraichte. Tha an dotaireachd eadar-dhealaichte bho na mhaighstirean no prògraman coltach ris oir tha co-phàirt teòiridheach làidir aice a tha ag amas air rannsachadh oilthighe. 'S ann aig ìre ISCED 8 a tha dotaireachd. Tha cùrsaichean iar-cheumnach ann, a thathas a' meas mar an aon ìre ISCED ris an PhD oir is e leudachadh no tagraidhean a th' annta gu tric. A rèir Èigheachd Bhologna agus am frèam foghlaim àrd-ìre ùr san Aonadh Eòrpach, tha i a' freagairt ris an treas cearcall de sgrùdaidhean oilthigh. Ann an iomadh dùthaich, 's e th'ann tha riatanas airson a bhith na ollamh oilthighe. Tha i a' toirt a-steach ceum maighstireachd, obair a bheir a’ chòir air ceum eadar-mheadhanach agus an tràchdas deireannach, air ullachadh leotha fhèin, le cuideachadh bho stiùiriche tràchdas agus oide. Tha dotairean ceangailte ri roinnean a tha a' riochdachadh nan diofar roinnean eòlais. Tha fad caochlaideach aca, gun a bhith nas lugha na trì bliadhna.

## Dotairean Ainmeil

* Lucía Etxebarria
* Guðni Thorlacius Jóhannesson
* Thabo Mbeki
* Ryoji Noyori
* Valentina Tereshkova
* Hannah Arendt (1906 - 1975), Neach-teòiridh poileataigeach, feallsanaiche agus sgrìobhadair Gearmailteach-Aimearaganach
* Jaume Aymar i Ragolta

## Tràchdasan PhD Sgrìobhte anns a' Ghàidhlig

* Dòmhnall Uilleam Stiùbhart (1997) *An Gàidheal, a’ Ghàidhlig, agus a’ Ghàidhealtachd san t-Seachdamh Linn Deug.* Oilthigh Dhùn Èideann.
* Roy Wentworth (2004) *Rannsachadh air Fòn-eòlas Dualchainnt Ghàidhlig Gheàrrloch, Siorrach Rois*. Sàbhal Mòr Ostaig/Oithigh Obar Dheathain.
* Aonghas MacCoinnich (2004) *Tùs gu Iarlachd: Eachdraidh Clann Choinnich, c1466-1638.* Oilthigh Obar Dheathain.
* Timothy Currie Armstrong (2009) *Stèidheachadh Ghnàthan-cànain Ùra: Cuairteachadh Ideòlais-chànain ann an Trì Gaeltachtaí Nua.* Sàbhal Mòr Ostaig/Oilthigh Obar Dheathain.
* Sìm Roy Innes (2011) *Cràbhachd do Mhoire Òigh air a’ Ghàidhealtachd sna Meadhan-aoisean Anmoch, le Aire Shònraichte do Leabhar Deadhan Lios Mòir.* Oilthigh Ghlaschu.
* Aonghas Uilleam Gearóid Mac Leòid (2014) *An Dàn Fada Gàidhealach – 1900-1950: Sgrùdadh ioma-chuspaireil air corpas air dìochuimhne.* Oilthigh Ghlaschu.
* Sìleas NicLeòid (2014) *Cànain agus Cultar ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig: Neartan, Duilgheadasan agus am Buaidh air Comasan is Seasamhan Cànain na h-Òigridh.* Sabhal Mòr Osgaig/Oilthigh Obar Dheathain.
* Tòmas MacAilpein (2017) *Cultar agus an comann-sòisealta ann an Ìle, mu 1890 gu 1960.* Oilthigh Ghlaschu.
* Catrìona Mòrag NicNèill (2018) *Telebhisean mar ghoireas poileasaidh cànain: a chleachdadh aig cloinn dà-chànanaich*. Sabhal Mòr Osgaig/Oilthigh Obar Dheathain.
* Iain Gray Howieson (2021) *Bàrdachd Baile an Naoidheamh Linn Deug – Ath-mheasadh*. Sabhal Mòr Ostaig/Oilthigh na Gàidhealtachd is nan Eilean.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Riaghaltas Hessen
# Bruce Springsteen

| Bruce Springsteen |
| --- |
|  |
| Beatha |
| Ainm slàn |
Bruce Frederick Joseph Springsteen |
| Breith |
Long Branch (mul) , 23 dhen t-Sultain 1949 |
| Dùthaich |  Na Stàitean Aonaichte |
| Ciad chànan |
Beurla |
| Teaghlach |
| Cèile |
Julianne Phillips (en)   (1985 -  1989) Patti Scialfa (en)   (1991 - |
| Càraid |
Karen Darvin (mul)  |
| Clann |

liosta
* Jessica Springsteen (en)
 |
| Bràithrean ⁊ peathraichean |

liosta
* Pamela Springsteen (mul)
 |
| Foghlam |
| Foghlam |
Freehold High School (en)  The Center for Early Education (en)  |
| Cànain |
Beurla |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
seinneadair, sgrìobhaiche òran, cluicheadair piàna, cluicheadair-guitàir, saothraiche chlàran, recording artist (en) , ceòl-sgrìobhaiche, actair telebhisein, actair film, stiùiriche fhilmichean agus neach-ciùil |
| Àirde |
1.77 meatair |
| Duaisean a fhuaras |

liosta
* MusiCares Person of the Year  (2013) Rock and Roll Hall of Fame  (1999)  Presidential Medal of Freedom : Barack Obama (mul)   (2016) New Jersey Hall of Fame  (2008)  Kennedy Center Honors MTV Video Music Award for Best Male Video  (1985) : I'm on Fire (en)  MTV Video Music Award for Best Stage Performance  (1985) : Dancing in the Dark (en)  MTV Video Music Award – Viewer's Choice  (1985) MTV Video Music Award for Best Video from a Film  (1994) : Streets of Philadelphia (en)  Academy Award for Best Original Song  (21 dhen Mhàrt 1994) : Streets of Philadelphia (en)
 |
| Ainmeachadh airson duaisean |

liosta
* [[Academy Award for Best Original Song (en) ]] (13 dhen Ghearran 1996) : [[Dead Man Walkin' (en) ]]
 |
| Ballrachd |
E Street Band (mul)  Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans |
| Gnè ealain |
ceòl roc |
| Nàdar a’ ghutha |
baritone (en)  |
| Inneal-ciùil |
giotàr organ-beòil piàno |
| Taigh-clàraidh |
Columbia Records |
| Neach-fànais |
| IMDb |
nm0819803 |
|
brucespringsteen.net |

Seinneadair is neach-ciùil ainmeil à Jersey Nuadh sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Bruce Frederick Joseph Springsteen** (Long Branch, 23 an t-Sultain, 1949). Bidh e tric a' cluich leis an còmhlan The E-Street Band. 'S e 'The Boss' am far-ainm aige.
# Wisconsin

**Wisconsin**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Bratach) | (Seula) |

 |
| Far-ainm: *Badger State* |
|  |
| **Prìomh-bhaile** | Madison |
| **Baile as motha** | Milwaukee |
| **Riaghladair** | Tony Evers |
| **Farsaingeachd** | 169,639 km² (23th) |
|  - **Tìr** | 28,006 km² |
|  - **Uisge** | 962 km² (16.49%) |
| **Àireamh-shluaigh (2000)** |
|  - **Sluagh** | 5,726,398 (20rd) |
|  - **Dlùths** | 40.6 /km² (23th) |
| **Cead-inntrigidh do na Stàitean Aonaichte** |
|  - **Ceann-latha** | 29 an Cèitean, 1848 |
|  - **Òrdugh** | 30nd |
| **Roinn tìde** | Mountain: UTC-6/DST-5 |
| **Domhan-fhad**  | 42° 30'Tuath to 47° 05'T |
| **Domhan-leud** | 86°46'Iar to 92°53'I |
| **Leud** | 420 km |
| **Faide** | 500 km |
| **Àrdaichear** |  |
|  - **As àirde** | 595 m |
|  - **Cuibheachd** | 320 m |
|  - **As ìsle** | 176 m |
| **Giorrachaidhean** |
|  - **USPS** | WI |
|  - **ISO 3166-2** | WI, Wis. US-WI |
| **Duilleag eadar-lìon** | {{{Eadar-lìon}}} |

'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  **Wisconsin** . Tha i suidhichte san àirde a tuath na dùthcha. Tha 5,686,986 duine a' fuireach anns an stàite. Tha e air a bhith na stàit bho 29 an Cèitean 1848. Tha Madison na prìomh-bhaile ach 's e Milwaukee am baile as motha a tha ann an Wisconsin.

## Daoine Ainmeil

* Herbert Simon
* Thomas A. Steitz
* Frank Lloyd Wright

## Bailtean Eile

* Appleton
* Eau Claire
* Green Bay
* Kenosha
* Madison
* Milwaukee
* Racine

## Ceanglaichean A-mach

* Riaghaltas na stàite

## Iomraidhean

Stàitean de na Stàitean Aonaichte

Alabama • Alasca • Arizona • Arkansas • Calafòrnia • Carolina a Deas • Carolina a Tuath • Colorado • Connecticut • Dakota a Deas • Dakota a Tuath • Delaware • Eabhraig Nuadh • Florida • Hampshire Nuadh • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Jersey Nuadh • Kansas • Kentucky • Louisiana • Meagsago Nuadh • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • Seòirsia • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Washington • Virginia • Virginia an Iar • Wisconsin • Wyoming

+ Ceàrn: Washington, D.C. (District of Columbia)