Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1825

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1822 |
1823 |
1824 |
**1825** |
1826 |
1827 |
1828 |
| **Deichead:**
1800an | 1810an | 1820an | 1830an | 1840an |

Uilleam Mac Congáil
**MDCCCXXV**

## Tachartasan

* Dh'fhosgail an Rathad-Iarainn Stockton & Darlington.
* Chaidh Abeokuta (Nìgeiria) a stèidheachadh.
* Chaidh Comman nan Ceannaiche-aodaich a stèidheachadh ann an Łódź.
* 6 an Lùnasdal - Fhuair Boilibhia a chuid neo-eisimeileachd bhon An Spàinn.
* Chaidh Lafayette (Indiana) a stèidheachadh.
* Chaidh Miami (Florida) a stèidheachadh.
* Lorg Carl Jacob Löwig bròmain.

## Breithean

* 12 an Cèitean - Aquileo Parra Gómez, ann am Barichara. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1 an Lùnasdal - Eliseo Payán, ann an Cali. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 28 an t-Sultain - Rafael Núñez Moledo, ann an Cartagena de Indias. Saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia.
* 14 an Dùbhlachd - Ezequiel Hurtado, ann an Silvia. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* Màrt - Uilleam Mac Congáil, breabadair, bàrd rannaghaill agus cleasaiche à Dùn Dè.

## Bàsan

* 7 an Cèitean - Antonio Salieri, ceòl-sgrìobhaiche Ostaireach, ann an Vienna
* 29 an Dàmhair - Jacques-Louis David, peantair nua-clasaigeach às an Fhraing.
# Centre-Val de Loire

'S e *région* na Frainge a tha ann an **Centre-Val de Loire**. Tha e na laighe ann am meadhon na Frainge. 'S e Centre an 4mh roinn as motha san Fhraing a rèir farsaingeachd uachdair (1d : Midi-Pyrénées, 2na : Rhône-Alpes, 3mh : Aquitaine). 'S e Orléans prìomh-bhaile na roinne.

## Cruinn-eòlas

Anns an Centre-Val de Loire, tha sia sgìrean no *dèpartements*. Am broinn sin, tha 185 paraistean no *cantons* agus 1,842 bailtean no *communes* thairis air 39 151 km2:

* Cher (18)
* Eure-et-Loir (28)
* Indre (36)
* Indre-et-Loire (37)
* Loir-et-Cher (41)
* Loiret (45)

'S e Orléans prìomh-bhaile Centre-Val de Loire agus prìomh-bhaile Loiret.

'S iad na prìomh-bhailtean aig na sgìrean eile Blois, Dreux (Eure-et-Loir), (Loir-et-Cher), Bourges (Cher), Chartres (Eure-et-Loir), Châteauroux (Indre) et Tours (Indre-et-Loire).

Tha crìochan aig Centre-Val de Loire le Auvergne, Bourgogne, Île-de-France, Limousin, Basse-Normandie, Haute-Normandie, Pays de la Loire et Poitou-Charentes.

## Iomraidhean
# 1 an t-Ògmhios

|  |
| --- |
|  <<       **an t-Ògmhios**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **1 an t-Ògmhios** an 152mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (153mh ann am bliadhna-leum). Tha 213 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Anne Boleyn
* 1533 - Chaidh Anne Boleyn, 2na bean Rìgh Eanraig VIII Shasainn agus màthair Ban-rìgh Ealasaid I a chrùnadh.
* 1792 - Inbhe stàite do Kentucky.
* 1796 - Inbhe stàite do Thennessee.
* 1967 - Chaidh clàr Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band le The Beatles a dh'fhoillseachadh ann am Breatainn.

## Breithean

* 1795 - José María Obando, ann an Corinto. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1917 - William S. Knowles, ann an Taunton (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1926
	+ Andy Griffith, ann am Mount Airy. Actair às na Stàitean Aonaichte.
	+ Marilyn Monroe, ann an Los Angeles. Cleasaiche fil às na Stàitean Aonaichte.
* 1937 - Morgan Freeman
* 1947 - Ronnie Wood, ann an Lunnainn. Cluicheadair giotàir aig Na Rolling Stones.
* 1956 - Lisa Hartman-Black
* 1968 - Jason Donovan
* 1971 - Ghil'ad Zuckermann, cànanachas.
* 1974 - Alanis Morissette

## Bàsan

* 1434 - Jogaila, ann an Horodok.
* 1846 - Pàpa Griogair XVI, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1831 gu 1846.
* 1860 - José María Melo, ann an La Trinitaria. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1868 - James Buchanan
* 1962 - Adolf Eichmann, ann an Ramla. Eucoireach-cogaidh Nàsach.
* 2015 - Teàrlach Ceanadach, neach-poileataigs à Alba.

## Fèillean
# 1135

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1132 |
1133 |
1134 |
**1135** |
1136 |
1137 |
1138 |
| **Deichead:**
1110an | 1120an | 1130an | 1140an | 1150an |

**MCXXXV**

## Tachartasan

* Chaidh Düsseldorf, baile mòr gnìomhachail anns A' Ghearmailt, a stèidheachadh.
* Chaidh Claye-Souilly (An Fhraing) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan
# Probhaist

'S e neach-poileataigs (comhairliche) a riochdaicheas baile neo sgìre eile a th'ann am **Probhaist** (bho fhraingis:*prévôt* agus bho thùs *præpositus* ann an Laideann). Ann an iomadh dùthaich bidh am probhaist ag obair airson a' bhaile, le oifisean anns a' bhaile fhèin, a dh'aindeoin cho beag 's a tha am baile neo clachan a riochdaicheas e. 'S e a thachras anns An Fhraing, anns A' Bheilg agus a' mhòr-chuid den Aonadh Eòrpach. Tha an suidheachadh gu math eadar-dhealaichte ann an Alba air sàilleabh atharraidhean ann an riaghailtearachd ionadail ann an 1973, agus cha bhi probhaist os cionn gach baile, ach dìreach os cionn roinnean nas motha.

## Cànan Eile

Thathar a' cleachdadh caochlach ainm airson na dreuchd sin, a rèir na dùthcha. 'S e *maire*, bho *maior* (nas motha) ann an Laideann a thathar a' cleachdadh san Fhraing agus 's ann a sin a tha am facal *mayor* a chithear anns na dùthchannan far a bheil Beurla ga bruidhinn. Seo cuideachd am facal a tha ga chleachdadh ann an cuid de dùthchannan eile, fo bhuaidh na Frainge, mar An Ruis agus Bulgàiria *Myer* (Мэр). A dh'aindeoin sin, thathar a' cleachdadh *bourgemestre* anns a' Bheilg o chionn 's' gu bheil an dùthaich sin ceangailte ri dùthchannan far a bheil Cànain Ghearmaineach gam bruidhinn. Le sin, 's e *Bürgermeister* anns A' Ghearmailt agus san Ostair, *Burgemeester* anns Na Tìrean Ìsle agus *borgmester* anns An Danmhairg, a tha a' ciallachadh *ceannard a' bhaile*. 'S ann à Arabais a tha am facal *alcalde* (قاضي) a tha ga chleachdadh anns An Spàinn agus ann an Aimearaga-a-deas. Tha am facal Arabais a' ciallachadh breitheamh.

## Iomraidhean
# 1860an

Bha na 1860an, san 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1860 is 31 an Dùbhlachd 1869. 'S e an siathamh deichead den linn.

* 1860
* 1861
* 1862
* 1863
* 1864
* 1865
* 1866
* 1867
* 1868
* 1869
# An Àithne

|  |
| --- |
| **Αθήνα An Àithne** |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | a' Ghrèig |
| **Co-chomharran** | 37° 58′ 40″ Tuath 23° 43′ 40″ Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 39 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 720,979 (2007) |
| **Dlùths** | 18,486.64/km² |
| **Àireamh fòn** | +210 |
| **Duilleag oifigeil** | www.cityofathens.gr |

Is e **An Àithne** no **Baile na h-Àithne** am prìomh-bhaile agus am baile as motha anns a' Ghrèig. Tha An Àithne làn eachdraidh, is e àite–breith Socrates, Pericles agus luchd-feallsanach eile a th’ ann. Tha an *Acropolis* agus an *Daphni Monastery* faisg air dìonta leis an UNESCO. Tha e suidhichte ri taobh na Mara Àigeanaich.

## Bailtean Co-cheangailte

|  |  |
| --- | --- |
| * Ashgabat
* Athens (Georgia)
* Barcelona
* Beijing
* Beirut
* Bethlehem
* Bucharest
* Chicago (Illinois)
* Qusqu
* Istanbul
 | * Los Angeles
* Mosgo
* Nicosia
* Napoli
* Rabat
* Seoul
* Tirana
* Yerevan
* Washington, D.C.
 |

Baile na h-Àithne bhon Acròpoli an àirde Maoil Licabhitòs.
## Aistean co-cheangailte

* Prìomh-Bhailtean

## Iomraidhean

Parthenon, pairt den Acropolis
An t-Erèchteion
Sgàil-thaigh nam maighdinnean den Erèchteion
# Eaglais Chaitligeach

|  |
| --- |
|  |
|  |
| **Eaglais Chaitligeach** |
| Laideann: Ecclesia Catholica |
| **Aois** | mu 2000 bliadhna |
| **Fiosaichean** | Eoin Baistidh, Crìosd |
| **Cànan Cràbhach** | Laideann |
| **Leabhar Cràbhach** | Bioball |
| **Ceannard** | Pàp |
| **Thòisich** | An Ear Mheadhanach |
| **Dùthchanan as treasa** |  Andorra  An Argantain  Braisil  na Filipìonan  Coloimbia
 Èirinn  Ungair  Costa Rica  Poblachd Dhoiminicia  Eacuador Honduras  An Eadailt  Malta  A' Pholainn  An Spàinn  Bhatacan A' Bheiniseala  A' Chròthais |

’S i an **Eaglais Chaitligeach** (no, gu neo-fhoirmeil, an *Eaglais Phàpanach* no *Eaglais an Ròimh*) an eaglais Chrìostail aig a bheil am Pàpa (a-nis am Pàpa Leo XIV) mar cheannard.

## Daoine Cudromach

* Leonardo Boff
* Diego de Landa
* Jaume Aymar i Ragolta

## Faic Cuideachd

* Diadhaireachd an t-saoraidh

## Ceanglaichean a-mach

* Am Baile: An Creideamh Crìostail: Caitligeachd *(ann an Albainn)*
* BBC Naidheachdan 2013-12-20: Eaglais Chaitligeach ga càineadh mu Chille Chuimein
* BBC Naidheachdan 2015-8-18: An Eaglais Chaitligeach an Alba duilich airson droch dhìol
* BBC Naidheachdan 2016-09-02: Sàcramaidean Caitligeach gan eadar-theangachadh
* BBC Naidheachdan 2016-11-14: Urram Caitligeach do sheann Mhodaràtar
* BBC Naidheachdan 2017-01-09: Sagart ùr air a' Ghàidhealtachd - Maighstir Andrew Niski air a choisrigeadh ann an Inbhir Nis
# 9 an Dàmhair

|  |
| --- |
|  <<       **an Dàmhair**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

'S e **9 an Dàmhair** an 282mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (283mh ann am bliadhna-leum). Tha 83 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

John Lennon 1980
* 1582 – Cha robh 9 an Dàmhair ann anns an Eadailt, anns a' Phòlainn, anns a' Phortagail agus anns an Spàinn.
* 1962: - Neo-eisimeileachd Uganda bhon Rìoghachd Aonaichte.

## Breithean

* 1800 - José María Melo, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1852 - Hermann Emil Fischer ann an Euskirchen. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1892 - Ivo Andrić, ann an Travnik. Sgrìobhadair à Bosna agus Hearsagobhana.
* 1903 - Aonghas Caimbeul (Am Puilean), ann an Nis, Leòdhas. Bàrd Gàidhlig.
* 1966 - David Cameron, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
* 1940 - John Lennon, seinneadair anns Na Beatles.

## Bàsan

* 1718 - Màrtainn MacGilleMhàrtainn, sgrìobhadair às an Eilean Sgitheanach.
* 1943 - Pieter Zeeman, fiosagaiche às na Tìrean Ìsle.
* 1958 - Pàpa Pius XII, ann an Castel Gandolfo. Pàp às an Eadailt.
* 1967 - Sir Cyril Norman Hinshelwood, Ceimigear à Sasainn.
* 1995 - Ailig Dùghlas-Home, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
* 2010 - Maurice Allais, eaconamaiche às an Fhraing.

## Fèillean