Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Breatainn Nuadh

'S e **Breatainn Nuadh** (Pidgin: Niu Briten; agus Gearmailtis: Neupommern, nuair a bha e fo smachd Gearmailteach) an eilean mòr ann am Papua Guinea Nuaidh agus tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh (Muir Bismarck), anns na h-Eileanan Bismarck.

Tha Breatainn Nuadh cho mòr ri 36,520 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Spitzbergen an 38mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. Se an eilean as motha anns na h-Eileanan Bismarck

Anns a' bhliadhna 2011 bha timcheall air 513,926 duine a' fuireach air an eilean fhèin, tha Rabaul/Kokopo agus Kimbe na bailtean as motha a tha ann.
# Fiabhras-ballach

am fiabhras-ballach

infectious disease, endemic disease, class of disease, tacson| Fo-sheòrsa de | primary bacterial infectious disease, disease  |
| Ainm an tacsoin | Typhus group  |
| Rang an tacsoin | no value  |
| Pàrant an tacsoin | Rickettsia  |
| Has cause | Rickettsiaceae  |
| Health specialty | infectious diseases  |
| Gram staining | gram-negative bacteria  |
| ICD-9-CM | 081.0, 081.9, 080  |
| ICPC 2 ID | A78  |

  From Wikidata
'S e galar marbhtach a dh'fhàsas sa chorp a th' anns an **Fhiabhras-bhallach**. 'S ann à galarachadh baictearach a gheibhear bho bhiastagan beaga mar mhialan, neòlagan, dreangadan, gartain, a bhios daoine a' bàsachadh leis an Fhiabhras-bhallach. 'S Iad uile nan arthropod agus 's daonnan bidh iad a' toirt bacterium air a bheil rickettsial san fhuil.

## Ìobairtean

* Ahmed I
* Jan Saenredam

## Ceanglaichean a-muigh

* Seirbheis Nàiseanta na Slàinte
* Healthline

## Iomraidhean
# Deachdaire

Kim Jong-Un is Donald Trump aig àrd-choinneamh ann an Singeapòr.
Benito Mussolini is Adolf Hitler, deachdairean às an Eadailt agus a ’Ghearmailt, fa leth.
Tha **deachdaire** na àrd-uachdaran, neo riaghaladair rioghachd/stàit (mar a chì e fhèin iomchaidh), neo riaghladh aon neach ceannsalach, gun a bhidh an comhairle neach air bith. Thòisich teirm an *dictator* (*dictator rei gerendae causa*) leis na Ròmanaich, far an robh iad ga chleachdadh mar tiotal air riaghladair sa chogadh. 'S e Iulius Ceusair a ghoid cumhachd bhon t-seanadh na Ròimhe, agus a dh'atharraich an ciall gus an ciall againne sa latha an diugh. Sgrìobh Hannah Arendt (1906 - 1975, Neach-teòiridh poileataigeach, feallsanaiche agus sgrìobhadair Gearmailteach-Aimearaganach) mòran mu dheidhinn Deachdairearn.

## Deachdairean ainmeil

* Ion Antonescu
* Gheorghe Gheorghiu-Dej
* Kim Il-sung ann an Coirea a Tuath
* Kim Jong-un ann an Coirea a Tuath
* François Duvalier anns an Haiti
* Fulgencio Batista Zaldívar ann an Cùba
* Fidel Castro ann an Cùba
* Vladimir Putin anns an Ruis
* Hideki Tōjō anns an Iapan
* Hirohito anns an Iapan
* Lee Kuan Yew ann an Singeapòr
* Francisco Franco anns an Spàinn
* António de Oliveira Salazar anns a' Phortagail
* Muammar al-Gaddafi ann an Libia
* Adolf Hitler anns a' Ghearmailt
* Mussolini anns an Eadailt
* Pol Pot ann an Cambuidea
* Isaias Afewerki anns an Eartra
* Robert Mugabe anns an Siombabue
* Idi Amin anns an Uganda
* Augusto Pinochet anns an t-Sile
* Stalin anns An t-Aonadh Sobhiatach
* Nicolás Maduro anns a' Bheiniseala
* Alfredo Stroessner ann an Paraguaidh
* Mao Tse-Tung ann an Sluagh-phoblachd na Sìne
* Ngô Đình Diệm ann an Bhiet-Nam a Deas

## Faic cuideachd

* Co-mhaoineas
* Faisisteachas
# Feadan gunna

Howitzer Aimearaganach air a chleachdadh an 1944
Tha **baraille** na fheadan gunna, far a bheil na peilearan a’ tighinn a-mach. Thubhairt Mao gun d’thàinig cumhachd a-mach baraille gunna.
# Biodag

biodag

Tha biodag na bhall-airm. 'S e sgian bhiorach a tha ann. Tha sgian dubh coltach ri biodag, ach nas giorra. 'S air crios-claidheimh a tha a' bhiodag cuirte. Gu dualchasach, rinn an cas-biodaige bho fiodh dharaich no fiodh eile. Bha daoine a' mionnachadh leis a' bhiodag, mar an dèidh am Blàr Chùil Lodair ann an 1746.

## Faic cuideachd

* Bèigneid
# Aberhonddu

|  |
| --- |
| **Aberhonddu** |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | A' Chuimrigh |
| **Ceàrn** | Cuimrigh a Deas |
| **Sgìre** | Powys |
| **Co-chomharran** |  |
| **Comharradh-clèithe** | SO02NW96  |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Àireamh-shluaigh** | 7,979 (2011) |

AberhondduAberhonddu
Tha am baile **Aberhonddu** ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 33.4 mi (53.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.8 mi (229.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 7979 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1013 (12.7%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

## Iomraidhean
# Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte

Beinn Rushmore - (cli gu deas) Washington, Jefferson, Teddy Roosevelt is Abraham Lincoln
An ceann-suidhe George W. Bush (2na a taobh chli), a' coiseachd còmhla ri, bho thaobh chlì, seann-cheann-suidhe George H.W. Bush (athair), Bill Clinton, agus Jimmy Carter aig àm coisrigeadh dhen Ionad 's Pàirce William J. Clinton ann an Little Rock, Arkansas, Am Foghar 18, 2004
* George Washington
* John Adams
* Thomas Jefferson
* James Madison
* James Monroe
* John Quincy Adams
* Andrew Jackson
* Martin Van Buren
* William Henry Harrison
* John Tyler
* James K. Polk
* Zachary Taylor
* Millard Fillmore
* Franklin Pierce
* James Buchanan
* Abraham Lincoln
* Andrew Johnson
* Ulysses S. Grant
* Rutherford B. Hayes
* James A. Garfield
* Chester A. Arthur
* Grover Cleveland
* Benjamin Harrison
* Grover Cleveland
* William McKinley
* Theodore Roosevelt
* William Howard Taft
* Woodrow Wilson
* Warren G. Harding
* Calvin Coolidge
* Herbert Hoover
* Franklin D. Roosevelt
* Harry S. Truman
* Dwight D. Eisenhower
* John F. Kennedy
* Lyndon B. Johnson
* Richard Nixon
* Gerald Ford
* Jimmy Carter
* Ronald Reagan
* George H. W. Bush
* Bill Clinton
* George W. Bush
* Barack Obama
* Donald Trump
* Joe Biden
# Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans

| Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans |
| --- |
|  |
| Stèidhichte |
4 dhen Chèitean 1780 |
| Dùthaich |
Na Stàitean Aonaichte |
| Oifis |
Cambridge |

'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta nan Stàitean Aonaichte a tha ann an **Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans** (Beurla: *American Academy of Arts and Sciences*).

Chaidh e a stèidheachadh ann an 1780 le John Adams agus James Bowdoin.

## Cinn-shuidhe ainmeil

* Harlow Shapley (1939-1944)
* Herman Feshbach (1982-1986)

## Urraman

Tha an Acadamh air an Duais Rumford airson sàr-obair a' toirt o 1839.

## Iomraidhean
# Eabhra

Aibidil Eabhra
'S e **Eabhra** prìomh-chànan nan Iùdhaich agus Iosrael. Bha an cànan air a bhruidhinn leis na seann-Iùdhaich ann an Iosrael ro agus aig àm a Bhìoball. Nuair a chuir na Baibealonaich (*Babylonians*) fhas do dh'Iosraidheal agus chuir iad smachd air na Iùdhaich mar thràillean, thòisich na Iùdhaich air Aramais a bhruidhinn agus cha robh Eabhra air a chleachdadh ach mar chànan co-cheangailte ri creideamh. Le breith dùthaich ùr Iosrael an 1948, rinn cuid de na Iùdhaich aonta an cànan ath-bheòthachadh mar am prìomh-chànan aca gus am b' urrainn dhaibh uile aon cainnt a chleachdadh. Tha e a-nis aig mu 6 millean mar prìomh-theanga.

## Artagailean co-cheangailte

* Aibidil Eabhra
* Iùdais
* Zuckermann, Ghil'ad, 2003. *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695)
# Uamh

Tha **uamh** na chuas neo toll domhainn san talamh, gu h-àraid, sa chliathach cnuic neo creagain. Tha cuid gu math domhainn, agus cho mòr ri àrd-eaglais neo catharlann.

* Baile na h-Uaimh
# Teine

Tein-aighear mòr.
Ma bhios rudeigin a losgadh bidh **teine** ann.

Thug Michael Faraday sreath de dh'òraidean ainmeil mu cheimigeachd teine aig an Institiud Rìoghail ann an Lunnainn.

## Teintean anns an ùine bhig a dh'fhalbh

* Tùr Grenfell ann an Lunnainn (2017)
* Notre Dame ann am Paris (2019)
* Ann an Astràilia (2019/2020)

## Faic cuideachd

* Teine-èiginn

## Iomraidhean