Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Seula

Seula air cèis-litreach
Is e soidhne sònraichte a tha ann an **seula**.

Anns na meadhan-aoisean chleachdadh fàinne-seula agus cèir-sheulaidh.

B’ àbhaist do na daoine an t-ainm aca a sgrìobhadh fo litir. An uair sin chaidh an litir air a seulachadh airson barantas a shealltainn gu robh am fo-sgrìobhadh ceart.

Uaireannan chleachdadh seula cuideachd air cèis-litreach. Mar sin dheth cha b’ urrainn do daoine sam bith an litir fhosgladh gun ceud, nam bitheadh seula air.

Gus an latha an-diugh cleachdar seula air litrichean neo pàipearan oifigeil.

Tha dealbhan de seulachan diofraichte anns an Wikipedia Commons:

Seula
# Theravada

Manach Theravada a' meòrachadh
Is i **Theravada** an sgoil Bhuddhach as sìne. Chaidh a stèidheachadh anns na h-Innseachan agus is i a-nis an sgoil Bhuddhach as motha ann an Sri Lanca agus Àisia a Deas (Cambuidea, Làthos, Mianmar, Dùthaich nan Tàidh), le mu 100 millean luchd-leanntainn air feadh na cruinne. Tha Theravada reusanta glèidhteach an coimeas ri sgoiltean Buddhach eile agus is i an sgoil as fhaisge air a' Bhuddhachd arsaidh mar a chaidh a stèidheachadh leis a' Bhuddha fhèin.
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel

| Georg Wilhelm Friedrich Hegel |
| --- |
|  |
| Beatha |
| Breith |
Stuttgart, 27 dhen Lùnastal 1770 |
| Dùthaich |
Rìoghachd Württemberg |
| Ciad chànan |
Gearmailtis |
| Bàs |
Berlin, 14 dhen t-Samhain 1831 |
| Àite-adhlacaidh |
Cladh Dorotheenstadt |
| Nàdar a’ bhàis |
adhbharan nàdarra (cholera (en) ) |
| Teaghlach |
| Athair |
Georg Ludwig Hegel |
| Màthair |
Maria Magdalena Louisa Fromm |
| Cèile |
Marie von Tucher (en)   (15 dhen t-Sultain 1811 - |
| Clann |

liosta
* Karl von Hegel (en)
 |
| Bràithrean ⁊ peathraichean |

liosta
* Christiane Luise Hegel (mul)
 |
| Sinnsirean |

liosta
* Georg Ludwig Christoph Hegel (mul)  (sinn-seanair)
 |
| Foghlam |
| Foghlam |
Oilthigh Tübingen Eberhard-Ludwigs-Gymnasium (en)  Oilthigh Jena Tübinger Stift (en)  |
| Àrd-fhoghlam |
ceum dotaireachd |
| Stiùiriche an teusais |
Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling (mul)  |
| Oileanaich dotaireachd |
Johann Eduard Erdmann (mul)  |
| Cànain |
Laideann Gearmailtis |
| Oileanaich |
Max Stirner (mul)  Georg Andreas Gabler (mul)  |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
feallsanaiche, neach-teagaisg oilthigh, philosophy historian (en) , sgrìobhadair, philosopher of law (en)  agus loidsigiche |
| Àitichean-obrach |
Berlin, Berne, Frankfurt, Nürnberg agus Heidelberg |
| Fastaichean |
Oilthigh Jena Oilthigh Friedrich-Wilhelm Oilthigh Heidelberg |
| Obraichean comharraichte | *Lectures on the Philosophy of History (en)  Encyclopedia of the Philosophical Sciences (en)  Science of Logic (en)  The Phenomenology of Spirit (en)  Elements of the Philosophy of Right (en)  Lectures on Aesthetics (en)  Lectures on the Philosophy of Religion (en)  Lectures on the History of Philosophy (en)*  |
| Duaisean a fhuaras |

liosta
* Order of the Red Eagle 3rd Class  (1831)
 |
| Buaidh |
Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling (mul) , Immanuel Kant, Heraclitus a Ephesus, Baruch Spinoza, Montesquieu (mul) , Aristoteles, Platon, Plōtinos (mul) , Proclus (en) , Anselm of Canterbury (en) , Nicholas of Cusa (en) , René Descartes, Jean-Jacques Rousseau, Jakob Böhme (mul) , Johann Gottlieb Fichte (mul)  agus Friedrich Schleiermacher (mul)  |
| Gluasad |
German idealism (en)  historicism (en)  Hegelianism (en)  |
| Neach-fànais |
|  |

B' e neach-teagaisg, sgrìobhadair agus feallsanaiche às A' Ghearmailt a bh'ann an **Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (IPA: [ˈɡeːɔʁk ˈvɪlhɛlm ˈfʁiːdʁɪç ˈheːɡl̩], Stuttgart, Diùcachd Württemberg, 27 an Lùnastal 1770 – Berlin, A' Phruis, 14 an t-Samhain 1831). Bha Hegel an sàs anns an gluasad feallasanch air an robh *Sàr-bheachdas Gearmailteach* (Gearmailtis: Deutscher Idealismus). Thug na sgrìobh Hegel buaidh uabhasach fhèin làidir air feallsanachd san Roinn-Eòrpa agus gu seachd àraidh air Marxachas.

## Leabhraichean

* Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie, 1801.
* Phänomenologie des Geistes, 1807
* Wissenschaft der Logik, 1812, 1813, 1816.
* Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften, 1817, 1827 agus 1830.
* Grundlinien der Philosophie des Rechts, 1821.

## Iomraidhean
# Poblachd

Buaidh na Poblachd ann am Paris, le Jules Dalou.
An-diugh, 's e stàit gun monarc a tha ann am **poblachd**.

Sgrìobh Plato *Am Poblachd* (Greugais: *Πολιτεία*) mu còir, lagh agus riaghaltas. Chleachd Cicero *res publica* ("cùisean poblach") airson na Greugais *Πολιτεία*. Bha an Ròimh na poblachd mus do thug Seanadh na Ròimhe cumhachdan sònraichte do dh'Augustus.

Chanadh ris cathair-stàitean mar Firenze agus Pisa poblachdan anns an Ath-bheòthachadh.
An dèidh don Ar-a-mach na Frainge chaidh an Fhraing na poblachd.

Ann an Eòrpa an-diugh, tha mar eisimpleir Poblachd na h-Èireann, Innis Tile, An Fhraing, A' Ghearmailt agus An Eadailt nam poblachdan agus An Rìoghachd Aonaichte, An Spàinnt, A' Bheilg, Lucsamburg, Nirribhidh agus Na Tìrean Ìsle nam monarcachdan.

## Poblachdaich Ainmeil

* Jeremy Corbyn.

## Poblachdan

* Albàinia
* A' Bhealaruis
* Cròthaise
* An Eadailt
* Eastòinia
* An Eilbheis
* Èirinn
* An Fhraing
* A' Ghearmailt
* A' Ghrèig
* Innis Tìle
* Liotuàinia
* Moldàibhia
* An Ostair
* A' Phòlainn
* A' Phortagail
* Ròmainia
* An Ruis
* An t-Seic
* An t-Slòbhac
* Sloibhìnia
* Suòmaidh
* An Tuirc
* An Ucràin
* An Ungair

## Iomraidhean
# Gràmar na Gàidhlig

Seo cuid de na tréithean a tha cudromach ann an **Gràmar na Gàidhlig**:

* ’S e cànan ‘VSO’ *(verb-subject-object)* a th’ ann, rud a caran neo-chumanta am measg cànanan an t-Saoghail. Anns na abairtean sìmplidh àbhaisteach, ’s e an gnìomhair a tha a’ tighinn an toiseach, an uair sin an cùisear, an uair sin an cuspair.
* Tha toiseach nam facal ag atharrachadh le sèimheachadh air diofar adhbharan gràmarail: bòrd→bhòrd, bean→bhean, 7c.
	+ Ainmearan boireannta às dèidh an uilt anns na tuislean ainmneach is tabhartach: m.e caileag, a' chaileag, aig a' chaileig.
	+ Ainmearan fireannta às dèidh an uilt anns na tuislean tabhartach is ginideach: m.e balach, aig a' bhalach, guth a' bhalaich.
	+ Buadhairean às dèidh ainmearan boireannta (ach san tuiseal ginideach), ainmearan fireannta (sna tuislean tabhartach is ginideach)
	+ Às dèidh faclann àirid leithid; 'glè', 'fìor'; 'mo', 'do', 'a'; 'aon', 'dà'
	+ Às dèidh roimhearan àirid: do, ro, mu, tro, fo, de, bho/o
	+ Gnìomhairean anns an Tràth Caithte, an Tràth Cumhach, an Guth Fulangach 7c
* Tha deireadh nam facal ag atharrachadh gu tric le caolachadh *(palatization)* gus an tuiseal ginideach no iolra a dhèanamh: giomach→giomaich, bòrd→bùird, ruadh→ruaidh, dubh→duibh, 7c.
* Tha na roimhearan a’ nasgadh ri na riochdairean gus “riochdairean roimhearach” a dhèanamh: agam, agad, aige, aice, ...; orm, ort ...; 7c.
	+ AIG: agam, agad, aig, aice, againn, agaibh, aca
	+ AIR: orm, ort, air, oirre, oirnn, oirbh, orra
	+ ANN: annam, annad, ann, innte, annainn, annaibh, annta
	+ ÀS: asam, asad, às, aiste, asainn, asaibh, asta
	+ BHO: bhuam, bhuad, bhuaithe, bhuaipe, bhuainn, bhuaibh, bhuapa
	+ DE: dhìom, dhìot, dheth, dhith, dhinn, dhibh, dhiubh
	+ DO: dhomh, dhut, dha, dhi, dhuinn, dhuibh, dhaibh
	+ FO: fodham, fodhad, fodha, fòipe, fodhainn, fodhaibh, fòpa
	+ GU: thugam, thugad, thuige, thuice, thugainn, thugaibh, thuca
	+ LE: leam, leat, leis, leatha, leinn, leibh, leotha
	+ RI: rium, riut, ris, rithe, rinn, ribh, riutha
	+ RO; romham, romhad, roimhe, roimhpe, romhainn, romhaibh, romhpa
	+ TRO: tromham, tromhad, troimhe, troimhpe, tromhainn, tromhaibh, romhpa

* Tha cruthan iomsgarach ann de na riochdairean agus de na riochdairean roimhearach gu léir: mi→mise, thu→thusa, ...; agam→agamsa, agad→agadsa ...; 7c.
* Tha ceithir tuislean air na h-ainmearan: ainmneach, gairmeach, ginideach, tabhartach.
* ’S e an singilte den ainmear a chleachdar às dèidh àireamh a dhà: aon taigh, dà thaigh, trì taighean ... (Ann an glè bheag de dh’fhacail chumanta, tha rian den t-seann dèach ann: aon chluas, dà chluais, trì cluasan, ...)
* Tha cruth neo-phearsanta den gnìomhair ann, foirm gun chùisear sam bith: m.e. thathar, bheilear, rinneadh.
* Tha 'Rìomhlachd T-V' aig a' Ghàidhlig. Seo diofar na foirmealachd eadar "thu" agus "sibh".

## Faicibh tuilleadh

* Gniomhair
* Ainmearan gniomhaireach
* Ainmear
* Riochdair
* Rosg-rann

## Ceanglaichean a-mach

* Calder, *A Gaelic Grammar*, 1923 *(Webarchive)* ... clàr-amais
* Scottish Gaelic Grammar Wiki aig Oilthigh Arizona
# Eaglais

Seann eaglais ann an Sagsainn Iosail
Is e **Eaglais** (bhon Greugais, Εκκλεσια (Ecclesia) a' ciallachadh "cruinneachadh") togalach airson aoraidh Crìosdail, neo Crìosdaidheachd air fad.

Tha creideamh neo dhà ann a chleachdas "eaglais" neo "church" nach eil Crìosdaidh, m.e. tha na Scientologists ag ràdh "Church of Scientology”. 'S e taigh a chruitheir a th' ann.

## Faic cuideachd

* Taigh-leughaidh
* Eaglais Chille Mhìcheil
# Mìle-bliadhna

Tha **mìle-bliadhna** co-ionnan ri 10 linntean.

* 3mh mìle-bliadhna (AC)
* 2na mìle-bliadhna (AC)
* 1mh mìle-bliadhna (AC)
* 1mh mìle-bliadhna RC
* 2mh mìle-bliadhna RC
* 3mh mìle-bliadhna RC
* 4mh mìle-bliadhna RC
* 5mh mìle-bliadhna RC
* 6mh mìle-bliadhna RC
* 7mh mìle-bliadhna RC
* 8mh mìle-bliadhna RC
* 9mh mìle-bliadhna RC
* 10mh mìle-bliadhna RC
# Uachdaran

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg uachtaran*

Tha **uachdaran** na dhuine dom buin fearann, neo fhear glè chudromach.

* Croitear
* Duine-uasal
* fear-taic
* Fuadach nan Gàidheal
* Morair
* Taigh nam Morairean