# Sàmais

| Sàmais |
| --- |
| **Far a bheil i 'ga bruidhinn** | * Nirribhidh, Fionlainn, An t-Suain, an Ruis
 |
| **Luchd-labhairt iomlan** |

Sàmais Tuathach: 17,000
Sàmais Lule: 2,000
Sàmais Deasach: 500 |
| **Teaghlach-chànan** |
Uralic
* Finno-Iugraig
	+ Finno-Permic
		- Finno-Volgaic
			* Finno-Lappic
				+ Sami
 |
| **Inbhe Oifigeil** |
| Far a bheil i 'na chànan oifigeil | ann an cuid roinnean de Nirribhidh, dh' Fhionlainn is den t-Suain |
| **Còdan Cànan** |
| ISO 639-1 | se (Sàmais Tuathach) |
| ISO 639-2 | sma, sme, smi, smj, smn, sms |
| ISO 639-3 | iomadh:
* sjd – Sàmais Kildin
* sjt – Sàmais Ter
* smn – Sàmais Inari
* sms – Sàmais Skolt
* sju – Sàmais Ume
* sje – Sàmais Pite
* sme – Sàmais Tuathach
* smj – Sàmais Lule
* sma – Sàmais Deasach
 |
| Roinnean far a bheil Sàmais ga bruidhinn |

'S ann ann an teaghlach-chànan Fionno-Ugrach (Finno-Ugric) a tha **Sàmais**. 'S e **Laplannais** neo **Lapais** a thathas a' toirt oirre cuideachd. Tha e ga bruidhinn ann an Ceann a Tuath Lochlainn, a' gabhail a-steach Nirribhidh, an t-Suain, Suòmaidh agus pìos beag dhen Ruis.

## Àireamh luchd-labhairt

Sàmais Tuathach: 17,000
Sàmais Lule: 2,000
Sàmais an Deasach: 500
Chan eil ach leth phàirt dhiubh comasach air an cànan a sgrìobhaidh agus a leughaidh.

Do na Sàimi fhèin 's e Sàimi a th' ann an duine aig a bheil Sàmais no aig a bheil pàrantan no sinnsearan le Sàmais. Mar sin tha an fhèin-aithne ceangailte ris a' chànan agus a' chinneachd.

## Teaghlach Cànain

‘S e cànan Finno-Iugraig a th‘ ann an Sàmais. Tha e a‘ tighinn fon mheur Fionach agus tha Sàmi fhèin a‘ dealachadh gu Sàmais an Ear agus Sàmais an Iar. Tha cuid a dèanamh diofar eadar Sàmi an Iar, an Ear agus an Tuath. An-diugh tha naoi cànanan Sàmais air fhàgail:

### Sàmais Earach

1. Sàmais Deasach

2. Sàmais Ume

3. Sàmais Pite

4. Sàmais Lule

### Sàmais Iarach

5. Sàmais Tuathach

7. Sàmais Inari

6. Sàmais Skolt

8. Sàmais Kildin

9. Sàmais Ter

B' àbhaist Sàmais Kemi agus Sàmais Akkala a bhith ann cuideachd.
Chan eil eòlaichean ag aontachadh an e cànanan no dualchainntean a th‘ anns na cànanan Sàimi.

## Gràmar

‘S e cànan le gràmair iomadh-fillte a th‘ ann an Sàmais. Tha 7 no 8 tuislean aice (a rèir dualchainnt). ‘S e cànan *agglutinative* a th‘ ann, a tha a‘ ciallachadh gun tèid pìosan a chur gu deireadh an fhacail airson diofar ciall a chur air an rann.

Tha eachdraidh chruaidh aig na Sàmi agus le duilgheadasan an cultar aca a chumail beò, bha duilgheadasan ann an cànan a chumail. Anns an 19mh linn bha iomadh lagh an aghaidh na Sàmais agus bho 1913 gu 1920 cha robh an cànan ceadaichte ann an sgoiltean nan siùbhladairean-inilt.

## Inbhe Oifigeil

Ach thòisicheadh barrachd cuideim chultarail a thoirt don chànan agus chaidh achdan cànain a chur an cois.

* Nirribhidh: Achd Sàmais 1990
* Fionlainn: Achd Sàmais 1991 - coir dha daoine an cànan aca a chleachdadh airson a h-uile seirbheis riaghaltais
* Fionlainn: Achd Sàmais 2003: cànan oifigeil ann an anns na sgìrean in Enontekiö, Inari, Sodankylä agus Utsjoki
* An t-Suain: 2002 - Sàmais mar mhion-chànan oifigeil an t-Suain. Faodar a cleachdadh ann an cùisean poblach ann an Arjeplog, Gällivare, Jokkmokk agus Kiruna.

An-diugh tha riaghaltasan nan dùthchannan a‘ mothachadh gleidhean a' cànain agus a' cultair, agus thòisicheadh air taic airgid a thoirt dhan Sameting airson cànan is cultar a bhrosnachadh.

### Foghlam

Tha còir aig gach pàiste ann an Sapmi (ach anns an Ruis) foghlam bun-sgoile agus toiseach àrd-sgoile fhaighinn tro mheadhan na Sàimis. Chan eil mòran àrd-sgoiltean Sàmi ann fhathast air sgàth 's nach eil tidsearan gu leòr ann. Tha na planaichean teagaisg a’ gabhail a-steach cuspairean cultarail Sàmi. Tha Colaiste Sàmi ann an Kautokeino.

### Meadhanan

* Stèiseanan Radio agus TBh
* 3 Pàipearan-Naidheachd, 1-2 turas gach seachdain
* Foillsichearan
* Dealbhan Cluiche

## Ceanglaichean a-mach

* Sàmais aig *Eurolang*
* Sámi Language Act
* Rosgrannan Shàmais
* The Sami of Norway
* The Sámi of Northern Scandinavia and Russia World Libraries, Vol. 12, No. 1, Spring 2002
* Wikipedia ann an Sàmais