# Gnìomhair

'S e pàirt gràmair glè chudromach a tha ann a’ "ghnìomhair" (Beurla *verb*). 'S e am facal dh’innseas dè tha cuideigin neo rudeigin a’ dèanamh, a’ faireachdainn ⁊c. 'S e gnìomhairean a tha ann am facail mar "bi", "ceannaich", "ith", "snàmh", agus "suidh"

Chan urrainn do ainmear rosg-rann a dhèanamh na aonar, ged is urrainn do gnìomhair ga dhèanamh.

## Anns a' Ghàidhlig

Coltach ri Gàidhlig na h-Èirinn agus Gàidhlig Mhanainn, tha riochdan eisimeileach is neo-eisimeileach aig gnìomhairean na Gàidhlig. Bidh an riochd eisimeileach a' nochdadh às dèidh mìrean; an/m (mìr ceisteach), cha(n) (mìr àicheil), gun/nach

#### An Tràth Làthaireach

Cha bhi an Tràth Làthaireach a' nochdadh anns a' Ghàidhlig an-diugh, ach aon ghnìomhair; tha, agus an riochd eisimeileach aige; (chan) eil + (a bh)eil.

#### An Tràth Caithte

Dèanar gnìomhairean riaghailteach le sèimheachadh na gaise. Dèanar an riochd eisimeileach anns an aon dòigh, ach cuirear 'do' eadar am mìr agus an gnìomhair.

Ceannaich - Cheannaich | Cha do cheannaich | An do cheannaich?

Ith - Dh'ith | Cha do dh'ith | An do dh'ith?

Suidh - Shuidh | Cha do shuidh | An do shuidh?

Gnìomhairean neo-riaghailteach|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Abair | Thuirt | Cha tuirt | An tuirt? |
| Beir | Rug | Cha do ruig | An do rug |
| Cluinn | Chuala | Cha cuala | An cuala? |
| Dèan | Rinn | Cha d' rinn | An d' rinn? |
| Faic | Chunnaic | Chan fhaca | Am faca? |
| Faigh | Fhuair | Cha d' fhuair | An d' fhuair |
| Rach | Chaidh | Cha deach | An deach? |
| Ruig | Ràinig | Cha d' ràinig | An d' ràinig |
| Thoir | Thug | Cha tug | An tug? |
| Thig | Thàinig | Cha tàinig | An tàinig? |

#### An Tràth Teachdail

Dèanar gnìomhairean riaghailteach leis an deireadh (-[a]idh) a chur ris a' ghas. Tha an riochd eisimeileach dìreach an gas gnìomhaireach.

Tha riochd a bharrachd ann cuideachd, an riochd dàimheach. Cleachdar an riochd seo ro fhaclann leithid, 'dè', 'carson', 'ma', 'nuair a', às bith a bhios 'a' (an riochdair dàimheach) an-diugh no gu h-eachdraidheil.

Ceannaich - Ceannaichidh | Cha cheannaich | An ceannaich? | cheannaicheas

Ith - Ithidh | Chan ith | An ith? | itheas

Suidh - Suidhidh | Chan shuidh | An suidh? | suidheas

Gnìomhairean neo-riaghailteach|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Abair | Their
Canaidh | Chan abair
Cha chan | An abair?
An can? | dh'abras
chanas |
| Beir | Beiridh | Cha bheir | Am beir? | bheireas |
| Cluinn | Cluinnidh | Cha chluinn | An cluinn? | chluinneas |
| Dèan | Nì | Cha dèan | An dèan? | nì |
| Faic | Chì | Chan fhaic | Am faic? | chì |
| Faigh | Gheibh | Chan fhaigh | Am faigh? | gheibh |
| Rach | Thèid | Cha tèid | An tèid? | thèid |
| Ruig | Ruigidh | Cha ruig | An ruig? | ruigeas |
| Thoir | Bheir | Cha toir | An toir? | bheir |
| Thig | Thig | Cha tig | An tig? | thig |

#### An Tràth Cumhach

1d phearsa singilte: cuirear -(a)inn ri deireadh na gaise sèimhichte.

1d phearsa iolra: cuirear -(e)amaid ri deireadh na gaise sèimhichte.

Gach pearsa eile: cuirear -(e)adh ri deireadh na gaise sèimhichte.

| Tog! |
| --- |
| Thogainn |
| Thogadh tu |
| Thogadh e/i |
| Thogamaid/Thogadh sinn |
| Thogadh sibh |
| Thogadh iad |

#### An Tràth Coileanta

## Faicibh tuilleadh

* Fulangach