# Albert Einstein

| Albert Einstein |
| --- |
|  |
| Guth |
|

|  ollamh |
| --- |

 1911 - |
| Beatha |
| Breith |
Ulm, 14 dhen Mhàrt 1879 |
| Dùthaich |
Rìoghachd Württemberg  28 dhen Fhaoilleach 1896) duine gun stàit  (28 dhen Fhaoilleach 1896 -  21 dhen Ghearran 1901)  An Eilbheis  (21 dhen Ghearran 1901 - Cisleithania  (1 dhen Ghiblean 1911 -  30 dhen t-Sultain 1912)  Poblachd Weimar  (1918 -  1933)  A' Ghearmailt  (30 dhen Fhaoilleach 1933 -  24 dhen Mhàrt 1934)  Na Stàitean Aonaichte  (1 dhen Dàmhair 1940 - |
| Àite-fuirich |
Einsteinhaus Caputh (en)  Einsteinhaus (en)  München Princeton (mul)  Smíchov (en)  Schaffhausen |
| Cinneadh |
Iùdhaich |
| Ciad chànan |
Gearmailtis |
| Bàs |
Princeton (mul) , 18 dhen Ghiblean 1955 |
| Àite-adhlacaidh |
Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Slàinte is an Leigheis |
| Nàdar a’ bhàis |
adhbharan nàdarra (abdominal aortic aneurysm (en) ) |
| Teaghlach |
| Athair |
Hermann Einstein |
| Màthair |
Pauline Koch |
| Cèile |
Mileva Marić (en)   (16 dhen Fhaoilleach 1903 -  14 dhen Ghearran 1919) Elsa Einstein (mul)   (1919 -  20 dhen Dùbhlachd 1936) |
| Clann |

liosta
* Hans Albert Einstein (en)  Eduard Einstein (en)  Lieserl (Einstein) (en)
 |
| Bràithrean ⁊ peathraichean |

liosta
* Maja Einstein (en)
 |
| Sinnsirean |

liosta
* Lina Einstein (female first cousin (en) ) Elsa Einstein (mul)  (female first cousin (en) )
 |
| Foghlam |
| Foghlam |
Oilthigh Zürich 30 dhen Ghiblean 1905) ceum dotaireachd : fiosaig Luitpold-Gymnasium (en)  (1888 - 1894) old Kantonsschule (Albert Einstein House) (en)  (1895 - dhen t-Sultain 1896) matura (en)  ETH Zurich (en)  (1896 - 1900) Baidealair nan Saidheansan : mathematics education (en)  |
| Àrd-fhoghlam |
Dotair Feallsanachd ann an Eòlas-fiosaig |
| Teusas |
' |
| Stiùiriche an teusais |
Alfred Kleiner (en)  Heinrich Burkhardt (mul)  Heinrich Friedrich Weber (mul)  |
| Oileanaich dotaireachd |
Leó Szilárd (mul)  |
| Cànain |
Beurla Gearmailtis |
| Luchd-teagaisg |
Heinrich Friedrich Weber (mul)  Hermann Minkowski (mul)  |
| Oileanaich |
Ernst G. Straus (en)  |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
fiosaigiche teòirigeach, feallsanaiche saidheans, innleachdair, sgrìobhadair saidheans, oide-eòlaiche, neach-teagaisg oilthigh, fiosaigiche, feallsanaiche, sgrìobhadair, neach-saidheans, matamataigear, patent examiner (en) , ollamh agus sìochantair |
|

Com-pàirtiche
* 1st Solvay Conference on Physics (en)  5th Solvay Conference on Physics (en)
 |
| Àitichean-obrach |
Berne, Pràg, Zürich, Berlin, Caputh (en) , Princeton (mul)  agus Zürich |
| Fastaichean |
Oilthigh California, Berkeley Institute for Advanced Study (mul)  Berne Oilthigh Leiden Oilthigh Theàrlaich ann am Pràg Institiuid Fheadarail Eilbheiseach na Seilbheachd Inntleachdail  (16 dhen Ògmhios 1902 -  1909) Oilthigh Bern  (1908 -  1909) Oilthigh Zürich  (1909 -  1911) Oilthigh Karl-Ferdinand  (dhen Fhaoilleach 1911 -  dhen Dàmhair 1912) ETH Zurich (en)   (dhen Dàmhair 1912 -  1914) Oilthigh Humboldt Berlin  (1914 -  1933) Acadamh Phruiseach nan Saidheansan  (1914 -  1933) Comann Gearmailteach na Saidheans  (1916 -  1918) Comann Kaiser Wilhelm  (1917 -  1933) Oilthigh Leiden  (21 dhen t-Sultain 1920 -  13 dhen Iuchar 1946) Oilthigh Princeton  (1933 -  1955) |
| Obraichean comharraichte | *teòirig shònraichte na dàimheachd general relativity (en)  photoelectric effect (en)  theory of relativity (en)  theory of Brownian Motion (en)  𝐸=𝑚𝑐² (mul)  Planck constant (en)  Einstein field equations (en)  Meacanaigs quantumach unified field theory (en)  stimulated emission (en)*  |
| Duaisean a fhuaras |

liosta
* Barnard Medal for Meritorious Service to Science  (1920) Duais Nobel ann an Fiosag  (1921) Gold Medal of the Royal Astronomical Society  (1926) Prix Jules Janssen  (1931) Matteucci Medal  (1921) Max Planck Medal  (1929) Franklin Medal  (1935) Bonn Copley  (1925)  Pour le Mérite for Sciences and Arts order Josiah Willard Gibbs Lectureship  (1934) Honorary doctorate from the University of Geneva honorary doctor of the Hebrew University of Jerusalem  (1949) honorary doctorate from Princeton University honorary doctor of the University of Madrid Complutense  (1923) Ball Cèin den Chomann Rìoghail (Q15631401)  (5 dhen Chèitean 1921) Member of the National Academy of Sciences of the United States  (1942) Great Immigrants Award  (2009) Honorary Fellow of the Royal Society Te Apārangi doctor honoris causa from the University of Paris  (1928) New Jersey Hall of Fame  (2008) [[]]  (1921)
 |
| Ainmeachadh airson duaisean |

liosta
* Duais Nobel ann an Fiosag (1910) Duais Nobel ann an Fiosag (1912) Duais Nobel ann an Fiosag (1913) Duais Nobel ann an Fiosag (1914) Duais Nobel ann an Fiosag (1916) Duais Nobel ann an Fiosag (1917) Duais Nobel ann an Fiosag (1918) Duais Nobel ann an Fiosag (1919) Duais Nobel ann an Fiosag (1920) Duais Nobel ann an Fiosag (1921) Duais Nobel ann an Fiosag (1922)
 |
| Buaidh |
Fyodor Dostoyevsky, Hermann Minkowski (mul) , Baruch Spinoza, Mahatma Gandhi, Arthur Schopenhauer (mul) , Hendrik Lorentz, George Bernard Shaw, Isaac Newton, Riazuddin (en) , David Hume, Thomas Young (mul) , Bernhard Riemann, Moritz Schlick (mul) , James Clerk Maxwell (mul) , Paul Valery (mul) , Karl Pearson (mul) , Henry George (mul)  agus Ernst Mach (mul)  |
| Ballrachd |
An Comann Rìoghail Acadamh Phruiseach nan Saidheansan Acadamh Ghearmailteach nan Saidheansan Leopoldina Comann Aimeireaganach na Feallsanachd Acadamh Bhavarianach nan Saidheansan is Daonnachdan Acadamh nan Saidheansan ann an Göttingen Acadamh Fhrangach nan Saidheansan Acadamh Rìoghail Shuaineach nan Saidheansan Acadamh Rìoghail nan Tìrean Ìsle airson nan Ealan is Saidheansan Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans Acadamh Ruiseanach nan Saidheansan Acadamh Innseanach Nàiseanta nan Saidheansan Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL (en)  Acadamh Bhraisileach nan Saidheansan Acadamh Nàiseanta nan Saidheans Acadamh Nàiseanta nan Saidheans Centre international de synthèse (en)  Acadamh Sheapanach nan Saidheansan Acadamh nan Lincei |
| Inneal-ciùil |
fìdheallan |
| Neach-fànais |
| Creideamh |
| Creideamh |
agnostachd Iùdhachd pantheism (en)  |
| Pàrtaidh poileataigeach |
Pàrtaidh Deamocratach na Gearmailte |
| IMDb |
nm0251868 |
|
alberteinstein.com |
|  |

B' e neach nàdar-fheallsanachd agus saidheans a bh'ann an **Albert Einstein** (Ulm, 14 am Màrt, 1879 - Princeton, 18 an Giblean 1955). Tha mòran den beachd gur e an duine is ealanta a bh' anns an 20mh linn agus ann an 1921 bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs airson a sheirbheisean do fhiosaigs teòirigeach.

Tha Einstein gu math ainmeil airson na beachdan aige mu solas, stuth, tarraing na talmhainn, fànas agus tìde a chuidich luchd-saidheans na rudan seo a thuigse na b' fheàrr. 'Se teòirig shònraichte na dàimheachd agus an teòirig choitcheann na dàimheachd a tha aca air na beachdan seo.

Bha Einstein air a bhreith ann an Ulm, Rìoghachd Württemberg 'sa Ghearmailt. 'S e Iùdhaich a bh' anns an teaghlach aige ach cha robh iad a cumail ris gu làidir agus chaidh Albert gu sgoil Caitligeach. Chan è oileanach uabhasach math a bh' ann agus bha gu leòr den bheachd gun robh e neo-thoinisgeil. Aon latha chaidh combaiste iùil-tharraingeach a thoirt dha agus fhuair e ùidh mòr ann an feuchainn ri tuigse ciamar a bhiathadh cumhachd do-fhaicsinneach a toirt air an dealg gluasad agus mar sin thoisich e ag ionnsachadh matamataigs agus saidheans.

Nuair a dh'fhàs e nas aosda chaidh e don sgoil anns an Eilbheis. An dèidh dha ceumnachadh fhuair e obair ann an oifis. Fhad 's a bha e ag obair an sin sgrìobh e na pàipearan is cudthromaiche aige a dhèanadh ainmeil mar neach-saidheans mòr. Fhuair e dotaireachd ann an 1905.

Ron toiseach a' Chiad Cogadh t-Saoghal ghluais e air ais dhan Ghearmailt agus fhuair e obair mar ceannard sgoil. Dh'fhuirich e ann am Berlin gun tàinig na Nàsachd gu cumhachd anns an riaghaltas nàiseanta. Bha na Nàsaich a' dèanamh casaid air Einstein agus ag ràdh gun robh e a feuchainn ri 'Jewish Physics' a dhèanamh agus bha luchd-saidheans Gearmailteach a' feuchainn ri na beachdan aige a bhreugnachadh. Ghluais e gu na Stàitean Aonaichte.

Troimh an Dàra Cogadh t-Saoghal b' e Einstein aon de na daoine a bha comhairliche gum bu chòir do na Stàitean Aonaichte boma atamach a dhèanamh mus b' urrainn do na Gearmailtich. Anns a' bhliadhna 1952 dh'fhaighnich pàrlamaid Israel dha a bhith na cheann-suidhe ach dhiùlt e.

## Beatha phearsanta

Bha e pòsta aig Mileva Marić eadar 1903 is 1919 agus Elsa Löwenthal eadar 1919 is 1936.

Dh'ainmicheadh an eileamaid einsteinium air ann an 1955.

## Iomraidhean

**Duais Nobel ann am Fiosaigs**

|  |
| --- |
|
1901: Röntgen
1902: Lorentz, Zeeman
1903: Becquerel, M. Curie, P. Curie
1904: Rayleigh
1905: Lenard
1906: Thomson
1907: Michelson
1908: Lippmann
1909: Braun, Marconi
1910: van der Waals
1911: Wien
1912: Dalén
1913: Kamerlingh Onnes
1914: von Laue
1915: W. H. Bragg, W. L. Bragg
1917: Barkla
1918: Planck
1919: Stark
1920: Guillaume
1921: Einstein
1922: Bohr
1923: Milliken
1924: M. Siegbahn
1925: Franck, Hertz
1926: Perrin
1927: Compton, Wilson
1928: Richardson
1929: de Broglie
1930: Raman
1932: Heisenberg
1933: Dirac, Schrödinger
1935: Chadwick
1936: Hess, Anderson
1937: Davisson, Thomson
1938: Fermi
1939: Lawrence
1943: Stern
1944: Rabi
1945: Pauli
1946: Bridgman
1947: Appleton
1948: Blackett
1949: Yukawa
1950: Powell
1951: Cockcroft, Walton
1952: Bloch, Purcell
1953: Zernike
1954: Born, Bothe
1955: Lamb, Kusch
1956: Shockley, Bardeen, Brattain
1957: Yang, Lee
1958: Cherenkov, Frank, Tamm
1959: Segrè, Chamberlain
1960: Glaser
1961: Hofstadter, Mössbauer
1962: Landau
1963: Goeppert-Mayer, Jensen, Wigner
1964: Townes, Basov, Prokhorov
1965: Tomonaga, Schwinger, Feynman
1966: Kastler
1967: Bethe
1968: Alvarez
1969: Gell-Mann
1970: Alfvén, Néel
1971: Gabor
1972: Bardeen, Cooper, Schrieffer
1973: Esaki, Giaever, Josephson
1974: Ryle, Hewish
1975: Bohr, Mottelson, Rainwater
1976: Richter, Ting
1977: Anderson, Mott, van Vleck
1978: Kapitsa, Penzias, Wilson
1979: Glashow, Salam, Weinberg
1980: Cronin, Fitch
1981: Bloembergen, Schawlow, K. Siegbahn
1982: Wilson
1983: Chandrasekhar, Fowler
1984: Rubbia, van der Meer
1985: von Klitzing
1986: Ruska, Binnig, Rohrer
1987: Bednorz, Müller
1988: Lederman, Schwartz, Steinberger
1989: Ramsey, Dehmelt, Paul
1990: Friedman, Kendall, Taylor
1991: de Gennes
1992: Charpak
1993: Hulse, Taylor
1994: Brockhouse, Shull
1995: Perl, Reines
1996: Lee, Osheroff, Richardson
1997: Chu, Cohen-Tannoudji, Phillips
1998: Laughlin, Störmer, Tsui
1999: 't Hooft, Veltman
2000: Alferov, Kroemer, Kilby
2001: Cornell, Ketterle, Wieman
2002: Davis, Koshiba, Giacconi
2003: Abrikosov, Ginzburg, Leggett
2004: Gross, Politzer, Wilczek
2005: Glauber, Hall, Hänsch
2006: Mather, Smoot
2007: Fert, Grünberg
2008: Nambu, Kobayashi, Maskawa
2009: Kao, Boyle, Smith
2010: Novoselov, Geim
2011: Perlmutter, Riess, Schmidt
2012; Wineland, Haroche
2013: Englert, Higgs
2014: Akasaki, Amano, Nakamura
2015: Kajita, McDonald
2016: Thouless, Haldane, Kosterlitz
2017: Weiss, Barish, Thorne
2018: Ashkin, Mourou, Strickland
2019: Peebles, Mayor, Queloz
2020: Penrose, Genzel, Ghez
2021: Manabe, Hasselmann, Parisi
2022: Aspect, Clauser, Zeilinger
2023: Agostini, Krausz, L'Huillier |