# An Iapan

| **日本国Nippon-koku / Nihon-koku* An Iapan/An t-Seapan |
| --- |
|  Bratach |  Seula ìmpireil |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Kimi ga Yo* *Rìoghachadh Ìmpireil* |
| Cànan(an) oifigeil | Iapanais |
| Prìomh-bhaile | Tokyo |
| Baile as motha | Tokyo |
| Riaghaltas | Monarcachd bun-reachdail pàrlamaideach |
| Ìompaire | HIM Ìompaire Naruhito (徳仁) |
| Prìomh-mhinistear | Sanae Takaichi (高市 早苗) |
| Stèidheachadh |
| Latha Bun-stèidheachaidh Nàiseanta | 11 an Gearran 660 RC |
| Bonn-stèidh Meiji | 1890 |
| Bonn-stèidh Làithreach | 1947 |
| Cumhnant Shan Francisco | 1952 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 377,975 km² (61) |
| Uisge | 1.4 % |
| Àireamh-shluaigh (2020) |
| Iomlan | 126,226,568 (11) |
| Dlùths | 334/km² (48mh) |
| Roinn tìde | JST (UTC+9) |
| Ruith-airgid | Yen |
| Prìomh àrainn-lìn | .jp |
| Còd Àireamh fòn | 81 |

'S e dùthaich eileanach a th' ann an **Iapan** (Iapanais: 日本 *Nihon* no *Nippon*, 日本国 *Nihon-koku* no *Nippon-koku* gu h-oifigeil; uaireannan **an t-Seapan** sa Ghàidhlig) suidhichte far oirthir Àisia an Ear. Tha na prìomh eileanan - Hokkaidō, Honshū, Shikoku, Kyūshū agus Okinawa - am measg tuilleadh air 6,800 eileanan eile, ach tha 97% de fharsaingeachd na talmhainn gu lèir gan cumail dhaibh fhèin. Tha a' chuid as motha dhiubh beanntach, agus mòran dhiubh bholcànach; m.e, 's e beinn-theine a th' anns a' mhullach as àirde, Beinn Fuji. Tha an Iapan an ear air Sìona, Coirea 's an Ruis anns a' Chuan Sèimh, a' sìneadh bho Muir Okhotsk san taobh a tuath gu Am Muir Sìneach an Ear san taobh a deas. A thaobh àireamh-shluaigh, 's i an deicheamh dhùthaich as motha anns a' chruinne, le mu 128 millean daoine. 'S e Sgìre Mhòr Tokyo an sgìre àrd-bhailteach as motha air an t-saoghail le tuilleadh air 30 millean luchd-còmhnaidh ann, agus tha seo a' gabhail a-steach prìomh-bhaile Thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air.

## Cultar

'S e "tùs-grèine" brìgh nan litrichean ann an ainm na dùthcha, 's mar sin dheth, dh'aithnichear an t-Seapan mar "Tìr Èirigh na Grèine". Tha 日 a' ciallachadh Grian, agus 's e Tùs no Freumh a' bhrìgh a th' air 本。

Bhon a tha an Iapan fada gu leòr bho thìr-mòr Àisia, gun a bhith ro fhada air falbh, fhuair i buannachdan às cultar an tìr-mòr, ach cha deach amaladh ann am buaireasan a' mhòr-thìr cho tric rè nan linntean. Bha e an comas dhith buaidhean chultarach à tìrean cèin a dhèanamh freagarrach dhan chultar aice fhèin 's an uairsin gan aonadh ri a leasachaidh. Gheibhear eisimpleirean dhen seo a thaobh biadh na dùthcha, leithid Tempura, le buinteanas ris a' Phortagail. A thaobh litreachais, chaidh an làmh-sgrìobhaidh Iapanach, Kana, a chruthachadh às na litrichean iol-fhillte Sìonach. A thaobh chreideimh, 's ann a bha Buddhachd air atharrachadh nuair a chaidh a thoirt a-steach san t-siathamh linn. Cha do sgaoil e measg an t-sluaigh gus an do nochd Hōnen agus Shinran, an fheadhainn a stèidhich an dream Jōdo 's an dream Jōdo Shin.

Eu-coltach ri mòran dùthchannan eile, thathas ag ràdh gur e dùthaich gu ìre mhòr aon-ghnèitheach a th' san Iapan. Leis a' sin, thathar a' cumail a-mach nach eil mòran caochladh ann an cultar na dùthcha bho sgìre gu sgìre. Chan e a-mhàin gur e àireamh mhòr de dhaoine, a' fuireach gu dlùth air farsaingeachd bheag de thalamh is adhbhar dha sin, ach gu robh an sluagh riamh beò fad linntean fo riaghladh meadhanaichte, a bhiodh a' stiùireadh a h-uile roinn de bheatha an t-sluaigh gu mionaideach mìn.

A dh'aindeoin sin, cha ghabh fhàgail air nach e cultar mòr saoibhir a th' ann an cultar na h-Iapain. Tha e ioma-fhillteach, air a dhèanamh air sean is ùr, le deagh mheasgachadh de nithean cèin is dùthchasach an cois. 'S e coimeasgachadh eileamaidean Iapanach agus Siarach a th' anns na trì rudan riatanach - biadh, aodach agus fasgadh. Tha na h-Iapanaich a' cleachdadh deas-ghnàthan à Buddhachd 's Shintō còmhla, agus tha tuilleadh air dàrna leth na h-Iapanais air a dhèanamh à faclan freumhaich Sìonach. Thathar am beachd gur e an ùidh a th' aig an sluagh Iapanach ann an cultaran eile agus an seòl a bh' aca rè nan eachdraidh eileamaidean cultarach cèin a thoirt a-steach, gun an cùl a chur air cleachdaidhean is traidiseanan dùthchasach as adhbhar don ghnè ioma-fhillteach seo.

## Eòlas-sluaigh

Tha an àireamh-shluaigh aig mu 127,700,000 daoine, agus tha mu 98.2% a' bruidhinn Iapanais mar chainnt mhàthaireil. Tha an còrr a' buntainn do dh'iomadh dhùthaich, an cuid as motha do Choirèa (700,000) agus do Shìona (350,000). Gheibhear cuideachd sluaghan à Bhiet-Nam, à Braisil , na Stàitean Aonaichte (85,000), an Roinn-Eòrpa (45,000) agus am mion-shluagh dùthchasail a bhuineas do Hokkaidō, agus Honshū a Tuath, na h-Ainu (mu 30,000).

Tha mu 70% dhen t-sluaigh a' fuireach anns a' cheàrn eadar Tōkyo agus Kitakyūshū, ann an eilean Honshū. 'S e A' Bheilg agus Na Tìrean Ìsle far a gheibhear an dlùths àireamh-shluaigh as àirde gu lèir, ach 's e an Iapan far am faighear an dlùths as àirde a-rèir farsaingeachd talmhainn air an gabh còmhnaidh.

## Sgìrean na h-Iapain

Sgìrean Iapain

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * (23) Aichi (愛知)
* (05) Akita (秋田)
* (02) Aomori (青森)
* (12) Chiba (千葉)
* (38) Ehime (愛媛)
* (18) Fukui(福井)
* (40) Fukuoka (福岡)
* (07) Fukushima (福島)
* (21) Gifu (岐阜)
* (10) Gunma (群馬)
* (34) Hiroshima (広島)
* (01) Hokkaidō (北海道) (Roinn)\*
* (28) Hyōgo (兵庫)
* (08) Ibaraki (茨城)
* (17) Ishikawa (石川)
* (03) Iwate (岩手)
 | * (37) Kagawa (香川)
* (46) Kagoshima (鹿児島)
* (14) Kanagawa (神奈川)
* (39) Kōchi (高知)
* (43) Kumamoto (熊本)
* (26) Kyōto (京都) (sgìre chathaireil)\*
* (24) Mie (三重)
* (04) Miyagi (宮城)
* (45) Miyazaki (宮崎)
* (20) Nagano (長野)
* (42) Nagasaki (長崎)
* (29) Nara (奈良)
* (15) Niigata (新潟)
* (44) Ōita (大分)
* (33) Okayama (岡山)
* (47) Okinawa (沖縄)
 | * (27) Ōsaka (*Ōsaka*;大阪) (sgìre chathaireil)\*
* (41) Saga (佐賀)
* (11) Saitama (埼玉)
* (25) Shiga (滋賀)
* (32) Shimane (島根)
* (22) Shizuoka (静岡)
* (09) Tochigi (栃木)
* (36) Tokushima (徳島)
* (13) Tōkyō (*Tōkyō*;東京) (àrd-chathair)\*
* (31) Tottori (鳥取)
* (16) Toyama (富山)
* (30) Wakayama (和歌山)
* (06) Yamagata (山形)
* (35) Yamaguchi (山口)
* (19) Yamanashi (山梨)
 |

## Sgrìobhaidhean mu a dèidhinn sa Ghàidhlig

* Sgeulachd cloinne Iapanach: Comain na corra-ghrithich air eadar-theangachadh bhon Iapanais le Steaphan MacRisnidh aig Dàna (Gàidhlig)

## Iomraidhean