Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Muc-mhara

Muc-mhara
'S e mamal mòr a tha ann am **muc-mhara**, a bhios a' fuireach sa mhuir (iolra: muic-mhara). Ged a tha e coltach ri iasg, chan e iasg a tha ann idir.

* muc-bhiorach

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* BBC Naidheachdan 2019-12-02: “Cnap-sgudail” ann am muc-mhara *(aithris-bhideo 1:51)*
# Meadhan-aoisean

Caisteal, Monte San Giovanni Campano, An Eadailt
B’ iad na **Meadhan-aoisean** anns an Roinn-Eòrpa na linntean eadar tuiteam na h-Ìmpireachd Ròmanaiche agus an t-ath-bheòthachadh san Eadailt.

Aig an àm seo thàinig Crìostaidheachd agus na Lochlannaich gu ranntairean far a bheil Alba an-diugh. Chaidh Rìoghachd na h-Alba a stèidheachadh. Bha strì eadar rìghrean na h-Alba agus rìghrean Shasainn mu dheas, agus eadar rìghrean na h-Alba agus iarlan Arcaibh is Tighearnan nan Eilean mu thuath. Thàinig baranan às an Fhraing agus thug an Rìgh fearann dhaibh. Chaidh borghan a stèidheachadh air feadh na Galldachd ach is gann borghan air a' Ghàidhealtachd.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* “Caistealan - Caistealan - Àrd Ìre Gàidhlig Revision”. BBC Bitesize. Air a thogail 7mh dhen t-Samhain 2023.
# Fungas

Balgan
Tha **fungas** na fhàs-bheart (eukaryot) a dh’fhàsas ann an àitichean fliucha, air stuth lobhte neo air beòthaichean is lusan, far am bi e a' faighinn stuth-beathachaidh.

Tha feadhainn freagarrach ann an còcaireachd, mar na balgain-bhuachair, feadhainn eile, mar beirm, cleachdte airson leann, fìon no bèicearachd, is feadhainn eile a tha nam faoighichean.

## Ceanglaichean a-mach

* Fungasan fiosrachadh bho NàdarAlba (faidhle pdf, Gàidhlig, WebArchive)
* Fungasan airson cloinne bileag fiosrachaidh bho NàdarAlba (faidhle pdf, Gàidhlig, WebArchive)
# Coràn

Dà mhòr-dhuilleag den làmh-sgrìobhainn an Coràn Birmingham. 'S e làmh-sgrìobhainn tràth, sgrìobhte san sgriobt Hijazi, is dòcha le ceann-là taobh a-staigh beatha Muhammad eadar mu thuaiream 568-645, a th' anns an Coràn Birmingham.
'S e a' phrìomh-theacsa creidimh Ioslam, a tha na Muslamaich a creidsinn a tha na fhoillseachadh bho Dhia, a th' anns an **Coràn** (Arabais: ٱلْقُرْآن‎; Beurla: Quran no Qur'an). Tha 114 caibidealean (*surah*) ann, a tha iad fein air a dhèanamh suas de rannan fa leth (*ayat*). A thuilleadh air a' chudromachd chreidimh aige, tha e air aithniche gu farsaing mar an sgrìobhadh as fheàrr ann an litreachas Arabais, is thug e buaidh air an cànan Arabais gu mòr.

## Iomraidhean
# Linn an Ath-bheòthachaidh

Vitruvian Man le Leonardo Da Vinci. Bha buaidh mhòr bho na sgrìobairean airson an ath-bheòthachaidh.
B’e an t-**ath-bheòthachadh** linn ann an eachdraidh na h-Eòrpa, eadar na Meadhan-Aoisean agus An t-Ath-Leasachadh, nuair a bha flùrachadh den ealain, eòlas, 7c. Thòisich e anns an Eadailt.

## Faic cuideachd

* Ath-bheothachadh na h-Alba
# Soillseachadh

B’ e **An Soillseachadh** (Fraingis: *Les Lumières*; Gearmailtis: *Aufklärung*; Beurla: *Enlightenment*; Eadailtis: *Illuminismo*) gluasad feallsanachail, poiliteagach agus sòisealta a thòisich anns An Fhraing, Alba A’ Ghearmailt agus Sasainn is a sgaoil às an sin gu ruige na Roinn Eòrpa air fad agus na Stàitean Aonaichte anns an 18mh Linn, neo Linn an t-Solais mar a chanadh e. Chan atharrachadh làmhachas làidir ann an siostam poiliteagach na Roinne Eòrpa fad na linne sin idir, gu seachd àraidh anns An Fhraing. A dh’aindeoin sin, dh’adhbharaich an dà chuid fàs an eaconomaidh is an t-sluaigh agus smuaintean an t-Soillseachaidh sreath dhe tachartasan a thug làmh an uachdair dha na bùirdeasaich, gu sònraichte Ar-a-mach na Frainge agus an Tionndadh-gnìomhachais. Tha an t-ainm Soillseachadh, ann an cànan air choireigin, a’ sealltainn gu robhar airson reusanachd an àite baoth-chreideamhan agus aineolas a brosnachadh. Thathar dhen bheachd gun do mhair an gluasad sin fad an 18mh, ged an robh gluasadan inntleachdail ann eile cuideachd aig an aon àm. Chuir Cogaidhean na Frainge crìoch air an t-Soillseachadh gu grad.

## Daoine Ainmeil

* Jean-Jacques Rousseau (1712 - 1778)
* Voltaire (1694 - 1778)

## Iomraidhean
# Bacteria

*Shigella dysenteriae*, seòrsa de bhacteria
'S e fàs-bheairtean anns a' Phrokaryota a tha ann am **bacteria**.

'S e ceallan shingilte a tha annta, gun niuclas no maiteochondria mar anns an Eukaryota, ach tha citoplasm, meamran na cealla agus balla na cealla ann.

B' e Antoni van Leeuwenhoek a bha a' chiad duine a chunnaic bacteria fon maicreosgop, Robert Koch a dhearbhaich gum b' e meanbh-bheathaich, mar bhacteria agus bhìorasan a bha anns an adhbhar thinneasan, agus Louis Pasteur a dhearbhaich nach do chruthaich gineamhainn deònach iad.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* gd.SuperBugs.online – *sa Ghàidhlig, airson sgoiltean*
# Bìoras

Coròna-bhìoras SARS-COV-2
'S e an seòrsa as lugha de mheanbhag a tha ann am **bìoras**. Chan eil ach stuth ginteil, còta-dìona air a bheil *capsid* agus 's dòcha cèis anns a bheil spìcean ann agus feumaidh iad ceallan beò airson ath-ghintinn.

Chaidh bìorasan a lorg anns na 1890an. Bha Dmitri Ivanovski anns an Ruis agus Martinus Beijerinck a' rannsachadh galar maoiseach anns an tomàto. Lorg Ivanovski gur e urrainn don rud a bha ag adhbharachadh a' ghalair a dhol tro sìolachan nach do leig bacteria a-steach. Dhearbh Beijerinck nach do lean an lionn ri agar, mar bhacteria, agus gun do dh'fheum an lionn stuth beò airson ath-ghintinn. Dh'ainmich e an lionn *contagium vivum fluidum* no dìreach *virus*. Ann an 1929 dhearbh Francis Holmes gun robh mìrean anns an lionn seo ag adhbharachadh a' ghalair agus ann an 1935 rinn Wendell Stanley criostalan bhon mìrean is chaidh na criostalan seo a chleachdadh airson structar a' bhìoras obraich a-mach.

Tha rannsaichean eòlach air barrachd air 9000 seòrsachan de bhìoras. Tha iad a' seòrsachadh bìorasan ann an sia flaitheasan:

* *Riboviria*, am flaitheas as cumanta, a tha a' cleachdadh beirmear RNA airson ath-ghintinn. 'S e eisimpleir de *Riboviria* a tha ann an SARS-COV-2
* *Duplodnaviria*, a tha a' cleachdadh dà dhual DNA, mar eisimpleir na herpes-bhìorasan
* *Monodnaviria*, bìorasan DNA aig a bheil aon dual, mar eisimpleir na papilloma-bhìorasan
* *Varidnaviria*
* *Adnaviria*
* *Ribozyviria*

Ged a tha sinnsear cumanta aig a h-uile fàs-bheart, tha bhìoras-eòlaichean a' smaointinn gun do nochd flaitheasan na bhìorasan seo gu neo-eisimeileach.

## Galaran

Tha bìorasan ag adhbharachadh mòran ghalaran, mar eisimpleir an cnatan, a' ghriùthlach, Ebola, an cnatan mòr, polio, an galar breac, a' bhreac-òtraich, a' phlàigh-dhubh, a' phlàigh-uaine, chikungunya, Zika, AIDS agus COVID-19.

## Iomraidhean
# Ainmh-eòlas

Conrad Gessner, seann ainmh-eòlaiche.
Is e saidheans nam beathaichean a tha ann an **ainmh-eòlas**. Is e meur de bhith-eòlas a tha ann.

## Lus-eòlaichean ainmeil

* Conrad Gessner
* Charles Darwin
* Odón de Buen y del Cos
* Pyotr Kropotkin

## Ceanglaichean a-mach

* Oilthigh Obair Dheathain

## Iomraidhean
# Luibh-eòlas

Theophrastus, seann luibh-eòlaiche.
Is e saidheans nan lusan a tha ann **luibh-eòlas**. Is e meur a' bhith-eòlas a tha ann.

Ann an Alba, tha meuran na Garraidh Lusan Rìoghail Dhùn Èideann ann an Dùn Èideann fhèin, Beinn Mòr faisg air Dùn Omhain, Dawyck faisg air Peebles agus Port Logan ann an Gall-Ghàidhealaibh.

## Lus-eòlaichean ainmeil

* Theophrastus
* Carl Linnaeus
* Johann Wolfgang von Goethe
* Gregor Mendel
* Charles Darwin
* Odón de Buen y del Cos

## Ceanglaichean a-mach

* “Home”. Royal Botanic Garden Edinburgh. Air a thogail 4mh dhen Fhaoilleach 2023.

## Iomraidhean
# Oilthigh Uppsala

|  |
| --- |
| **Oilthigh Uppsala "Uppsala universitet"** |
|  |
| **Facal Suaicheantais** | Gratiae veritas naturae |
| **Stèidhichte** | 1477 |
| **Suidheachadh** | Uppsala, An t-Suain |
| **Oileanaich** | 25274 (2012) |
| **Làrach-lìn** |  |

'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Uppsala a th' ann an **Oilthigh Uppsala**. Chaidh a stèidheachadh ann an 1477, leis an easbaig Jakob Ulvssonn.

## Seann Oileanaich

* Hannes Alfvén
* Johan August Arfwedson
* Ásgeir Ásgeirsson
* Jöns Jacob Berzelius
* Hans Blix
* Hjalmar Branting
* Anders Celsius
* Per Teodor Cleve
* Johan Gadolin
* Johan Gottlieb Gahn
* Allvar Gullstrand
* Dag Hammarskjöld
* Hjalmar Hammarskjöld
* Erik Axel Karlfeldt
* Pär Fabian Lagerkvist
* Carl Linnaeus
* Axel Munthe
* Veturliði Óskarsson
* Carl Theodor Setterberg
* Kai Siegbahn
* Manne Siegbahn
* Guðmundur Steingrímsson
* Theodor Svedberg
* Arne Wilhelm Kaurin Tiselius
* Anders Jonas Ångström

## Iomraidhean
# Bith-chonnadh

Seileach airson bith-chonnaidh anns a' Ghearmailt
'S e stuth fàs-bheartach air an cleachdadh mar chonnadh a tha ann am **bith-chonnadh**, mar eisimpleir seileach no cuilc an t-siùcair no *Miscanthus*.

Rannsaich sgioba o Scottish Marine Institute san t-Òb smeartan mar bhith-chonnadh.

## Iomraidhean
# Fànas

Rionnag a' cumadh
'S e an roinn-dùthcha dìlinn th' ann **Fànas**. Tha fànas luaidh ann fiosaig mar tìm *is* fànas. Tha rionnagan, planaidan agus reul-chriosan uile ann Fànas.
# Cnò

Cnòthan-calltainn.
Ann an luibh-eòlas, 's e seòrsa meas far a bheil sìol ann am plaosg cruaidh a tha ann an **cnò**.

Mar eisimpleir, 's e cnòthan anns a' bhrìgh luibh-eòlasach a tha ann an cnòthan-calltainn, cnòthan-daraich agus cnòthan-geanmaidh.

Tha brìgh eile ann an còcaireachd. 'S e sìl a tha ann an cnòthan-almoin, cnòthan-Braisileach, cnòthan-Frangach, cnòthan-spuinge (neo cnòthan Mòire), cnò-mheannt, cnòthan-piostais, cnòthan-peacain, agus 's e pòr-cochaill a tha anns a' chnò-thalmhainn.

## Iomraidhean
# Beanntan na h-Andes

Na h-Andes faisg air An Argantain.
Cono de Arita, An Argantain.
Antizana, Ecuador
'S e sliabh mòr fada àrd ann an Aimearaga a Deas a tha anns **na h-Andes**. 'S i Acongagua a' bheinn as àirde, is i na laighe aig 6,962 m os cionn ìre na mara. Tha na h-Andes gan sgaoileadh air A' Bheiniseala, Coloimbia, Ecuador, Pearu, Boilibhia, An t-Sile agus An Argantain.

## Na beanntan as àirde

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Aconcagua | 6.962 m | An Argantain |
|  | Nevado Huascarán | 6.768 m | Pearu |
|  | Alpamayo | 5.947 m | Pearu |
|  | Nevado Yerupajá | 6.634 m | Pearu |
|  | Sajama | 6.542 m | Boilibhia |
|  | Nevado Illimani | 6.483 m | Boilibhia |
|  | Huayna Potosí | 6.088 m | Boilibhia |
|  | Cerro Torre | 3.133 m | An Argantain/An t-Sile |
# Publius Vergilius Maro

| Publius Vergilius Maro |
| --- |
|  |
| Beatha |
| Breith |
Andes (en)  agus Mantova (mul) , 15 dhen Dàmhair 70 BCE |
| Dùthaich |
An t-Seann Ròimh |
| Ciad chànan |
Laideann |
| Bàs |
Brindisi (mul) , 21 dhen t-Sultain 19 BCE |
| Àite-adhlacaidh |
Parco Virgiliano (en)  |
| Teaghlach |
| Màthair |
Magia Polla |
| Sinnsirean |

liosta
* Vergilia Vera (mul)  (unknown value)
 |
| Foghlam |
| Cànain |
Laideann |
| Oileanaich |
Cebes (en)  |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
bàrd agus sgrìobhadair |
| Obraichean comharraichte | *Eclogues (en)  Georgics (en)  Aeneid (en)*  |
| Buaidh |
Aulus Furius Antias (en) , Homer agus Theocritus (en)  |
| Gluasad |
bàrdachd Augustach |
| Gnè ealain |
euchd-dhàn bàrdachd aoghaireach |
| Neach-fànais |
| IMDb |
nm0549460 |

'S e bàrd Laidinneach a bha ann am **Publius Vergilius Maro** (air a tha sa Bheurla nas cumanta dìreach **Virgil**). Rugadh e ann an baile beag Andes air 15 Dàmhair 70RC agus bhàsaich e ann an 19RC. Mar as trice bhitheadh e a sgrìobhadh mu dhiathan agus fionn-sgeul. Is e Aeneid am pìos bàrdachd as ainmeile aige.
# Fraingis

| Fraingis Français |
| --- |
| **Fuaimneachadh** | /fʁɑ̃sɛ/ |
| **Far a bheil i 'ga bruidhinn** | * An Fhraing, A' Bheilg
* Eòrpa, Afraga, Na h-Aimearagan, Cuan Sèimh agus àitichean eile ann an Àisia
 |
| **Luchd-labhairt iomlan** |
270 millean |
| **Reangach** | 10 |
| **Teaghlach-chànan** |
Innd-Eòrpach
* Italic
	+ Romance
 |
| **Siostam-litreachaidh** | Aibidil Ròmanach |
| 'Ga riaghladh le | Académie française |
| **Còdan Cànan** |
| ISO 639-1 | fr |
| ISO 639-2 | fre |
| ISO 639-3 | fra |
| **Am Fraingis san t-SaoghalLégende:
 Gorm: Teanga mhàthaireil ; Bleu: Cànan an Riaghaltais ; Bleu clair: Cànan foghlaimte ; uaine: minorités francophones. |

Tha **Fraingis** (*Français*) na cànan Innd-Eòrpach fon mheur Ròmanach. 'S e cànan eadar-nàiseanta a th' ann, a tha air a labhairt anns an Roinn Eòrpa, Aimearaga a Tuath, Afraga agus Àisia. Aig aon àm, b' e Fraingis an cànan a bh' aig a chuid a bu mhotha de dh'uaislean Bhreatainn agus dùthchannan Eòrpach eile.

## Ceanglaichean a-mach

* Faclairean Fraingis-Gàidhlig tro Multidict
* Faclairean Gàidhlig-Fraingis tro Multidict
# Réunion

Réunion
'S e eilean ann an Afraga a tha ann an **Réunion**. Tha e fo riaghladh Frangach. 'S e département na Frainge a tha ann an **Réunion**. Tha Saint-Denis na phrìomh-bhaile.

## Eachdraidh

Chuireadh às do thràilleachd an seo agus ann an cuid a cholonaidhean eile na Frainge air 27 an Giblean 1848. Fhuaras lorg air piosan beaga às a' plèana MH370 air tràigh an seo ann an t-Iuchar 2015.

## Départements

## Iomraidhean
# Platapas gob-tunnaige

|  |
| --- |
| **Platapas gob-tunnaige (*Ornithorhynchus anatinus*)** |
| **Rangachadh saidheansail** |
|  **Rìoghachd**  | Animalia |
|  **Fìleam**  | Chordata |
|  **Clas**  | Mammalia |
|  **Òrdugh**  | Monotremata |
|  **Teaghlach**  | Ornithorhynchidae |
|  **Gèineas**  | Ornithorhynchus (Blumenbach, 1800) |
|  **Spèiseas**  | O. anatinus |
| **Ainm saidheansail** |
| *Ornithorhynchus anatinus*  (Shaw, 1799) |

Platypus gob-tunnaige
'S e seòrsa mhamal a tha ann am **platapas gob-tunnaige** (Laideann: *Ornithorhynchus anatinus*). Tha iad mì-àbhaisteach anns a bheil iad a’ cur na uighean. Cha dèan mamal eile sin ach an echidna. Tha iad coltach ri eun sna dòighean annasach. Tha spuirean puinnsean. Tha iad a’ fuireach ann an Astràilia.

## Dealbhan

*
* Tha spuirean puinnsean.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Ceanglaichean a-mach
# Ioràn

Ioràn

stàit neo-eisimeileach, dùthaich, successor state| Pàirt de | An Ear Mheadhanach  |
| Cur air cois | 1 dhen Ghiblean 1979  |
| Ainm sa chànan dùchais | جمهوری اسلامی ایران  |
| Ainm oifigeil | جمهوری اسلامی ایران  |
| Ainm dùthchasach | ایران  |
| Ainm goirid | Иран  |
| Tar-sgrìobhadh IPA | ɪˈɹɑːn, ɪˈɹæn, ʔiːˈɾɒn, i⁵⁵ lɑŋ²¹⁴, i⁵⁵ lɑ̃²¹  |
| Ceangailte ri | Axis of Resistance  |
| Ainmichte às dèidh | Aryan  |
| Cànan oifigeil | Peirsis  |
| Laoidh | National Anthem of the Islamic Republic of Iran  |
| Culture | culture of Iran  |
| Motto | Takbir  |
| Motto | استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی  |
| Mòr-roinn | Àisia  |
| Dùthaich | Ioràn  |
| Prìomh-bhaile | Tehran  |
| Roinn-tìde | UTC+03:30, Iran Standard Time Zone, Asia/Tehran  |
| Faisg air an uisge | Muir Caspach, Persian Gulf, Gulf of Oman  |
| Domhan-leud is -fhad | 32°0′0″N 53°0′0″E  |
| Coordinates of easternmost point | 27°7′1″N 63°20′0″E  |
| Coordinates of northernmost point | 39°46′48″N 44°37′12″E  |
| Coordinates of southernmost point | 25°3′34″N 61°25′13″E  |
| Coordinates of westernmost point | 39°20′57″N 44°6′15″E  |
| Puing as àirde | Damavand  |
| Lowest point | Muir Caspach  |
| Basic form of government | poblachd Ioslamach, unitary state, presidential system, islamic theocracy, poblachd Ioslamach  |
| Oifis aig ceann-stàite | President of Iran  |
| Ceannard na stàite | Mojtaba Khamenei  |
| Oifis aig ceann an riaghaltais | President of Iran  |
| Ceannard an riaghaltais | Maʾsud Pezeškiyān  |
| Executive body | Government of Iran  |
| Legislative body | Islamic Consultative Assembly  |
| Central bank | Central Bank of Iran  |
| Currency | Iranian rial  |
| Driving side | right  |
| Electrical plug type | Europlug, Schuko  |
| Na bh’ann roimhe | Pahlavi Iran  |
| Language used | Iranian Persian  |
| Tachartas | Iranian Revolution  |
| Làrach-lìn |   |
| Hashtag | Iran, iran  |
| Top-level Internet domain | .ir, ایران.  |
| Bratach | flag of Iran  |
| Gearradh-arm | Emblem of Iran  |
| Geography of topic | Geography of Iran  |
| Feart | not-free country  |
| History of topic | history of Iran  |
| Official religion | Ioslam  |
| Railway traffic side | left  |
| Open data portal | Iran Open Data  |
| Economy of topic | economy of Iran  |
| Demographics of topic | demographics of Iran  |
| Mobile country code | 432  |
| Telephone country code | +98  |
| Trunk prefix | 0  |
| Emergency phone number | 110, 115, 125  |
| GS1 country code | 626  |
| Licence plate code | IR  |
| Maritime identification digits | 422  |
| Caractar Unicode | 🇮🇷  |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Iran  |

  From Wikidata
'S e dùthaich ann an Àisia an Iar a tha ann an **Ioràn** neo **Iaran**, **Ìran** neo **Iran**.

B' e "Peirse" an seann ainm a bha oirre. Tha crìochan aice san ear le Afganastan is Pagastàn, sa tuath le Airmeinia, Asarbaideàn is Turcmanastàn agus san iar leis an Tuirc is Ioràc. Tha am Muir Caspach san àird a tuath dhith.

'S e Tehran am prìomh-bhaile.

## Iomraidhean

## Ceangal a-mach

* CIA World Factbook

Ioràn
# Algiers

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Algiers/الجزائر**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  Aildiria |
| **Sgìre** | Algiers fhèin |
| **Co-chomharran** | 36° 42 00' Tuath 03° 13 00' Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 1,190 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 2,882,897 (1998) |
| **Dlùths** | 2,422.6/km² |
| **Àireamh fòn** | + |

Is e prìomh-bhaile Algeria a tha ann an **Algiers** (Fraingis: *Alger*; (Arabais Algereach: الدزاير, *Dzayer*).

Tha Algiers 945km air falbh bho Rabat (Maroco), 635km bho Thunis (Tuinisia), 1,019km bho Tripoli (Libia), 1,031km bho Valletta (Malta), agus 717km bho Mhadrid (An Spàinn). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 224m os cionn ìre na mara. Chaochail Camille Saint-Saëns ann an Algiers ann an 1921.

## Daoine Ainmeil

* El Hadj M'Hamed El Anka: (1907 – 1978) Ceòladair.
* Andrée Esposito: (1934 -) Bana-sheinnadair Opara.
* Daniel Auteil: (1950 -) Actair.
* Assia: (1973 -) Bana-sheinnadair Opara.

## Bailtean Co-cheangailte

|  |  |
| --- | --- |
| * Amman
* Amsterdam
* An Roimh
* Barcelona
* Beijing
* Berlin
* Buenos Aires
* Cairo
* Dakar
* Dubai
* Geneva
 | * Lunnainn
* Montreal
* Mosgo
* Rabat
* Santiago
* São Paulo
* Shanghai
* Smirna
* Sofia
* Surakarta
* Tunis
* Tripoli
 |

## Dealbhan

* Algiers ann an 1921
* Eaglais Fhrangach
* Am mosg Ketchaoua

## Ceanglaichean A-mach

* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean

**Prìomh-bhailtean ann an AfragaAbuja •  Accra •  Addis Ababa •  Algiers •  Antananarivo •  Asmara •  Bamako •  Bangui •  Banjul •  Bissau •  Brazzaville •  Bujumbura  •  Cairo •  Conakry •  Cotonou •  Djibouti  •  Dakar  •  Diuba •  Dodoma  •  El Aaiún  •  Freetown  •  Gaborone •  Harare  •  Kampala •  Khartoum •  Kigali •  Kinshasa •  Libreville •  Lilongwe •  Lomé •  Luanda •  Lusaka •  Malabo •  Maputo •  Maseru •  Mbabane •  Mogadishu •  Monrovia •  Moroni •  Nairobi •  N'Djamena •  Niamey •  Nouakchott •  Ouagadougou •  •  Port Louis  •  Porto Novo •  Praia •  Pretoria •  Rabat •  São Tomé •  Tripoli •  Tunis •  Victoria •  Windhoek •  Yamoussoukro •  Yaoundé**
# 1967

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1964 |
1965 |
1966 |
**1967** |
1968 |
1969 |
1970 |
| **Deichead:**
1940an | 1950an | 1960an | 1970an | 1980an |

**MCMLXVII**

## Tachartasan

* 25 an Cèitean - Bhuannaich Celtic Cupa na Roinn-Eòrpa.
* Bhuannaich Miguel Àngel Asturias an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Bhuannaich Ronald George Wreyford Norrish, George Porter agus Manfred Eigen an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
* Chaidh Lelystad (na Tìrean Ìsle) a chruthachadh.
* Chaidh an nobhail Cien años de Soledad le Gabriel Garcia Marquez fhoillseachadh.

## Breithean

* 14 an Gearran - Mark Rutte, neach-poileataigs Duidseach.
* 21 am Màrt - Adrian Chiles, biadhtach telebhisean à Sasainn.
* 21 am Màrt - Carwyn Jones, neach-poileataigs agus Prìomh-mhinistear na Cuimrigh.
* 14 an Cèitean - Marc Parrot, sgrìobhaiche ciùil agus seinneadair à Catalòinia.
* 5 an t-Iuchar - Anne Frater ann an Steòrnabhagh. Bàrd Gàidhlig agus òraidiche aig Colaiste a' Chaisteil.
* 23 an t-Iuchar - Phillip Seymour Hoffman, ann am Fairport. Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 27 an t-Iuchar - Monique Sluyter, ann an Sneek. Actair agus modal às na Tìrean Ìsle.
* 1 an Lùnastal - Clare Adamson, neach-poileataigs à Alba.
* 8 an Lùnastal - Liam MacArtair, neach-poileataigs Albannach.
* 27 an t-Sultain - Willie Rennie, ann am‎ Fìobha. Neach-poileataigs Albannach.
* 18 an Dàmhair - Finlay Carson, neach-poileataigs à Alba.

## Bàsan

* 27 am Màrt - Jaroslav Heyrovský, ann an Cambridge. Ceimigear.
* 21 an t-Iuchar - Pierre Kemp, ann am Maastricht. Bàrd às na Tìrean Ìsle.
* 13 an Lùnasdal - Dòmhnall Ruadh Chorùna, ann an Loch nam Madadh. Bàrd.
* 9 an Dàmhair - Sir Cyril Norman Hinshelwood, Ceimigear à Sasainn.
* Clement Attlee, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* Eladio Vélez
* Paul Wiener