Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Là

Tha dà chiall aig **là** neo **latha** - a) aonad de 24 uairean eadar 0.01/24.01, agus 0.00/24.00, b) an t-àm nuair a tha a' ghrian os cionn an taobh seo den phlanaid. Tha seachd làithean ann an seachdain, agus 365 làithean sa bhliadhna (366 air bliadhna-leum).

* Làithean na seachdain
* Là-luain
* Mìos
* Còla-deug
* Saor-là
# Film

Seann fhilm a' sealltainn fear a' cromadh air each
'S e sreath de dhealbhan leantainneach a th’ ann am **film**, le no às aonais fuaim, a’ cur an cèill susbaint sònraichte, air a chlàradh ann am meadhan a bheir sealladh air gluasad.

## Eisimpleirean de filmichean

* Whisky Galore
* Star Wars (Cogadh nan Rionnag)
* The Godfather
* Lord of the Rings (Tighearna nam Fàinne)
* Bana-phrionnsa Mononoke

## Cuspairean co-cheangailte

* Comann Film na Gàidhealtachd 's nan Eilean
* FilmG
* Walt Disney, riochdaire fhilm às na Stàitean Aonaichte
# Coirèa a Deas

| 대한민국 大韓民國 Daehan Minguk Coirea a Deas |
| --- |
|  Bratach |  Seula |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Aegukga* |
| Cànan(an) oifigeil | Coireanais |
| Prìomh-bhaile | Seoul |
| Baile as motha | Seoul |
| Riaghaltas | Poblachd |
| Ceann-suidhe | Lee Jae-myung |
| Prìomh-mhinistear |  |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd | 13mh, an Lùnastal 1948 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 99,646 km² (108mh) |
| Uisge | 0.3 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 49,024,737 (25mh) |
| Dlùths | 480/km² (19mh) |
| LTD/CCC (2006) |
| gach pearsa | $29,730(2017) (29mh) |
| Roinn tìde | KST (UTC+9) |
| Ruith-airgid | Won |
| Prìomh àrainn-lìn | .kr |
| Còd Àireamh fòn | 82 |

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Coirèa a Deas** neo **Coiria a Deas** neo **Corea a Deas**. 'S e Seoul am phrìomh-bhaile. Tha crìochan aice san tuath le Coirèa a Tuath.

Canar Coirèa ris an leth-eilean seo, b' e sin an seann ainm a bha air an dùthaich (còmhla ri Coirea a Tuath) cuideachd.

## Iomraidhean
# Stiùiriche fhilmichean

'S e **stiùiriche fhilmichean** an neach a tha os cionn a h-uile càil a tha ealantach, cruthachail air neo dràmadach anns a' phròiseas far a bheil a cur film air dòigh. 'S e gu bheil an stiùiriche an urra ris na cleasaichean a thaghadh cuideachd. Fo laghan an An Aonaidh Eòrpaich 's e an stiùiriche 's a th' ann ùghdar an fhilm. Canar riochdaire fhilmichean ris an neach a tha os cionn ghnothaichean practaigeach neo-chuthaichail san aon phròiseas. Seo an neach a cho-ordanas am pròiseas.

## Stiùiriche Fhilmichean Ainmeil

* Rabindranath Tagore
* Jacinto Benavente
* Samuel Beckett
* Eyvind Johnson
* Gao Xingjian
* Al Pacino
* John Lennon
* Ringo Starr
* Dr. Dre
* Jenő Janovics
* Harold Pinter
* Phillip Seymour Hoffman
* Frank Zappa
* Ewan McGregor
* Clint Eastwood
* Paul Newman
* Arnold Schwarzenegger
* Laurence Olivier
* John Wayne
* Marlon Brando
* Mel Gibson
* Charlie Chaplin
* James Stewart
* Shmuel Shilo
* Dustin Hoffman
* Boris Ivchenko
* Robert De Niro
* Robert Redford
* Bill Murray
* James Cagney
* Sylvester Stallone
* Mario Vargas Llosa
* Charlton Heston
* Peter Ustinov
* Jean-Claude Van Damme
* Steven Seagal
* Will Smith
* Brad Pitt
* Jack Lemmon
* Richard Gere
* Artur Balder
* Toshiro Mifune
* Josh Duhamel
* Werner Kissling
* Nick Cannon
* Tommy Lee Jones
* Carl Reiner
* Rutger Hauer
* Sylvia Kristel
* Paul Verhoeven
* Famke Janssen
* Jeroen Krabbé
* Russell Crowe
* Anton Corbijn
* Kevin Costner
* Otto Sander
* Peadar Ó Tuathail
* Rolf Harris
* Burgess Meredith
* Frank Sinatra
* Bradley Cooper
* Fernando Vallejo
* Jason Bateman
* Mai Zetterling
* Artair Dòmhnallach
* Henning Mankell
* Ingmar Bergman
* Alexandra Dahlström
* Max von Sydow
* Tess Merkel
* Dag Malmberg
* John Leguizamo
* Thomas Haden Church
* Garry Marshall
* Willie Nelson
* Bob Dylan
* Václav Havel
* Michael Jackson
* Maya Angelou
* Salvador Dalí
* Edda Heiðrún Backman
* Þórhildur Þorleifsdóttir
* Friedrich Zelnik

## Iomraidhean
# Ruisis

| A' Ruisis "русский язык" |
| --- |
| **Far a bheil i 'ga bruidhinn** | * Ruis, eile dreuchd Sobhietach Staid, Iosrael
 |
| **Luchd-labhairt iomlan** |
150 millean |
| **Teaghlach-chànan** |
Innd-Eòrpach
* Balto-Slàbhais
	+ Slàbhais
		- Ear Slàbhais
			* **Ruisis**
 |
| **Siostam-litreachaidh** | Aibidil Cirileach |
| **Còdan Cànan** |
| ISO 639-1 | ru |
| ISO 639-2 | rus |
| ISO 639-3 | rus |
| Roinnean, far a bheil Ruisis ga bruidhinn
██ Far a tha Ruises a' bruidhinn mar an oifigeil chànan
██ Far a tha Ruises a' bruidhinn (>30%) |

Tha a' chànan **Ruiseanach** (*русский язык* sa Ruisis) na chànan Slàbhach a thathar a’ bruidhinn gu dùthchasach sa Ruis, ann am Bealaruis, san Ucràin, ann an Casachstàn agus Cìorgastan, agus a thathar a’ cleachdadh le mòran daoine gun a bhith na chànan oifigeil, san Laitbhe, Eastòinia agus tòrr dhùthchannan eile a b’ àbhaist a bhith nam ball den Aonadh Sobhiat.

Tha an Ruisis a' cleachdadh na h-aibidil Chirileach 's tha 33 litir bunaiteach ann:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А /a/ | Б /b/ | В /v/ | Г /g/ | Д /d/ | Е /je/ | Ё /jo/ | Ж /Z/ | З /z/ | И /i/ | Й /j/ |
| К /k/ | Л /l/ | М /m/ | Н /n/ | О /o/ | П /p/ | Р /r/ | С /s/ | Т /t/ | У /u/ | Ф /f/ |
| Х /x/ | Ц /ts/ | Ч /tS'/ | Ш /S/ | Щ /S'/ | Ъ // | Ы /1/ | Ь /'/ | Э /E/ | Ю /ju/ | Я /ja/ |

## Gràmar

Tha gnè fhireann, boireann no neodrach aig ainmearan na Ruisise. Chan eil altan ann. 'S urrainn don facal "собака" *cù* no *an cù* a chiallachadh. Tha sia tuislean ann:

1. ainmneach
2. ginideach
3. tabhartach
4. cuspaireach
5. innealach
6. roimhearach no ionadach

## Eisimpleirean

| Gàidhlig | Ruisis | Fuaimneachadh |
| --- | --- | --- |
| Ruisis | Русский язык |  |
| Halò | Здравствуй! |  |
| Mar sin leibh! | До свидания! |  |
| Ciamar a tha thu? | Как поживаешь? Как ты? |
| Ciamar a tha sibh? | Как поживаете? |
| Madainn mhath! | Доброе утро! |
| Feasgar math! | Добрый день |
| Oidhche mhath! | Доброй ночи |
| Fàilte [do...] | Добро пожаловать |  |
| Mas e do thoil e | Пожалуйста |  |
| Tapadh leat! | Спасибо! |  |
| Gabh mo leisgeul | Извини |  |
| Dè an t-ainm a th' ort? | Как твоё имя? |
| Tha [ainm] an t-ainm a th' orm | Называю [имя] |
| Chan eil mi a' tuigsinn | Не понимаю |
| Cuidich mi! | Помоги мне! |
| Chan eil mi a' tuigsinn Ruisis | Не говорю по-русски |
# 18 an t-Ògmhios

|  |
| --- |
|  <<       **an t-Ògmhios**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **18 an t-Ògmhios** an 169mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (170mh ann am bliadhna-leum). Tha 196 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Lech Kaczyński
* 1155 - Crùnadh Friedrich I Barbarossa mar Impire Naomh Ròmanach.
* 1812 - Thòisich an Cogadh 1812 anns na Stàitean Aonaichte.
* 1940 - Dàrna Cogadh: Rinn Charles de Gaulle oraid ainmeil, ris an canar A’ Ghairm (Fraingis: L’Appel), air rèidio a' BhBC.

## Breithean

* 1754 - Anna Maria Lenngren, ann an Uppsala. Sgrìobhadair às an t-Suain.
* 1808 - Manuel María Mallarino ann an Cali. Fear-poileataigs à Coloimbia
* 1916 - Julio César Turbay Ayala, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1918 - Franco Modigliani, eaconamaiche Eadailteach-Aimerigeanach.
* 1918 - Jerome Karle, ceimigear às Na Stàitean Aonaichte
* 1929 - John C. Polanyi, ann am Berlin. Ceimigear à Canada.
* 1932 - Dudley R. Herschbach, ann an San José (Calafòrnia). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1942 - Paul McCartney, seinneadair aig The Beatles
* 1942 - Thabo Mbeki, an darna Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas.
* 1942 - Roger Ebert, ann an Urbana (Illinois). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
* 1949 - Lech Kaczyński, ceann-suidhe na Pòlainn

## Bàsan

* 1905 - Per Teodor Cleve, ceimigear, mèinn-eòlaiche is bith-eòlaiche às an t-Suain.
* 1928 - Roald Amundsen, ann an Seòlaid an Iar-Thuath. Rannsachair à Nirribhidh (tha latha bàis ceart mì-chinnteach).
* 1971 - Paul Karrer, ann an Zürich. Ceimigear às an Ruis.

## Fèillean
# Seoul

|  |
| --- |
| **Seoul** |
|  |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Coirea a Deas |
| **Co-chomharran** | 37° 35' Tuath 127° 0' Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 605.33 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 10,356,000 (2006) |
| **Dlùths** | 17,108.02/km² |

'S e prìomh-bhaile Coirea a Deas a tha ann an **Seoul** (IPA:sʌul). Tha e na laighe air bruach Abhainn *Han* ann an àirde an iar-thuath na dùthcha. Eadar 29mh den t-Samhain 1394 is 1948, b' e Seoul prìomh-bhaile Choirea gu lèir.

## Bailtean Co-cheangailte

* Astana
* Cairo
* San Francisco (Calafòrnia)
* Warsaw
* Washington, D.C.

## Iomraidhean