Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biadh

Joachim Beuckelaer, 1560-1565
Sailead
Tha **biadh** na lòn a bhios ithe le creutairean. 'S e an diathad a tha air ithe gu bracaist, dinneir ⁊c.

* biadh-maidne
* biadh meadhan-latha
* Tì (biadh)
* biadh-feasgair (dinnear/suipear)

## Seòrsaichean bidhe

* Aran
* Feòil
* Glasraich
* Meas
# Uicipeid

Suaicheantas Uicipeid, cruinne-cè air a dhèanamh a-mach à pìosan tòimhseachain anns a bheil glyphs bho dhiofar shiostaman sgrìobhaidh
Tha **Uicipeid** /ˈuçkʲɪpetʲ/ 'na làrach mòr-eòlais ioma-chànanach a tha an asgaidh. Chaidh a thòiseachadh le Jimmy Wales anns a' bhliadhna 2001. Ann an *uicipeidean* bidh iomadh neach ag obair ri chèile airson leabhar mòr-eòlais a sgrìobhadh ann an iomadh cànan. Tha a h-uile duilleag saor ri cleachdadh. Tha Uicipeidean ann an 295 cànanan a-nis. Tha Uicipeidean Bheurla, Cebuano, Shuainis, Ghearmailtis, Dhuitsis, is Fhraingis nan Uicipeidean as motha (air rian àireamh dhuilleagan.) Tha Uicipeidean Bheurla, Ruisis, Sheapanais, Spàinntis, is Fhraingis nan Uicipeidean leis a tha àireamh tadhalt as motha.

Ann an Dùbhlachd 2016, bha na h-uicipeidean ann an còigeamh ràgh na h-uile làrach lìn de àireamh tadhalt air feadh an t-saoghal.

Thòisich Uicipeid na Gàidhlig anns an t-Sultain, 2003.

## Iomraidhean
# Aimearaga-Laideannach

Aimearaga Laideannach
Tha **Aimearaga-Laideannach** (*América Latina*) a' ciallachadh na àiteachan sna h-Aimearagan far a bheil Spàinntis neo Portagailis gam bruidhinn. Gu cumanta, tha na dùthchanan seo ann an Aimearaga a Deas, agus Aimearaga Mheadhanach, bho ceann-a-tuath Meagsago gu Patagonia.

## Dùthchannan ann an Aimearaga-Laideannach

Chan e roinn cruinne-eòlaisail a th'ann an Aimearaga-Laideannach, ach sgìrean cultarail-poiliteagach. Le sin, tha e air sgaoileadh tro Aimearaga a Deas, Aimearaga Mheadhanach, Aimearaga a Tuath agus air feadh na Mara Chairibianach. A bharrachd air sin, bha spàinntis ga bhruidhinn ann an cuid dhe na stàitean ann an àird an iar agus mu dheas anns na Stàitean Aonaichte gu ruige an 19mh linn.

* An Argantain
* A' Bheiniseala
* Boilibhia
* Braisil
* Coloimbia
* Costa Rica
* Cuba
* Eacuador
* El Salbhador
* Guatamala
* Honduras
* Meagsago
* Niocaragua
* Panama
* Paraguaidh
* Pearu
* Poblachd Dhoiminicia
* Puerto Rico
* An t-Sile
* Uruguaidh
# Houston, Texas

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Houston**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Na Stàitean Aonaichte |
| **Ceàrn** | Texas |
| **Sgìre** | Harris |
| **Co-chomharran** | 29° 45' Tuath 95° 22' Iar |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 1,505 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 2,099,451 (2010) |
| **Dlùths** | 1,394.98/km² |
| **Àireamh fòn** | 713, 281, 832 |
| **Duilleag oifigeil** | www.houstontx.gov |

'S e **Houston** am baile as motha ann an Texas agus an ceathramh baile as motha anns na Stàitean Aonaichte. A-rèir cunntas-sluaigh nan Stàitean ann an 2010, bha 2,099,451 duine a' fuireach ann.

Chaidh am baile a stèidheachadh air 30 an Lùnastal 1836 faisg air bruach abhainn *Buffalo Bayou* leis na bràithrean Augustus Chapman Allen agus John Kirby Allen.

## Daoine ainmeil

Rugadh Patrick Swayze ann an Houston air 18 an Lùnastal 1952.

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Houston: houstontx.gov
# Springfield, Illinois

Springfield, taigh na Pàrlamaid
'S e prìomh-bhaile Illinois a tha ann an  **Springfield**. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 116,482 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821. Eadar 1837 is 1861 bha Abraham Lincoln, ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a' fuireach ann an Springfield. Bha Ulysses S. Grant a' fuireach an seo cuideachd ann an 1861.
# Poblachd Dhoiminicia

| República Dominicana Poblachd Dhoiminicia |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Himno Nacional Dominicano* |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| *"Dios, Patria, Libertad"*(Spàinntis) "God, Homeland, Liberty" |
| Cànan(an) oifigeil | Spàinntis |
| Prìomh-bhaile | Santo Domingo |
| Baile as motha | Santo Domingo |
| Riaghaltas | Siostam riaghaltais le
ceann-suidhe |
| **Ceann-suidhe** | Leonel Fernández |
| **Riaghladair** | Rafael Alburquerque |
| **Ceann-suidhe Àrd Chùirt** | Jorge Subero Isa |
| Stèidheachadh |
| **Neo-eisimeileachd** bho Haiti | 27 an Gearran 1844 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 48,442 km² (130mh) |
| Uisge | 1.6 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 9,183,984 (87mh) |
| Dlùths | 182/km² (58mh) |
| LTD/CCC (2006) |
| gach pearsa | $8,400 (77mh) |
| Roinn tìde | (UTC-4) |
| Ruith-airgid | Peso Dhoiminician |
| Prìomh àrainn-lìn | .do |
| Còd Àireamh fòn | 1-809 + 1-829 |

'S e dùthaich anns na Greater Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am **Poblachd Dhoiminicia** neo **A' Phoblachd Dhominicanach** (Spàinntis: *República Dominicana*, IPA: re'puβlika domini'kana). 'S e an dàrna phàirt den eilean Hispaniola a th' anns a' Phoblachd, agus mar sin dheth tha crìoch aice le Haiti. Tha Cùba agus Iaimeuca san taobh an iar agus tha Puerto Rico san taobh an ear dhith.

## Eachdraidh

Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1844.

## Iomraidhean
# 1 an Giblean

|  |
| --- |
|  <<       **an Giblean**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **1 an Giblean** an 91mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (92mh ann am bliadhna-leum). Tha 274 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Santos Gutiérrez Prieto
* 1501 - Ruig an ceannsaiche Spàinnteach Rodrigo de Bastidas beul na h-aibhne Magdalena aig Bocas de Cenizas.
* 1605 - Taghadh Phàpa Leo XI, ann an Cathair na Bhatacain.
* 1861 - Chaidh Bartolomé Calvo a thaghadh mar Cheann-suidhe Choloimbia.
* 1868 - Bha Santos Gutiérrez Prieto na cheann-suidhe Choloimbia gu 1870.
* 1889 - Chaidh Kobe (an t-Seapan) a stèidheachadh.
* 1939 - Chaidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne gu crìoch agus chaidh Dàrna Poblachd na Spàinne a dhol à bhith.
* 1941 - thug a' Ghearmailt, an Ungair agus an Eadailt ionnsaigh air Iùgoslaibhia.

## Breithean

Otto von Bismarck
* 1837 - Jorge Isaacs, ann an Cali, bàrd agus ùghdar cliùiteach à Coloimbia.
* 1920 - Toshiro Mifune, actair Seapanach
* 1815 - Otto von Bismarck, ann an Schönhausen. Prìomhair na Prùise is na Gearmailte.
* 1865 - Richard Adolf Zsigmondy ann am Vienna. Ceimigear às an Ungair, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1925.

## Bàsan

## Fèillean

* Là na Gogaireachd
# Àireamh-shluaigh

Anns an eòlas-comainn cleachdar **Àireamh-shluaigh** airson a radh cia mheud duine a tha a’ fuireach ann an dùthaich, baile, ceàrn neo àite-eigin sònraichte.

* Liosta dùthchannan a-rèir àireamh-shluaigh
* Liosta àireamh-shluaigh a-rèir creideamh
* Na bailtean as motha

Mapa dùthchannan an t-Saoghail a-rèir àireamh-shluaigh
# Spòrs

## Spòrs buidheann

Gearradh-sìos, neo *tackle* ann an rugbaidh
Ball-stèidhe
* Camanachd
* Geamannan Gaidhealach
* Criogaid
* Rugbaidh
* Sligheadaireachd
* Ball-basgaid
* Ball-stèidhe (Beurla: *baseball*)
* Goilf
* Lacrosse
* Polo-uisge
* Dòrnaireachd

### Ball-coise

* Ball-coise

#### Albannach

**Co-Fharpais**:
* Prìomh Lìog na h-Alba
* Cupa na h-Alba
* Cupa Lìog na h-Alba

**Sgìobanan**:
* Hibernian
* Hearts
* Celtic
* Rangers
* Dùn Dèagh Aonaichte

## Eile

* Crolaidh
* Juventus

## Ceanglaichean a-mach

* BBC artaigil mu dheidhinn spòrsa *(fiosrachadh airson sgoiltean ann an Albainn)*
# Àirde

'S e an t-astar bheartagail, mar as àbhaist eadar ìre na mara agus àite sam bi fon ghrèin mar chnoc no beinn, a th' ann an **àirde**. Cleachdar figearan ann am meatairean - leis an samhla m - agus an giorrachadh s. n. m., - airson na h-àirde a sgrìobhadh. Ann an cruinne-eòlas, 's e an t-astar bheartagail eadar àite fa leth air an talamh an taca ris a' Mhuir - air a bheil *àrdachadh* os cionn ìre mheadhanach na mara - a th' ann an àirde. A dh'aindeoin sin, tha diofar bheag ann eadar àirde agus àirdead: bidh sin a' meudachadh an astair bheartagail eadar dà àite air an talamh; agus ìre-itealaidh, 's e an àirde a rèir a' bhrùthadh stannardach a leughar air an inneall-àirde, a tha eadar còrr is 20,000 troigh os cionn ìre mheadhannach na mara.

Anns a' mhòr-chuid na Roinn-Eòrpa, Aimearaga-Laideannach, agus àiteachan eile an t-Saoghail 's ann ann am meatairean am bhithear a' meudachadh na h-àirde. 'S e na troighean a chleachdar mar as àbhaist anns Na Stàitean Aonaichte, ged a tha an dùthaich sin ag atharrachadh mean air mhean do Shiostam Eadar-nàiseanta nan Tomhasan. Ann an itealanachd, thathar fhathast a' cleachdadh nan troighean ach anns na dùthchannan a bha nam buill a' Cho-aontaidh Warszawa, far a bheil nam meatairean gan cleachdan is na clàir an an sgrìobhadh ann am meatairean. Anns a' ghnàth-shìde bidh an àirde a' toirt buaidh uabhasach fhèin làidir air teodhachd na sgìre.

## Ceanglaichean A-muigh

* IGN
* IVAO
* SNIG
* BNCF

## Iomraidhean

.
# 1860

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1857 |
1858 |
1859 |
**1860** |
1861 |
1862 |
1863 |
| **Deichead:**
1840an | 1850an | 1860an | 1870an | 1880an |

James Matthew Barrie ann an 1890
'S e bliadhna-leum a bha ann an **1860** (**MDCCCLX**).

## Tachartasan

* Taisgealadh caesium

## Breithean

* 18 an Gearran - Anders Zorn, ann am Mora. Fear-ealain às an t-Suain.
* 9 an Cèitean - Rugadh Sìr James Matthew Barrie, ceannard Oilthigh Chill Rìmhinn agus sgrìobhadair Peter Pan ann an Cearan Mhoire.
* 3 an t-Samhain - Marian Alma, ann an Zalishchyky. Cleasaiche agus seinneadair beus às A' Phòlainn.
* 23 an t-Samhain - Hjalmar Branting, ann an Stockholm. Neach-poileataigs às an t-Suain.

## Bàsan

* 14 an Dùbhlachd - George Hamilton-Gordon, Neach-poileataigs agus Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
* 1 an t-Ògmhios - José María Melo, ann an La Trinitaria. Neach-poileataigs à Coloimbia
# TG4

TG4, Baile na hAbhann, Conamara, Co. na Gaillimhe (2014)Stèisean TBh ann an Èirinn a tha a' craoladh, airson a' mhòr-chuid, prògraman sa' Ghaeilge.

Bòstaidh TG4 Súil Eile (.i. seachad Raidió Teilifís Éireann) ach bidh Breandán ó Lapáin agus luchd-naidheachd ag obair airson RTÉ ’s airson TG4.

> Díol suime nár (.i. Gàidhlig na h-Èireann airson *cha do*) luadh an scéal seo in aon chor ar Nuacht TG4 aréir. Súil eile, súil chaoch, ab ea?
>
>

 arsa an Dr Liam P. Ó Murchú a’ càineadh.

## Ceanglaichean a-muigh

* Larach linn aig TG4
# An Ròimh

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Comune di Roma An Ròimh**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | An Eadailt |
| **Ceàrn** | Lazio |
| **Co-chomharran** | 41° 54′ 0″ Tuath 12° 30′ 0″ Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 1,285 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 2,877,215 (2016) |
| **Dlùths** | 2,239.08/km² |
| **Duilleag oifigeil** | Comhairle Cathair An Ròimh (Eadailtis) |

August Fischer (1895)
'S e **An Ròimh** prìomh bhaile na h-Eadailt agus an roinn Lazio. Tha am baile suidhichte ri taobh na h-aibhne Tiber agus tha mu 4.1 millean neach a' fuireach ann. Tha Cathair na Bhatacain, an *Vatican City* anns a Bheurla, suidhichte anns an iar-thuath. Chaochail Enrique Olaya Herrera an seo ann an 1934. A rèir beul-aithris, chaidh an Ròimh a stèidheachadh air an 21mh den Giblean anns a' bhliadhna 753 RC leis an dithis bhràthair: Romulus agus Remus. Mharbh Romulus a bhràthair agus mar sin chaidh am baile ainmeachadh às a dhèidh agus b' esan a' chiad Rìgh na Ròimhe. Bha an Ròimh air a thogail air 'Cnoc a' Ghrian', a chaidh ath-ainmicheadh 'Palatine', agus dh'fhàs e gus an leudaich e tarsainn air seachd cnuic :

* Palatine
* Aventine
* Capitoline
* Quirinal
* Viminal
* Esquiline
* Caelian

Bha an Ròimh 'na phrìomh-bhaile aig Rìoghachd an Ròimh, Poblachd an Ròimh, Impireachd an Ròimh, na Stàitean Pàpach agus an Rìoghachd Eadailteach mus tàinig e gu bhith, anns an latha an-diugh, 'na phrìomh-bhaile aig Poblachd na h-Eadailte .

## Eachdraidh

B' e prìomh-bhaile Stàitean na h-Eaglaise a bh' ann bho 754 gu ruige 1870.

## Daoine Ainmeil

* Gaius Iulius Caesar (100 RC - 44 RC). Saighdear agus Deachdaire.
* Iohannes Gundus (820 - 882). Pàp bho 872 gu ruige 882.
* Giovanni Battista Castagna (1521 - 1590), Pàp fad greis ann an 1590.
* Camillo Borghese (1550 - 1621). Pàp bho 1605 gu ruige 1621.
* Giovanni Battista Pamphilj (neo Pamphili) (1574 - 1655). Pàp bho 1644 gu ruige 1655.
* Emilio Bonaventura Altieri (1590 - 1676). Pàp bho 1670 gu ruige 1676.
* Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli (1876 - 1958). Pàp bho 1938 gu ruige 1958.
* Franco Modigliani (1918 - 2003. Eaconamaiche.
* Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias (1938). Rìgh na Spàinne bho 1975 gu ruige 2014.
* Francesco Totti (1976). Cluicheadair Ball-coise.
* Veronica Scopelliti (1982). Seinneadair.

## Aistean co-cheangailte

* Prìomh-Bhailtean
* an Eadailt
* Impireachd an Ròimh
* Eaglais Caitligeach
* am Pàpa
* Cathair na Bhatacain

## Foghlam

* Oilthigh Niccolò Cusano

## Bailtean Co-cheangailte

* Călărași
* Kraków
* Paris "Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi"

## Ceanglaichean a-mach

* ItalyGuides.it: An Roimh, An Eadailt
* Rome Travel Guide Fiosrachadh airson luchd-turais

## Iomraidhean
# 1982

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1979 |
1980 |
1981 |
**1982** |
1983 |
1984 |
1985 |
| **Deichead:**
1960an | 1970an | 1980an | 1990an | 2000an |

SeamusEnnis
**MCMLXXXII**

## Tachartasan

* 11 am Faoilleach - Fhuair Cantàbria fèin-riaghlach.
* Bhuannaich Gabriel José García Márquez an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Chaidh Eygelshoven (Na Tìrean Ìsle) a cho-aonadh le Kerkrade.
* Chaidh *Der Mauerspringer*, a sgrìobh Peter Schneider, fhoillseachadh ann an Darmstadt, A'Ghearmailt.

## Breithean

* 1 am Faoilleach - Fatma Toptaş, ann am Mersin. Cleasaiche às An Tuirc.
* 25 am Faoilleach - Veronica Scopelliti, san Ròimh. Seinneadair às an Eadailt.
* 3 an Gearran - Vera Brezhneva, ann an Dniprodzerzhynsk. Cleasaiche agus seinneadair às An Ucràin.
* 8 am Màrt - Marjorie Estiano, actair à Braisil.
* 2 an t-Iuchar - Yolka, ann an Uzhhorod. Cleasaiche, seinneadair agus sgrìobhaiche òrain Ucràineach.
* 30 an t-Samhain - Elisha Cuthbert, ann an Calgary. Bana-chleasaiche Chanadianach.

## Bàsan

* 18 am Faoilleach – Huang Sianfan, seannaiche à Sìona.
* 28 am Faoilleach – Aonghas Caimbeul (Am Puilean), bàrd Gàidhlig à Leòdhas.
* 26 an Dàmhair - Igor Gorin, ann an Tucson. Seinneadair agus neach-teagaisg ciùil Aimearaganach-Ucràineach.
* 28 am Màrt – William Francis Giauque, ann am Berkeley, Calafòrnia. Ceimigear à Canada a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1949.
* 15 an Lùnasdal – Hugo Theorell, ann an Stockholm. Ceimeagair às An t-Suain.
* 29 an Lùnasdal – Ingrid Bergman, ban-actair Suaineach
* 13 an t-Sultain - Kristján Eldjárn, ann an Cleveland, Ohio. Neach-poileataigs à Innis Tìle.
* 4 an Dàmhair – Glenn Gould, ceòladair à Canada.
* 5 an Dàmhair – Séamus Ennis, ceòladair, seinneadair agus cruinniche-ciùil Èireannach.
* 7 an t-Samhain – Murchadh MacPhàrlain - *Bàrd Mhealaboist*, bàrd Albannach.
* 10 an t-Samhain - Leonid Brezhnev, ann an Zarechye. Saighdear, innleadair agus neach-poileataigs Ucràineach/Sobhiatach
# Creideamh

Taigh-tasgaidh Naomh Mungan Beatha is Ealan Creidimh ann an Glaschu
'S e siostam labhairtean agus cleachdaidhean a tha ann an **creideamh**.

## Creideamh ann an Alba

A rèir cunntais-shluaigh 2001 cha robh creideamh aig 28% dhen àireamh-shluaigh is Crìosdaidheachd na creideamh as motha san dùthaich aig 65%.
Bha Ioslam an dàrna creideamh as motha ach cha robh e aig barrachd air 1% dhen àireamh-shluaigh. Dh'fhuirich 49% dhen Iùdhaich ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear.

## Daoine Ainmeil

* Khayr al-Din al-Ramli (1585 - 1671)

## Faic cuideachd

* Liosta chreideamhan

## Iomraidhean