Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2023

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
2020 |
2021 |
2022 |
**2023** |
2024 |
2025 |
2026 |
| **Deichead:**
2000an | 2010an | 2020an | 2030an | 2040an |

'S e bliadhna anns a' mhìosachan Griogarach a tha ann an **2023**.

## Tachartasan

Humza Yousaf
* Leig Nicola Sturgeon a dreuchd suas agus chaidh Humza Yousaf na phrìomh-mhinistear na h-Alba. Sheas e an aghaidh Ceit Fhoirbeis agus bha an toradh gu math faisg.
* Cogadh eadar Iosrael agus Hamas ann an Raon Ghaza.
* Stoirm Gerrit

## Bàsan

* 8 an Cèitean: Iain MacPhàrlain (am Briogadiar)
* 21 an t-Ògmhios: Winnie Ewing, neach-poileataigs
* 1 an Lùnastal: Robbie Shepherd, craoladair
* 5 an t-Sultain: Bruce Guthro, neach-ciùil ann an Runrig
* 5 an t-Samhain: An Dr Fionnlagh MacLeòid, sgrìobhadair agus craoladair
* 30 an t-Samhain: Alistair Darling, seann seansalair an ionmhais

## Iomraidhean
# 1999

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1996 |
1997 |
1998 |
**1999** |
2000 |
2001 |
2002 |
| **Deichead:**
1970an | 1980an | 1990an | 2000an | 2010an |

**MCMXCIX**

## Tachartasan

* 6 an Gearran - Chaidh Vinstrihreyfingin - grænt framboð a stèidheachadh ann an Reykjavík (Innis Tìle).
* 1 an t-Iuchar - Chaidh Pàrlamaid na h-Alba ath-nuadhaichte fhosgladh; bha cuid a bu mhotha de chumhachdan aig Oifis na h-Alba a' thoirt thairis do Riaghaltas na h-Alba. Bha a' chiad taghadh ann am Pàrlamaid na h-Alba ann.
* 31 an Dàmhair - Thòisich TeleG stèisean TBh ann an Alba.
* Bhuannaich Günter Grass an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Bhuannaich Ahmed H. Zewail an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
* Chaidh *The Match* fhilmeadh ann an Straiton (Alba).

## Breithean

* 30 an t-Iuchar - Joey King, actair Aimeireaganach à Los Angeles.

## Bàsan

* 5 an Gearran - Wassily Leontief, ann an Eabhraig Nuadh (baile). Eaconamaiche às An Ruis.
* 3 am Màrt - Gerhard Herzberg, ann an Ottawa. Ceimigear.
* 17 an Cèitean - Iain MacNeacail (An Sgiobair) seinneadair, sgeulaiche agus bàrd Albannach.
* 26 an t-Iuchar - Trygve Haavelmo, ann an Oslo. Eaconamaiche à Nirribhidh.
* 1 an Dàmhair - Lena Zavaroni, seinneadair à Alba.
* 20 an Dàmhair - Jack Lynch, san tSeann Dhún (Contae Chorcaí). Neach-poileataigs à Èirinn.
# 2003

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
2000 |
2001 |
2002 |
**2003** |
2004 |
2005 |
2006 |
| **Deichead:**
1980an | 1990an | 2000an | 2010an | 2020an |

**MMIII**

## Tachartasan

* 1 an Cèitean - an Dàrna Thaghadh Albannach
* An t-Sultain: Thòisich Uicipeid na Gàidhlig.
* Chaidh Achd Ath-leasachaidh Fearainn (Alba) 2003 a stèidheachadh
* Bhuannaich J.M. Coetzee an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Bhuannaich Augusto Roa Bastos am Bonn-Cuimhne José Martí ann an Cuba.
* Chaidh Saalburg-Ebersdorf (A' Ghearmailt) a chruthachadh tro aonadh Saalburg agus Ebersdorf.

## Breithean

## Bàsan

Johnny Cash (1969)
* 28 an Cèitean - Ilya Prigogine, anns a' Bhruiseal. Ceimigear.
* 29 an t-Ògmhios - Katharine Hepburn, ann an Old Saybrook, Connecticut. Cleasaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 30 an t-Iuchar -Carlos Lemos Simmonds, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 3 an Lùnasdal - Charles Bronson, ann an Los Angeles. Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 25 an t-Sultain - Franco Modigliani, eaconamaiche Eadailteach-Aimerigeanach.
* 25 an t-Sultain - Chaochail Eideard Said ann an Eabhraig Nuadh.
* 12 an Dàmhair - Johnny Cash, seinneadair Aimeireaganach.
* 19 an Dàmhair - Roy Wentworth, PhD air dualchainntean.
* Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach, sgrìobhaiche agus bàrd à Garrabost, Eilean Leòdhais.
# 12 an Giblean

|  |
| --- |
|  <<       **an Giblean**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **12 an Giblean** an 102mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (103mh ann am bliadhna-leum). Tha 263 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Cogadh Catharra Ameireaganach
* 1861 - Thòisich an Cogadh Catharra Ameireaganach.

## Breithean

*Iona Croft* ('Croit Ì Chaluim Chille') le Francis Cadell
* 1883 - Francis Cadell, peantair à Dùn Èideann
* 1903 - Jan Tinbergen, eaconamaiche às na Tìrean Ìsle.
* 1908 - Carlos Lleras Restrepo, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1944 - Anndra Ardbuckle, BPA.
* 1947 - David Letterman, cleasaiche à Indianapolis, na Stàitean Aonaichte.
* 1961 - Lisa Gerrard, ann am Melbourne. Seinneadair à Astràilia.

## Bàsan

* 1689 – Benedetto Odescalchi, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1676 gu ruige 1689.

## Fèillean
# 4 an t-Samhain

|  |
| --- |
|  <<       **an t-Samhain**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **4 an t-Samhain** an 308mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (309mh ann am bliadhna-leum). Tha 57 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Màiri II Shasainn is Alba agus Uilleam III Shasainn is II Alba air gini
* 1677 - Phòs Màiri II Shasainn is Alba Uilleam III Shasainn is II Alba.

## Breithean

* 1932 - Ailbhe Mac Raghnaill, ann an Rúscaigh (Contae Ros Comáin). Fear-poileataigs à Èirinn.
* 1951 - Traian Băsescu, ann am Murfatlar. Fear-poileataigs à Romàinia.
* 1963 - Lena Zavaroni. Seinneadair à Alba.
* 1974 - Michael Bauer, cànanaiche às a' Ghearmailt.

## Bàsan

* 1801 - Eobhann MacDiarmaid, ministear ann an Eaglais na h-Alba.
* 1847 - Felix Mendelssohn Bartholdy, neach-ciùil Gearmailteach.
* 1971 - Guillermo León Valencia, ann an Eabhraig Nuadh. Fear-poileataigs à Coloimbia.

## Fèillean
# Sardainia

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sardainia**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach na Roinne** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | An Eadailt |
| **Prìomh-bhaile** | Cagliari (en)  |
| **Feartan fiosaigeach** |

'S e **Sardainia** neo **Sàrdainea** (Sàrdais: *Sardigna*, *Sardinna* no *Sardíngia*, Eadailtis: *Sardegna*, Catalanais: *Sardenya*, Beurla: *Sardinia*), an dàrna eilean as motha anns a' Mhuir Mheadannach. Tha e suidhichte mu 202 km bho thìr-mhòr na h-Eadailt agus mu 184 km san àird a tuath Tuinisia. Tha Menorca, eilean Spàinnteach anns na h-Eileanan Balèarach mu 335 km san àird an iar Sardainia.

'S e Cagliari am prìomh-bhaile aige.

## Sgìrean

Na sgìrean ann an Sardainia (mapa dà-chànanach).
'S e Sardainia aon de na còig roinnean neo-eisimeileach den Eadailt.

Bho thùs bha trì sgìrean poilitigeach ann an Sardainia fhèin: *Cagliari*, *Sassari* is *Nuoro*. Anns a' bhliadhna 1974 chaidh an sgìre *Oristano* a chruthachadh. Bho 2005 a-mach tha ceithir sgìrean ùra eile ann: *Olbia-Tempio, Ogliastra, Carbonia-Iglesias* agus *Medio Campidano*.

| Sgìre | Farsaingeachd (km2) | Àireamh-shluaigh 31.12.2009 | Dlùths |
| --- | --- | --- | --- |
| Cagliari | 4570 | 61.080 | 123 |
| Carbonia-Iglesias | 1495 | 130.186 | 87 |
| Medio Campidano | 1516 | 102.647 | 68 |
| Nuoro | 3934 | 161.020 | 41 |
| Ogliastra | 1854 | 58.006 | 31 |
| Olbia-Tempio | 3399 | 156.121 | 46 |
| Oristano | 3040 | 166.712 | 55 |
| Sassari | 4282 | 336.632 | 79 |

## Cruinn-eòlas

Tha Sardinia cho mòr ri 24.090 km2 agus ann an 2009 bha 1.672.404 a' fuireach ann.

Le 150 km a dh'fhad,'s e *Tirso* an abhainn as motha ann an Sardainia, tha e anns an taobh an iar dhen eilean. Tha an *Coghinas* 123 km a dh'fhad agus anns an àird an earra-dheas tha am *Flumendosa* (122 km) ann.

'S iad am *Punta La Marmora* (1834 meatair a dh'àrd) agus am *Bruncu Spina* (1829 m) na beanntan as àirde. Tha iad suidhichte ann am meadhan Shardainia anns na ruith-bheanntan *Gennargentu*. Ann an ceann a tuath an eilein tha am *Monte Limbara*, tha e 1359 m a dh'àrd. Uaireannan lorgar òr is airgead anns na beanntan Shardainia.

## Cànanan

Ged a tha Eadailtis aig muinntir an eilean gu lèir. tha Sàrdais aig 80% dhiubh.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil na turasachd ann an Sardainia (Beurla)
* Leabharlann digiteach Shardainia

**Roinnean na h-EadailtAbruzzo  •  Basilicata  •  Calabria  • Emilia-Romagna  •  Friuli-Venezia Giulia  •  Lazio  •  Liguria  •  Lombardia  •  Marche  •  Molise  •  Piemonte  •  Puglia  •  Sardainia  •  Sicilia  •  Toscana  •  Trentino-Alto Adige/Südtirol  •  Umbria  •  Valle d'Aosta  •  Veneto**
# Corg

'S e **Corg**, **Màrt** neo **Màrs** (samhla: ) an t-ainm a tha air a' cheathramh phlanaid. 'S e "A' Phlanaid Dhearg" am far-ainm air.

* Ascraeus Mons
* Hellas Planitia
* Ma'adim Vallis
* Noctis Labyrinthus
* Olympus mons
* Tharsis Tholus
* Twin Peends
* Valles Marineris

## Soitheachan-fanais aig no air a' Chorg

Tha iomadh soitheachan-fànais ann an reul-chuairt mun cuairt air Mars no air uachdar a' phlanaid fhèin. Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh anns na ceangailtean a-mach.

## Ceangailtean a-mach

* ESA Mars Program
* NASA Mars Program

**An Crios-Grèine**

|  |  |
| --- | --- |
| **Planaidean** | Mearcar • An Rìbhinn/Bhèineas • An Talamh (A' Ghealach\*) • An Corg/Màrs • Am Bliogh/Iupatar • Satarn • Ùranas - Neaptun |
| **Fo-phlanaidean** | Plùto • Sedna • Ceres • Eris • Makemake • Haumea |
| **Eile** | Grian • Crios Reultan Seachrain • Reultan earballach • Crios Kuiper • Diosg Sgapte • Neul Oort • 2003 UB313 |
| \* Chan e planaid a th' anns A' Ghealach ach saideal ann an reul-eòlas seach anns an t-siostam Ptolemy. |
# Roinnean na Suaine

Tha 23 roinnean no *län* anns an t-Suain air fad.

| Seula  | Còd | Roinn | Bho | Prìomh-bhaile | Àireamh-sluaigh | Farsaingeachd | Dlùths | Bailtean |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | K | Blekinge län | 1683 | Karlskrona | 156,253 | 1,729 | 701 | 171 |
|  | W | Dalarnas län | 1634 | Falun | 979,802 | 5,959 | 158 | 383 |
|  | I | Gotlands län | 1332 | Visby | 377,610 | 1,493 | 233 | 1 |
|  | X | Gävleborgs län | 1762 | Gävle | 146,730 | 908 | 143 | 30 |
|  | M | Hallands län | 1291 | Halmstad | 35,585 | 491 | 66 | 7 |
|  | Z | Jämtlands län | 1810 | Östersund | 41,024 | 276 | 138 | 11 |
|  | F | Jönköpings län | 1634 | Jönköping | 38,608 | 685 | 51 | 3 |
|  | H | Kalmar län | 1634 | Kalmar | 113,105 | 239 | 416 | 11 |
|  | G | Kronobergs län | 1674 | Växjö | 278,493 | 1,671 | 141 | 167 |
|  | BD | Norrbottens län | 1810 | Luleå | 256,888 | 790 | 308 | 122 |
|  | N | Skåne län | 1997 | Malmö | 191,542 | 37 | 5,072 | 3 |
|  | AB | Stockholms län | 1714 | Stockholm | 275,536 | 518 | 502 | 86 |
|  | D | Södermanlands län | 1634 | Nyköping | 76,356 | 298 | 246 | 27 |
|  | C | Uppsala län | 1634 | Uppsala | 53,017 | 243 | 220 | 20 |
|  | S | Värmlands län | 1779 | Karlstad | 15,688 | 173 | 87 | 6 |
|  | AC | Västerbottens län | 1638 | Umeå | 192,621 | 7,105 | 26 | 180 |
|  | Y | Västernorrlands län | 1654 | Härnösand | 244,330 | 991 | 229 | 80 |
|  | U | Västmanlands län | 1634 | Västerås | 713,281 | 3212 | 188 | 339 |
|  | O | Västra Götalands län | 1998 | Göteborg | 172,021 | 803 | 206 | 53 |
|  | T | Örebro län | 1779 | Örebro | 478,907 | 2,026 | 222 | 85 |
|  | E | Östergötlands län | 1634 | Linköping | 70,197 | 839 | 82 | 64 |
|  | S | An t-Suain |  | Stockholm | 7,593,494 | 41,285 | 174 | 2,596 |

## Iomraidhean
# 2014

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
2011 |
2012 |
2013 |
**2014** |
2015 |
2016 |
2017 |
| **Deichead:**
1990an | 2000an | 2010an | 2020an | 2030an |

Gabriel García Márquez
**2014**

## Tachartasan

* 18 an t-Sultain - Referendum air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014.
* 13 an Dàmhair - 'S e Rob Woodall a' chiad duine a shreap a h-uile Marilyn.
* Thàinig Geamaichean aig a' Chlo-Fhlaitheas a Glaschu.
* Chaidh Cordon fhilmeadh ann an Antwerpen, a' Bheilg.
* Bhuannaich Patrick Modiano an Duais Nobel ann an Litreachas.

## Bàsan

* 26 am Faoilleach - Iain Fearchar Rothach, neach-poileataigs na h-Alba a bhuannaich an duais Sàr Ghàidheal ann an 2011.
* 23 am Màrt - Adolfo Suárez y González, ann am Madrid. Neach-poileataigs às an Spàinn.
* 17 an Giblean - Gabriel José García Márquez, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Coloimbia.
* 21 an Giblean - U Win Tin, fear-naidheachd, Neach-poileataigs agus prìosanach poileataigeach ann am Mianmar.
* 13 an t-Iuchar - Nadine Gordimer, ann an Johannesburg. Sgrìobhadair à Afraga a Deas.
* 19 an Dàmhair - Étienne Mourrut, Neach-poileataigs Frangach.

## Cinn Latha
# Köln

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Köln**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  A' Ghearmailt |
| **Ceàrn** |  Nordrhein-Westfalen |
| **Sgìre** | Köln |
| **Co-chomharran** | 50° 57' Tuath 06° 58' Iar |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 405.15 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 998,105 (2009) |
| **Dlùths** | 2,463.54/km² |
| **Àireamh fòn** | + 49 221 |
| **Duilleag oifigeil** |  |

‘S e mòr-bhaile air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Köln** (Kölsch: Kölle, Cuimris: Cwlen, Beurla/Fraingis: Cologne, Duitsis: Keulen, Laideann: Colonia Agrippina). Tha e suidhichte aig 46m os cionn ìre na mara, ri taobh na na h-Aibhne Rhein, faisg air Bonn, anns an sgìre Köln fhèin, 34km air falbh bho Düsseldorf, 222km bho Hamburg agus 478km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Köln a stèidheachadh ann am 38 R. C. leis na Ubii. Tha 998,105 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile., an 4mh baile as motha na dùthcha.

## Dual-chainntean

Tha Kölsch, dual-chainnt a' bhaile, gu math làidir fhathast. Tha i ga bruidhinn le timcheall air 250,000 neach-labhairt, 's e sin gu bhith ¼ de mhuinntir Khöln. Tha ceangal ann eadar cànan agus cultar a' bhaile, gu h-àraidh aig àm Càrnabhail. Aig an àm seo den bhliadhna cleachdar Kölsch anns na h-òrain is anns na h-òraidean agus cluinnear i anns na sràidean agus aig na fèisean.

## Foghlam

Tha 11 oilthighean agus colaistean ann an Köln, ach 's e Oilthigh Chologne an t-oilthigh as motha agus aon de na oilthighean as sìne a tha anns a' Ghearmailt. Chaidh a stèidheachadh ann an 1388 aig àm Iompaireachd Naoimh nan Ròmanach.

## Daoine Ainmeil

* Iulia Agrippa: Màthair Nero.
* Albertus Magnus, manach agus neach-feallsanachd Gearmailteach
* Jacques Offenbach: (1819 – 1880) Cumadair-ciuil.
* Jan von Werth: (1591 - 1692) Seanailear.
* Konrad Adenauer: (1876 – 1977) Ceann-suidhe na Gearmailte eadar 1949 agus 1963.
* Heinrich Böll: (1917 – 1985) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1972.
* Carl Bosch: (1972 – 1940) Ceimigear.

## Bailtean Co-cheangailte

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Tel Aviv
* Barcelona
* Beijing
* Bethlehem
* Cluj-Napoca
* Corcaigh
* Corinto
* Esch-sur-Alzette
 | * Indianapolis
* Istanbul
* Katowice
* Kioto
* Liège
* Lille
* Neukölln (Berlin)
* Rotterdam
 | * Torino
* Poll a' Ghruthain
* Thessaloniki
* Treptow-Köpenick (Berlin)
* Tunis
* Turku
* Volgograd
 |

## Ceanglaichean a-mach

* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre
* Storas Heinrich Böll

## Iomraidhean
# 1 an t-Samhain

|  |
| --- |
|  <<       **an t-Samhain**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

'S e **1 an t-Samhain** an 305mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (306mh ann am bliadhna-leum). Tha 60 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Là nan Uile Naomh
* 1604 - Ciad dèanadas dhen dealbh-chluich *Othello* le William Shakespeare ann an Lunnainn.
* 1611 - Ciad dèanadas dhen dealbh-chluich *The Tempest* le William Shakespeare ann an Lunnainn.
* 1760 - Chaidh Cumberland County, Maine a stèidheachadh.
* 1993 – Dh'fhàs Cùmhnant Mhaastricht dligheach (Roinn Eòrpa).

## Breithean

* 1762 - Spencer Perceval, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte eadar 1809 - 1812.
* 1773 - An t-Urramach Dr Alastair Irbhinn, ministear agus sgoilear Gàidhlig
* 1782 - Frederick John Robinson, 1d Biocas Goderich, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte eadar 1827 - 1828.
* 1828 - Santos Acosta Castillo, ann am Miraflores. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1831 - Eustorgio Salgar, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1935 - Rugadh Edward Said ann an Ierusalem.
* 1974 - Stephen Gallacher, cluicheadair goilf.

## Bàsan

* 1399 - Iain V, Dùic na Breatainn Bheag (rug. 1339).
* 1903 - Theodor Mommsen, sgrìobhadair Gearmailteach.
* 2006 - William Styron, ann am Martha's Vineyard, Massachusetts. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

* Latha nan Uile Naomh
* Samhainn
# Eabhraig Nuadh (stàit)

**New York**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Bratach) | (Seula) |

 |
| Far-ainm: *Empire State* |
|  |
| **Prìomh-bhaile** | Albany |
| **Baile as motha** | Eabhraig Nuadh |
| **Riaghladair** | Andrew Cuomo (D) |
| **Farsaingeachd** | 141,205 km² (27th) |
|  - **Tìr** | 122,409 km² |
|  - **Uisge** | 18,795 km² (13.3%) |
| **Àireamh-shluaigh (2000)** |
|  - **Sluagh** | 19,378,102 (3rd) |
|  - **Dlùths** | 155.18 /km² (6th) |
| **Cead-inntrigidh do na Stàitean Aonaichte** |
|  - **Ceann-latha** | 26 an t-Iuchar, 1788 |
|  - **Òrdugh** | 11th |
| **Roinn tìde** | Eastern: UTC-5/-4 |
| **Domhan-fhad**  | 40°29'40"N to 45°0'42"N |
| **Domhan-leud** | 71°47'25"W to 79°45'54"W |
| **Leud** | 455 km |
| **Faide** | 530 km |
| **Àrdaichear** |  |
|  - **As àirde** | 1,629 m |
|  - **Cuibheachd** | 305 m |
|  - **As ìsle** | 0 m |
| **Giorrachaidhean** |
|  - **USPS** | NY |
|  - **ISO 3166-2** | US-NY |
| **Duilleag eadar-lìon** |  |

*Faic Eabhraig Nuadh (baile) airson a' bhaile-mhòir.*
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  **Eabhraig Nuadh** (Beurla: *New York*). Tha i suidhichte san àirde an earra-thuath na dùthcha. Tha 19,378,102 duine a' fuireach anns an stàite.. Tha Albany na prìomh-bhaile ach 's e Baile Eabhraig Nuadh am baile as motha a tha ann an Eabhraig Nuadh. Tha e air a bhith na stàit bho 26 an t-Iuchar 1788.

## Bailtean Eile

* Albany
* Buffalo
* Eabhraig Nuadh
* Fairport
* Harrison
* Ithaca
* Peekskill
* Rochester
* Syracuse
* Yonkers

## Ceanglaichean a-mach

* Riaghaltas na stàite

## Iomraidhean

Stàitean de na Stàitean Aonaichte

Alabama • Alasca • Arizona • Arkansas • Calafòrnia • Carolina a Deas • Carolina a Tuath • Colorado • Connecticut • Dakota a Deas • Dakota a Tuath • Delaware • Eabhraig Nuadh • Florida • Hampshire Nuadh • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Jersey Nuadh • Kansas • Kentucky • Louisiana • Meagsago Nuadh • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • Seòirsia • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Washington • Virginia • Virginia an Iar • Wisconsin • Wyoming

+ Ceàrn: Washington, D.C. (District of Columbia)
# Manitoba

Manitoba
'S e aon de na mòr-roinnean Chanèidianach a tha ann am **Manitoba**. Tha i suidhichte ann am meadhan na dùthcha. Tha Winnipeg na prìomh-bhaile.

'S e Wab Kinew (NDP) na cheann riaghaltas na mòr-roinne.

Mòr-roinnean ann an Canada

Alba Nuadh |
Alberta |
An Talamh Ùr is Labrador |
Brunswick Nuadh |
Columbia Bhreatannach |
Eilean Eòin |
Roinnean an Iar Thuath |
Roinn an Iukon |
Manitoba |
Nunavut |
Ontario |
Quebec |
Saskatchewan
# 15 an Dàmhair

|  |
| --- |
|  <<       **an Dàmhair**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

'S e **15 an Dàmhair** an 288mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (289mh ann am bliadhna-leum). Tha 77 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Bulla mun Mhìosachan Griogarach
* 1582 - Thug Pàpa Griogair XIII am Mìosachan Griogarach gu buil anns an Eadailt, anns a' Phòlainn, anns a' Phortagail agus anns an Spàinn.

## Breithean

* 1844 - Friedrich Nietzsche, ann an Röcken, feallsanaiche às a' Phruis.
* 1944 - Daibhidh Trimble, ann am Beannchar. Neach-poileataigs à Èirinn.

## Bàsan

* 1917 - Mata Hari, ann an Vincennes. Tè-bhuairidh às na Tìrean Ìsle.
* 1940 - Lluís Companys i Jover, ann am Barcelona. Neach-poileataigs à Catalòinia.
* 1998 - Iain Mac a' Ghobhainn, sgrìobhadair Albannach.
* 2008 - Eddie MacThòmais, cathraiche club ball-coise Albannach, Dùn Dèagh Aonaichte, le aillse.

## Fèillean
# Iomairteachd

Iomairteachd ann am Paris
'S e seòrsa ghnìomhachd steidhichte air adhbharan moralta, creideamhach, sòisealta, air neo poilitigeach, gu tric gus gearan a dhèanamh an aghaidh na thathas a' faicinn mar ana-ceartas a th' ann **iomairteachd**. 'S ann air an speactram poilitigeach air fad a a chithear iomairteachd agus thathar ga cur an gnìomh ann an cruthan gu tur eadar-dhealaichte, an dà chuid neo-ainneartach (litrichean gu pàipearan-naidheachd poilitigeach, propaganda poilitigeach, stailcean, caismeachdan) agus fòirneartach, leithid cogadh guerrilla, armailteachd armaichte, suas ri ceannairceachd. Chan fheum iomairteachd an-còmhnaidh a bhith a' buntainn ri gearanan agus sabaidean. Mar eisimpleir, bidh luchd-iomairt creideimh ag atharrachadh an dòigh-beatha seach a bhith ag amas air atharrachadh anns na laghan; tha an gluasad co-obrachail a’ gealltainn institiudan ùra a bhrosnachadh a tha a rèir a phrionnsapalan gun a bhith a’ cur cuideam poilitigeach orra no a bhith a' dèanamh gearanan poblach. Tha iomairteachd eaconamach air a chuir an cèill nas mionaidiche tro bhoicotan agus tro bhith a’ faighinn smachd air roinnean no gnìomhachasan sònraichte. Tha iomairteachd airson na h-àrainneachd cuideachd a’gabhail cuideam mòr an latha an-diugh.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Die Zeit
# 7 an Dàmhair

|  |
| --- |
|  <<       **an Dàmhair**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

'S e **7 an Dàmhair** an 280mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (281mh ann am bliadhna-leum). Tha 85 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Harold Kroto
* 1582 – Cha robh 7 an Dàmhair ann anns an Eadailt, anns a' Phòlainn, anns a' Phortagail agus anns an Spàinn.
* 2003 - Chaidh Arnold Schwarzenegger a thaghadh mar Riaghladair na California.

## Breithean

* 1885 - Niels Bohr, fiosagaiche às an Danmhairg
* 1939 - Harold Kroto, ann an Wisbech. Ceimigear à Sasainn.
* 1952 - Vladimir Putin, neach-poileataigs Ruiseach.

## Bàsan

* 1878 - Tomás Cipriano de Mosquera, ann am Popayán. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 2020 - Mario J. Molina, ceimigear à Meagsago

## Fèillean
# 8 an Dùbhlachd

|  |
| --- |
|  <<       **an Dùbhlachd**       >>  |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

'S e **8 an Dùbhlachd** an 342mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (343mh ann am bliadhna-leum). Tha 23 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

Màiri I, Ban-rìgh Alba
## Breithean

* 1542 - Màiri I, Ban-rìgh Alba ann an Luchairt Ghleann Iucha.
* 1832 - Bjornstjerne Martinus Bjornson, sgrìobhadair.
* 1923 - Rudolph Pariser, ann an Harbin. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1947 - Thomas R. Cech, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan

* 1681 - Gerard ter Borch, ann an Deventer. Peantair às na Tìrean Ìsle.
* 1818 - Johan Gottlieb Gahn, ceimigear às an t-Suain.
* 1929 - José Vicente Concha, san Roimh. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1970 - Christopher Kelk Ingold, ceimigear Sasannach.
* 1980 - Chaidh John Lennon, seinneadair anns Na Beatles, a mharbhadh.
* 2013 - John Warcup Cornforth, ceimigear à Astràilia.
* 2016 - John Glenn, ann an Columbus. Saighdear, paidhleat, speuradair agus neach-poileataigs às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean