# Na Stàitean Aonaichte

Na Stàitean Aonaichte

stàit neo-eisimeileach, dùthaich| Pàirt de | Aimearaga a Tuath  |
| Cur air cois | 12 dhen Chèitean 1784  |
| Ainm oifigeil | the United States of America  |
| Ainm goirid | USA, U.S.  |
| Tar-sgrìobhadh IPA | ʉːɛˈsɑː, ˈmeɪɹ.ɹɪkə  |
| Cinnidheachd | Aimeireaganaich gheala, Aimeireaganaich Afragach, Asian Americans, Tùsanaich nan Stàitean Aonaichte  |
| Ainmichte às dèidh | Na h-Aimearagan  |
| Cànan oifigeil | Hawaiian, Spàinntis  |
| Laoidh | The Star-Spangled Banner  |
| Culture | culture of the United States  |
| Motto | In God We Trust, E pluribus unum  |
| Motto | In God We Trust  |
| Mòr-roinn | Aimearaga a Tuath  |
| Dùthaich | Na Stàitean Aonaichte  |
| Prìomh-bhaile | Washington  |
| Faisg air an uisge | An Cuan Artaigeach, Cuan Sèimh, An Cuan Siar  |
| Domhan-leud is -fhad | 39°49′41″N 98°34′46″W  |
| Coordinates of geographic center | 44°58′2″N 103°46′18″W  |
| Coordinates of easternmost point | 44°48′55″N 66°57′0″W  |
| Coordinates of northernmost point | 71°22′48″N 156°28′48″W  |
| Coordinates of southernmost point | 24°32′39″N 81°48′18″W  |
| Coordinates of westernmost point | 52°55′16″N 172°26′13″E  |
| Puing as àirde | Denali  |
| Lowest point | Badwater Basin  |
| Basic form of government | constitutional republic, democratic republic  |
| Oifis aig ceann-stàite | Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte  |
| Ceannard na stàite | Dòmhnall Trump  |
| Oifis aig ceann an riaghaltais | Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte  |
| Ceannard an riaghaltais | Dòmhnall Trump  |
| Has cabinet | United States Cabinet  |
| Executive body | Federal Government of the United States  |
| Legislative body | United States Congress  |
| Highest judicial authority | Supreme Court of the United States  |
| Central bank | Federal Reserve System  |
| Currency | United States dollar  |
| Crìoch còmhla ri | Meagsago, Canada  |
| Teacsa stéidheachaidh | United States Declaration of Independence  |
| Driving side | right  |
| Electrical plug type | NEMA 1-15, NEMA 5-15  |
| Na bh’ann roimhe | United Colonies, Confederate States of America  |
| Language used | Beurla  |
| Present in work | The City on the Edge of Forever  |
| Cuspair eòlais | American studies  |
| Official blog URL |   |
| Privacy policy URL |   |
| Tuairisgeul aig URL |    |
| External data available at URL |   |
| Top-level Internet domain | .us  |
| Main regulatory text | Bun-reachd nan Stàitean Aonaichte  |
| Bratach | flag of the United States of America  |
| Gearradh-arm | defensa por daños fisicos  |
| Has seal, badge, or sigil | defensa por daños fisicos  |
| Official symbol | Haliaeetus leucocephalus  |
| Geography of topic | geography of the United States  |
| Feart | free country  |
| History of topic | history of the United States  |
| ‎most populous urban area | Eabhraig Nuadh  |
| Railway traffic side | right  |
| Open data portal | data.gov  |
| Economy of topic | economy of the United States  |
| Demographics of topic | demographics of the United States  |
| Contains the statistical territorial entity | United States Minor Outlying Islands  |
| Gregorian calendar start date | 15 dhen Dàmhair 1582, 20 dhen Dùbhlachd 1582, 14 dhen t-Sultain 1752, 18 dhen Dàmhair 1867  |
| WordLift URL |   |
| Toki Pona headnoun | L220703  |
| Mobile country code | 310, 311, 312, 313, 316  |
| Telephone country code | +1  |
| Emergency phone number | 911  |
| GS1 country code | 000-139  |
| Licence plate code | USA  |
| Maritime identification digits | 338, 366, 367, 368, 369  |
| Stack Exchange tag |    |
| Caractar Unicode | 🇺🇸  |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of the United States  |
| Category for maps or plans | Category:Maps of the United States  |

  From Wikidata
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a tha anns **na Stàitean Aonaichte** neo ainm oifigeil: **na Stàitean Aonaichte Aimeireaga (SAA)** (Beurla: "*United States of America*" no *USA*). Tha i na Poblachd cùmhnantach. Tha crìochan aice sa tuath le Canada agus sa deas le Meagsago. Tha 48 de na stàitean suidhichte eadar an Cuan Siar agus an Cuan Sèimh. Tha Alasca ann an iar-thuath na dùthcha le Canada san àirde an ear agus leis an Ruis san àirde an iar dhith. Tha Hawaii suidhichte anns a’ Chuan Shèimh.

## Eachdraidh

Chaidh na Stàitean a stèidheachadh an ceathramh latha dhen t-Iuchar, 1776, nuair a thòisich ar-a-mach anns a' chiad 13 colonaidhean imrich aig Breatainn Mhòr ann an Ameireaga an aghaidh na Rìoghachd Aonaichte. B' e an "Ar-a-mach Ameireaganach" an t-ainm air an strì seo agus sheas i seachd bliadhna gu Còrdadh Pharas ann an 1783 nuair a dh'aithnich Breatainn Mhòr gun robh na Stàitean Aonaichte neo-eisimeileach. Ann an 1787, shoidhnig riochdairean às a h-uile tìrean bun-reachd ùr. Tha e na bun-reachd nan Stàitean fhathast san latha an diugh.

Bha cogadh eile an aghaidh Breatann ann an 1812. Bha na Stàitean Aonaichte neodrach anns a' chogaidhean Napoleonach is dh'iom-chuairtich na Breatannaich puirt anns an Fhraing. Cuideachd dh'fhuadaich an Rìoghachd Aonaichte maraichean Ameireaganach airson a' Chabhlachd Rìoghail. Thoisich an cogadh 18 Ògmhios 1812 is lunn na Stàitean Aonaichte air na ranntairean a chaidh na Chanada. Shoidhnig an Cùmhnant Ghent ann an 1815 is bha an t-suidheachadh mar a bha e ron chogadh a-mach air na tùsanaich. Shabaid cuid de na tùsanaich còmhla ri na Breatannaich is gheall na Breatannaich fearann agus neo-eisimeileachd. Cha do chum iad an gealladh seo is cha do sholair na Breatannaich armachd do na tùsanaich.

Bhon àm ud tha an dùthaich a' fàs agus sgaoileadh tarsainn air Ameireaga a Tuath gu ìre far a bheil i a-nis cho mòr is nach eil ach dà dhùthaich anns an t-saoghal nas motha: an Ruis agus Canada.

Anns an 19mh linn bha guano cudromach mar thodhar is thuirt Achd Eileanan Ghuano gum b' urrainn do na Stàitean Aonaichte eileanan a ghlacadh airson guano fhaighinn.

Nuair a thàinig daoine geala siar, do fearann na gnàth-mhuinntir Aimeireagach, bha cogaidhean leotha ann an 18 is 19 linn, mar eisimpleir Cogadh Nimíipuu. Dh'èignich an ùghdarras na gnàth-mhuinntire do tèarmannan tùsanach às dèidh seo. Thairis air ùine, fhuair a' ghnàth-mhuinntir coirean a-rithist: saoranachd ann an 1924, flaitheas ann an 1934, agus saorsainnean chatharra gu lèir ann an 1968.

Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn, gus an do rinn Abraham Lincoln foirgheall saorsa nan tràill am measg a' Chogaidh Chathara Ameireaganaich. Chaidh na daoine dubha a' bhòt agus na saorsainnean chatharra eile a cheadachadh ann an 1870 gu oifigeil, ach cha cho-èignicheadh gus an Iomairt Shaorsainn Chatharra anns na 1950an. Bha leas-breith ann an taigheadas, foghlam, agus obair.

Ann an 1920, fhuair na boireannaich a' bhòt, às dèidh iomairt nan *Silent Sentinels*. Thog boireannaich fianais a-muigh an taigh cinn-shuidhe (Beurla: *White House*) corr math 's aon is leth-bhliadhna. Chuir an ùghdarras mòran dhuibh ann an làimh, agus ghiùlain iad droch-ghrèidheadh ann am prìosan, mar eisimpleir biadhadh ri èignicheadh.

Bha nan Stàitean an sàs a' Chogaidh Mhòir agus an Dàrna Chogaidh, airson na Caidreachais an dà àm. Às dèidh an Dàrna Chogaidh, bha iad cudromach anns an stèidheachadh nan Dùthchannan Aonaichte. Aig an aon àm, bha iad an sàs a' Chogaidh Fhuair an aghaidh na h-Aonachd Sobhiatach, anns an Cogadh Bhiet-Nam gu sònraichte. Bha cogaidhean-ionaid eile ann an Aimeireaga a Deas, Meadhan-Ameireaga is dùthchannan eile.

## Poileataigs

Tha dà phàrtaidh phoileataigeach a-nis, am Pàrtaidh Deamocratach is am Pàrtaidh Poblachdach. Bha Franklin D. Roosevelt, John F. Kennedy, agus Barack Obama nan cinn-shuidhe as ainmeil nan Deamocratach, agus bha Abraham Lincoln, Dwight D. Eisenhower, agus Ronald Reagan nan cinn-shuidhe as ainmeil nam Poblachdach. Bha taghadh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte ann air 4mh an t-Sultain 2016, a chaidh a bhuannachadh le Donald Trump, dhan Pàrtaidh Poblachdach. Chaill e taghadh a' chinn-suidhe ann an 2020 is ann an 2021 thug e misneachd do luchd-taic a thug ionnsaigh air togalach a' Chapitol, far a bheil Pàrlamaid nan Stàitean Aonaichte is i a' dearbhadh gum bi Joe Biden an t-ath-cheann-suidhe. Chaochail ceathrar anns an fhòirneart agus aonar eile an dèidh sin.

Chan eil na daoine a' taghadh an cinn-shuidhe ach Colaiste an Taghaidh. Ann an 2000 agus 2016 bhòt barrachd dhaoine airson Gore agus Clinton, a chaill na taghaidhean, na Bush agus Trump, a bhuannaich. Mar as àbhaist tha buaidh aig seachd stàitean air an toradh.

## Bailtean as motha

Seo liosta na bailtean as motha na dùthcha:

* Eabhraig Nuadh
* Los Angeles
* Chicago
* Houston
* Philadelphia
* Phoenix
* San Antonio
* San Diego
* Dallas
* San José

## Na Stàitean

Tha an USGS a' roinn ranntairean a tha fo uachdranas nan Stàitean Aonaichte ann an: stàitean agus sgìre Cholumbia, co-fhlaitheasan, ranntairean agus ionadan measgaichte eileanach no iomallach.

### Stàitean agus Sgìre Cholumbia

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Alabama (AL)
* Alasca (AK)
* Arizona (AZ)
* Arkansas (AR)
* California (CA)
* Carolina a Deas (SC)
* Carolina a Tuath (NC)
* Colorado (CO)
* Connecticut (CT)
* Dakota a Deas (SD)
 | * Dakota a Tuath (ND)
* Delaware (DE)
* Eabhraig Nuadh (NY)
* Eilean Rhode (RI)
* Florida (FL)
* Hampshire Nuadh (NH)
* Hawaii (HI)
* Idaho (ID)
* Illinois (IL)
* Indiana (IN)
 | * Iowa (IA)
* Deàrsaidh Nuadh (NJ)
* Kansas (KS)
* Kentucky (KY)
* Louisiana (LA)
* Maine (ME)
* Massachusetts (MA)
* Meagsago Nuadh (NM)
* Michigan (MI)
* Minnesota (MN)
 | * Mississippi (MS)
* Missouri (MO)
* Montana (MT)
* Nebraska (NE)
* Nevada (NV)
* Ohio (OH)
* Oklahoma (OK)
* Oregon (OR)
* Pennsylvania (PA)
* Seòirsia (GA)
 | * Tennessee (TN)
* Texas (TX)
* Tìr Màiri (MD)
* Utah (UT)
* Vermont (VT)
* Virginia (VA)
* Virginia an Iar (WV)
* Washington (WA)
* Washington, D.C. (DC)
* Wisconsin (WI)
* Wyoming (WY)
 |

### Co-fhlaitheasan

* Puerto Rico
* Co-fhlaitheas nan Eilean Mairianach a Tuath

### Ranntairean

* Eileanan na Maighdinn aig na Stàitean Aonaichte
* Guam
* Samoa Aimearaganach

### Stàitean co-cheangailte

Tha iad neo-eisimeileach ach tha na Stàitean Aonaichte gan dìon:

* Stàitean Feadarail nam Meanbh-eileanan
* Poblachd nan Eilean Mharshall
* Poblachd Phalabh

## Na Lochan Móra

* Loch Erie
* Loch Huron
* Loch Michigan
* Loch Ontario
* Loch Superior

## Iomraidhean