Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# München

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **München**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | A' Ghearmailt |
| **Ceàrn** | Oberbayern |
| **Sgìre** | Bayern |
| **Co-chomharran** | 48° 08' Tuath 11° 35′ 00 Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 310 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 1,330,440 (2009) |
| **Dlùths** | 4,291.74/km² |
| **Àireamh fòn** | 089 |
| **Duilleag oifigeil** |  |

'S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann am **München** (IPA:ˈmʏnçən, Eadailtis: *Monaco de Baviera*, Beurla/Fraingis/Spàinntis: *Munich*, Pòlais: *Monachium*). Tha e suidhichte aig 518m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Isar, anns an stàit Bayern, aig 504km air falbh bho Bherlin, 195km bho Stuttgart agus 612km bho Hamburg. ‘S e *Kreisfreie Stadt* neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus tha 16 oilthighean an seo. Tha 1,330,440 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an treas baile as motha na dùthcha. B' e prìomh-bhaile Rìoghachd Bayern a bh' ann.

## Eachdraidh

Chaidh am Pàrtaidh Nàsach a stèidheachadh an seo air 24 an Gearran 1920 le Anton Drexler. Chaochail an sgrìobhadair Paul Johann Ludwig von Heyse ann am München ann an 1914 agus Alistair MacLean ann an 1987. Theab Adolf Hitler an Riaghaltas Poblachd Weimar a ghabhail os làimh ann an 1923 ann an cur-fodha stàite ann am München, air an robh ban Hitlerputsch, nach robh soirbheachail a thaobh armachd ach a bha feumail dha a thaobh chleas-follaisidh.

## Daoine ainmeil

* Eduard Buchner
* Anton Drexler (1884 - 1942)
* Ernst Röhm (1887 - 1934)
* Heinrich Himmler (1900 - 1945)
* Wassily Leontief (1905–1999)
* Robert Huber (1937)
* Ernst Otto Fischer (1918–2007)
* Michael Bauer (1974) cànanaiche.

## Bailtean Co-cheangailte

* Bordeaux
* Cincinnati (Ohio)
* Dùn Èideann
* Harare
* Kyiv
* Monterrey
* Pràg
* Sapporo
* Verona

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Riaghaltas Bhayern
* FC Bayern
# Louisville, Kentucky

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Louisville**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  Na Stàitean Aonaichte |
| **Ceàrn** | Jefferson |
| **Sgìre** |  Kentucky |
| **Co-chomharran** | 38° 15′ 00 Tuath 85° 43′ 00 Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 399 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 746,906 (2011) |
| **Dlùths** | 1,871.94/km² |
| **Àireamh fòn** | 502 |
| **Duilleag oifigeil** |  |

'S e **Louisville** (IPA: /ˈluːǝvǝl/) am baile as motha a tha ann an Kentucky. Tha e suidhichte san àirde a tuath na stàite aig bruach Abhainn Ohio. Tha e suidhichte aig na crìochan gu Indiana. Anns a’ bhliadhna 2008 bha 713,460 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1778.

## Daoine Ainmeil

* Muhammed Ali (1942 - 2016). Dòrnaire.

## Bailtean Co-cheangailte

* Mainz, A' Ghearmailt
* Perm, An Ruis
* Montpellier, An Fhraing
* Jiujiang, Sìne
* La Plata, An Argantain
* Quito, Eacuador
* Tamale, Gàna
* Leeds, Sasainn
* Adapazarı, An Tuirc

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

* www.louisvilleky.gov
# Denver

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Denver**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  Na Stàitean Aonaichte |
| **Ceàrn** |  Colorado |
| **Sgìre** | Denver |
| **Co-chomharran** | 39° 44' 21' Tuath 104° 59' 5′ Ear |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 401.3 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 634,265 (2012) |
| **Dlùths** | 1,580.53/km² |
| **Àireamh fòn** | +01 (303)/(720) |
| **Duilleag oifigeil** |  |

'S e **Denver** am prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann an Colorado. (IPA: /ˈdɛnvɚ/). Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite air cois na Beanntainn Creagach a Deas. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 634,265 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,564-1,731m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh

Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.

## Daoine Ainmeil

* Hattie McDaniel: (1895-1952), actair.
* Judy Collins: (1939), seinneadair, sgrìobhadair ciùil.

## Bailtean Co-cheangailte

* Nairobi, A' Cheinia
* Brest, An Fhraing
* Takayama, An t-Seapan
* Karmiel, Iosrael
* Cuernavaca, Meagsago
* Potenza, An Eadailt
* Chennai, Na h-Innseachan
* Kunming, An t-Sìn
* Axum, An Aetiòp
* Ulan Bator, Mongòilia

## Ceanglaichean a-mach

* www.denvergov.org

## Iomraidhean
# Crìosdaidheachd

Iosa Crìosd, prìomh neach Crìosdaidheachd
'S e **Crìosdaidheachd** (bhon Sheann Ghreugais: Χριστός, Khristos) an t-ainm a th' air an seòrsa creideamh a tha stèidhichte air Ìosa Chrìosd ; am beatha aige agus na ràdhan aige. Tha iomadach eaglais Chrìosdaidh ann leis an t-Eaglais Chaitligeach is motha.

* Diadhaireachd an t-saoraidh

ΙΧΘΥΣ - Ichthys (iasg). Soidhne den Crìosdaidhean tràth aig Ephesus

Creideamhan na Cruinne

Bùdachas • Crìosdaidheachd • Hare Krishna • Zoroastrianism • Hinduachd • Islam • Iùdhachd • Rastafarachd • Shinto • Wicca
# Rio de Janeiro

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Rio de Janeiro**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** | Braisil |
| **Ceàrn** | Rio de Janeiro |
| **Co-chomharran** | 22° 54’ Deas 43° 11’ Iar |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 1,260 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 6,136,652 (2006) |
| **Dlùths** | 4,870.36/km² |
| **Duilleag oifigeil** | www.rio.rj.gov.br |

'S e **Rio de Janeiro** (fuaimneachadh Portagailis ann an IPA: ˈhiw dʒi ʒʌˈnejɾu) an dàrna baile as motha ann am Braisil, an-dèidh São Paulo. Tha an t-ainm a' ciallachadh "Abhainn den Fhaoilteach". Tha e na laighe ann an earra-dheas na dùthcha. B' àbhaist dha a bhith na phrìomh-baile Braisil, gus an do ghluais an riaghaltas gu Brasília ann an 1960. Tha am baile ainmeil airson na traighean brèagha, m.e. *Copacabana* agus *Ipanema* agus an ìomhaigh mhòr "Cristo Redentor" (*Crìosd am Fear-Saoraidh*) air mullach Beinn Chorcovado. Tha an àrd-fhèill (carnival) agus fèis na bliadhna ùir (reveillon) ann an Rio de Janeiro cliùiteach air feadh an t-Saogail.

## Daoine

* Fernanda Erlanger Rodrigues (1979): Actair.
* Nathalia Goyannes Dill Orrico (1986): Actair.

## Bailtean Co-cheangailte

* Lagos
* Lisbon
* Miami Beach (Florida)
* Montpellier
* Nice
* Oklamoma City (Oklahoma)
* Qusqu
* Tunis
* Warsaw

## Iomraidhean

Rio de Janeiro san oidhche
Rio de Janeiro
# Oilthigh Cholumbia

Tha **Oilthigh Cholumbia** gu math ainmeil. Stèidhichte ann an 1754, 's ann ann an Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh a tha e.

Bidh sreath òraidean a' ruith aig an Oilthigh air cùisean a' buntainn ri Èireann. Thòisich e ann an 1973 's e a' ruith fhathast.

Tha 48 làimh-sgrìobhainnean Gàidhlig aca anns an leabharlann. Chan eil fhios dè seòrsa Gàidhlig a th' annta.

## Seann oileanaich

* Hans Blix
* Martin Karplus
* Ernesto Samper
* Nína Tryggvadóttir

## Aistidhean co-cheangailte

* Ivy League

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh

* Làrach-lìn na h-Oilthighe
# Breac (tinneas)

Mìrean dhen bìoras a' bhric.
B' e tinneas gabhaltach a bha anns **a' bhreac**, a chòmhdaicheas na daoine le buill bheaga breac.

## Leigheasadh

B' e seòrsa tùsach de leigheasadh airson na breac a bha ann am *variolation*, far an deach stuth à bòcan a chur sna daoine. Fhulaing iad buaidhean de bhreac nach robh cho dhroch ri na de bhreac fhèin. Dh'aithnich Edward Jenner ann an 1796 nach do fhulaing daoine a bha air breac nam bò fhulaing buaidhean sam bith is dh'innlich e a' bhanachdach, no "a' bhreac bheag". Stèidhich Buidheann Slàinte na Cruinne sgeama a' bhreac a spìonadh à freumhan ann an 1959 agus a-rithist ann an 1967. Chaidh a' bhreac à bith anns an Roinn Eòrpa ann an 1953 agus fad an t-saoghal gu oifigeil ann an 1980. B' e Janet Parker a bha an neach-fulaing a' bhric a chaochail mu dheireadh ann an 1978. Fhuair i le tuiteamas i is i ag obair neach-togail dealbh ann an ospadal ann am Birmingham faisg air buidheann a bha a' rannsachadh a' bhric. Chaochail i 11 Sultain 1978 ach mhair a màthair a fhuair bhuaithe i.

## Iomraidhean
# Calvin Coolidge

| Calvin Coolidge |
| --- |
|  |
|

|  seanadair-stàite Massachusetts |
| --- |

|  seanadair-stàite Massachusetts |
| --- |

|  seanadair-stàite Massachusetts |
| --- |

|  seanadair-stàite Massachusetts |
| --- |

|  Ball Taigh Riochdairean Massachusetts |
| --- |

|  Ball Taigh Riochdairean Massachusetts |
| --- |

 1907 - 1908

|  Mayor of Northampton, Massachusetts (en)  |
| --- |

 3 dhen Fhaoilleach 1910 - 1 dhen Fhaoilleach 1912

|  seanadair-stàite Massachusetts |
| --- |

 1912 - 1915

|  Ceann-suidhe Seanadh Massachusetts |
| --- |

 1914 - 1915

|  Lieutenant Governor of Massachusetts (en)  |
| --- |

 6 dhen Fhaoilleach 1916 - 2 dhen Fhaoilleach 1919 ← Grafton D. Cushing (en)  - Channing H. Cox (mul)  →

|  Riaghladair Massachusetts |
| --- |

 2 dhen Fhaoilleach 1919 - 6 dhen Fhaoilleach 1921 ← Samuel Walker McCall (mul)  - Channing H. Cox (mul)  →

|  29. Leas Cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte |
| --- |

 4 dhen Mhàrt 1921 - 2 dhen Lùnastal 1923 ← Thomas R. Marshall (en)  - Charles G. Dawes (en)  →

|  30. Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte |
| --- |

 2 dhen Lùnastal 1923 - 4 dhen Mhàrt 1929 ← Warren G. Harding - Herbert Hoover → |
| Beatha |
| Ainm slàn |
John Calvin |
| Breith |
Plymouth Notch (en) , 4 dhen Iuchar 1872 |
| Dùthaich |  Na Stàitean Aonaichte |
| Àite-fuirich |
Massachusetts |
| Ciad chànan |
Beurla |
| Bàs |
Northampton, 5 dhen Fhaoilleach 1933 |
| Àite-adhlacaidh |
Cladh Plymouth Notch |
| Nàdar a’ bhàis |
adhbharan nàdarra (greim-cridhe) |
| Teaghlach |
| Athair |
John Calvin Coolidge, Sr. |
| Màthair |
Victoria Josephine Moor |
| Cèile |
Grace Coolidge (mul)   (4 dhen Dàmhair 1905 -  5 dhen Fhaoilleach 1933) |
| Clann |

liosta
* John Coolidge (en)  Calvin Coolidge, Jr. (en)
 |
| Foghlam |
| Foghlam |
Colaiste Amherst St. Johnsbury Academy (en)  |
| Cànain |
Beurla |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
neach-poileataigs, neach-lagha, stàitire, fèin-bheatha-eachdraiche agus lagh-eòlaiche |
| Àirde |
178 centimetre |
| Àitichean-obrach |
Boston |
| Neach-fànais |
| Creideamh |
| Creideamh |
An Eaglais Cho-thionalach Pròstanachas |
| Pàrtaidh poileataigeach |
Am Pàrtaidh Poblachdach |
| IMDb |
nm0177633 |
|  |

B' e an 30mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
a bha ann an **Calvin Coolidge**.

**Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte**

|  |
| --- |
| George Washington · John Adams · Thomas Jefferson · James Madison · James Monroe · John Quincy Adams · Andrew Jackson · Martin Van Buren · William Henry Harrison · John Tyler · James K. Polk · Zachary Taylor · Millard Fillmore · Franklin Pierce · James Buchanan · Abraham Lincoln · Andrew Johnson · Ulysses S. Grant · Rutherford B. Hayes · James A. Garfield · Chester A. Arthur · Grover Cleveland · Benjamin Harrison · Grover Cleveland · William McKinley · Theodore Roosevelt · William Howard Taft · Woodrow Wilson · Warren G. Harding · Calvin Coolidge · Herbert Hoover · Franklin D. Roosevelt · Harry S. Truman · Dwight D. Eisenhower · John F. Kennedy · Lyndon B. Johnson · Richard Nixon · Gerald Ford · Jimmy Carter · Ronald Reagan · George H. W. Bush · Bill Clinton · George W. Bush ·  Barack Obama · Donald Trump · Joe Biden · Donald Trump |