Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sgrail

Sgrail
Sgrail - An t-ugh.
'S e eun a th' ann an **sgrab** neo **sgrail** (Laideann: *Puffinus puffinus*; Beurla: *Manx shearwater*). Tha e a' buntainn don teaghlach *Procellariidae*. B' àbhaist àireamh mhòr dhiubh a' fuireach ann an Eilean Mhanainn agus ann an Eireag Mhanainn agus ann an Rùm.

## Iomraidhean
# Tawantinsuyu

|  |
| --- |
| **Tawantinsuyu** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1438–1533 |  → |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach na dùthcha** | **Gearradh-arm** |

 |
| **Mapa** |
|  |
| **Fiosrachadh** |
|  **Bliadhna Tòiseachaidh**  | 1438 |
|  **Bliadhna mu Dheireadh**  | 1533 |
| **Prìomh-Bhaile** | Qusqu |
| **Càna(i)n Oifigeil** | Quechua |
| **Farsaingeachd** | 2,000,000 km2 |
| **Àireamh-shluaigh** | 10,000,000 (1527) |
| **Dlùths** | 5/km2 |

B' e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a mhair bho 1438 gu ruige 1533 a bh' ann an **Tawantinsuyu**. B' ann à *tawa* (ceithir), *ntin* (buidheann), agus *suyo* (roinn) ann an Quechua 's a bha an t-ainm. Bha i suidhichte far a bheil Pearù agus Eacuador an latha an-diugh, ach ghabhadh a-steach i sgìrean mòra dhùthchannan mar Choloimbia, An t-Sile agus Boilibhia cuideachd. Thàing Tawantinsuyu gu crìoch gu h-obann ann an 1533 nuair a thug feachdan Crùn na Castilla fo stiùir Francisco Pizarro ionnsaidh oirre. B' e Qusqu a bh' ann prìomh-bhaile na stàite, far an tàinig na ceithir roinnean ri chèile. B'iad seo *Chinchaysuyu* gu tuath air Qusqu, *Qullasuyu* ann a ceann a deas, *Kuntisuyu* air an àirde an iar agus *Antisuyu* san Amason, air an àirde an ear. Chanadh *Inka* ris an impire.

## Rìghrean

* Pachacuti (1438 – 1471)
* Túpac Inca Yupanqui (1471 – 1493)
* Huayna Capac (1493 – 1527)
* Waskar (1527 – 1532)
* Atawallpa (1532 – 1533)

## Iomraidhean
# Qusqu

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Qusqu/Cusco**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Bratach a' bhaile** | **Gearradh-arm no Seula** |

 |
|  |
|  |
| **Suidheachadh** |
| **Dùthaich** |  Pearù |
| **Ceàrn** |  Qusqu Suyu |
| **Sgìre** |  Qusqu Pruwinsya |
| **Co-chomharran** | 13° 31' 30 Deas 71° 58' 20 Iar |
| **Feartan fiosaigeach** |
| **Farsaingeachd** | 385.1 km² |
| **Àireamh-shluaigh** | 428,450 (2017) |
| **Dlùths** | 1,112.57/km² |
| **Àireamh fòn** | (+ 51) 84 |
| **Duilleag oifigeil** |  |

'S e baile mòr eachdraidheil faisg air Ayacucho, ann cridhe Phearù, suidhichte aig shuas aig 3,399m os cionn ìre na mara, 's a th' ann an **Qusqu** (IPA: *ˈqo̝s.qɔ*, Spàinntis: *Cusco*). Tha am baile rim faotainn ri taobh na h-Aibhne *Huatanay*. 'S ann ann an roinn (Quechua: *Pruwinsya*) agus an sgìre (Quechua: *Suyu*) air a bheil Qusqu 's a tha e. Tha 428,450 duine a’ fuireach ann. Tha eaconomaidh a' bhaile uabhasach fhèin crochte air turasachd.

## Eachdraidh

'S ann às an fhacal ann an Aymara *qusqu wanka* (Gàidhlig: *Clach na h-Iolaire*) 's a tha an t-ainm. B' e prìomh-bhaile Tawantinsuyu eadar 1438 agus 1533 's a bh' ann an Qusqu.

## Bailtean Co-Cheangailte

* An Àithne
* Bethlehem
* Baguio
* Chartres
* Cobán
* Cuenca
* Istanbul
* Jersey City (Jersey Nuadh)
* Kaesong
* La Habana
* Xi'an
* Lima
* Kyoto
* Madison (Wisconsin)
* Meagsago
* Mosgo
* La Paz
* Potosí
* Rio de Janeiro
* Samarkand
* Tempe (Arizona)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre
# Gintinneachd

DNA
'S e a th' ann an **gintinneachd** ach rannsachadh lusan, ainmhidhean, agus mac-an-duine fhèin, le bhith a' coimhead ri mar a tha feart a' tighinn thuca bho na sinnsearan aca agus ciamar a bhios iad ag atharrachadh tro na linntean agus ann an diofar coimhearsnachdan.
# 19mh Linn

Impire Bhreatainn
Bha an **19mh linn**, eadar 1 am Faoilleach 1801 is 31 an Dùbhlachd 1900. Bha na 1800an eadar 1 am Faoilleach 1800 is 31 an Dùbhlachd 1899, ach tha ciall eile aca; na bliadhnaichean eadar 1800 is 1810.

* 1800an (deichead)
* 1810an
* 1820an
* 1830an
* 1840an
* 1850an
* 1860an
* 1870an
* 1880an
* 1890an