# Robert Koch

| Robert Koch |
| --- |
|  |
| Beatha |
| Ainm slàn |
Robert Heinrich Hermann Koch |
| Breith |
Clausthal (mul) , 11 dhen Dùbhlachd 1843 |
| Dùthaich |
Rìoghachd Hanòbhair  Impireachd na Gearmailte |
| Bàs |
Baden-Baden, 27 dhen Chèitean 1910 |
| Nàdar a’ bhàis |
adhbharan nàdarra (greim-cridhe) |
| Teaghlach |
| Athair |
Hermann Koch |
| Màthair |
Mathilde Henriette Koch |
| Cèile |
Hedwig Koch (en)  Emmy Koch (en)   (16 dhen Iuchar 1867 -  1893) |
| Clann |

liosta
* Gertrud Pfuhl (en)
 |
| Bràithrean ⁊ peathraichean |

liosta
* Hugo Koch (mul)  Helene Koch (en)
 |
| Sinnsirean |

liosta
* William Threlfall (mul)  (great-nephew (en) )
 |
| Foghlam |
| Foghlam |
Oilthigh Göttingen |
| Àrd-fhoghlam |
dotair nan saidheansan |
| Stiùiriche an teusais |
Georg Meissner (mul)  Rudolf Virchow (mul)  |
| Oileanaich dotaireachd |
Emil von Behring (mul)  Friedrich Loeffler (mul)  Kitasato Shibasaburō (mul)  August von Wassermann (mul)  |
| Cànain |
Gearmailtis |
| Oileanaich |
Johannes Fibiger (en)  August von Wassermann (mul)  Alexander Crever Abbott (en)  John Addison Fordyce (mul)  |
| Dreuchd |
| Dreuchd |
bith-eòlaiche, lighiche, innleachdair, neach togail dhealbhan, neach-teagaisg oilthigh, ceimigear, military physician (en) , baicteir-eòlaiche agus ùghdar |
| Àitichean-obrach |
German East Africa (en)  |
| Fastaichean |
Oilthigh Humboldt Berlin |
| Obraichean comharraichte | *Koch's postulates (en)*  |
| Duaisean a fhuaras |

liosta
* Pour le Mérite for Sciences and Arts order Duais Nobel ann an Leigheas  (1905) honorary citizen of Berlin  Bavarian Maximilian Order for Science and Art  (1909) honorary citizen of Clausthal-Zellerfeld  Grand Cross of the Order of the Red Eagle Ball Cèin den Chomann Rìoghail (Q15631401)  (4 dhen Mhàrt 1897) [[]]  (1889)
 |
| Ainmeachadh airson duaisean |

liosta
* Duais Nobel ann an Leigheas (1901) Duais Nobel ann an Leigheas (1902) Duais Nobel ann an Leigheas (1903) Duais Nobel ann an Leigheas (1904) Duais Nobel ann an Leigheas (1905) Duais Nobel ann an Leigheas (1906)
 |
| Ballrachd |
An Comann Rìoghail Acadamh Phruiseach nan Saidheansan Acadamh Rìoghail Shuaineach nan Saidheansan Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans Comann Rìoghail nan Saidheansan is Litrichean ann an Göteborg Acadamh Ruiseanach nan Saidheansan Acadamh Fhrangach nan Saidheansan Académie Nationale de Médecine (en)  Acadamh Nàiseanta nan Saidheans Acadamh nan Lincei |
| Seirbheis san arm |
| Strì |
Cogadh na Frainge 's na Pruise |
| Neach-fànais |
|  |

Tha **Heinrich Hermann Robert Koch** (Clausthal, 11 an Dùbhlachd 1843 - Baden-Baden 27 an Cèitean 1910) iomraiteach ann an rannsachadh air bitheagan ghabhaltach, gu h-àraid a thaobh lorg na caitheimh. Ann an 1905 fhuair e an Duais Nobel ann an Leigheas.

Rugadh Robert Koch ann an Clausthal faisg air Hànobhar ann an Sagsainn Ìosail anns a' Ghearmailt air 11mh dhen Dùbhlachd 1843, agus chaidh àrach ann an teaghlach mòr de 13 chloinne. Bha athair Robert ag obair ann am mèinn-ghuail; gidheadh fhuair air Robert a dhol gu Oilthigh Göttingen, agus aig 23 bliadhna a dh'aois bha e na dhotair. An uair sin bha e ag obair ann an àitichean diofraichte air feadh na Gearmailt.

A dh'aindeoin sin, bha faireachdainn aige air cho beag feum is a bha ann gu sabaid an aghaidh nan galaran mòra. Mar eisimpleir: Aig an àm sin bhiodh gach seachdamh daoine anns a’ Ghearmailt a' caochladh leis a' chaitheimh. Mar sin thòisich e air sgrùdadh mionaideach a dhèanamh air na bha ag adhbharachadh a' ghalair seo.

Às an leabhar Koch: Dòigh-beatha Bacillus anthracis
Ach rinn e rudeigin ùr: Dh’ fhàs e bitheagan ann am meadhan-fàis beathachaidh agus dhathaich e le Anilin iad. Mar sin dheth, bha e an comas dha bitheag na sgreaba (*Bacillus anthracis*/Splenic fever 'sa Bheurla) a chur air leth. Thathas a' cleachdadh nan *aiseidean agar* agus an t-*soitheach Phetri* a dh' innlich e fhèin gus an latha an-diugh.
Ann an 1876 sgrìobh e lorg agus dòigh-beatha *Bacillus anthracis*.

B’ e sin an t-adhbhar gun d’ fhuair e obair ùr aig Bòrd na Slàinte ann am Berlin. An seo bha ùine gu leòr aige rannsachadh a dhèanamh agus ann an 1882 fhuair e a-mach mu dheidhinn na bitheag èitigich, (fàth na caitheimh, *Mycobacterium tuberculosis*). Bha e an comas dha shealltainn gum b' iad na bitheagan a bha rim faicinn anns an fhuil fàth a' ghalair, (nach b' iad dìreach na rudan a thigeadh an cois). Stèidhich e ceithir riaghailtean ris an canar **Tagraidhean Koch**. Ann an 1885 bha e na cheannard aig *Oifis Impireil na Slàinte* ann an Oilthigh Bherlin.

Bhiodh e a’ siubhal uaireannan air feadh an t-saoghail, don Eadailt, don Èipheit, do na h-Innseachan, Java agus Gini-Nuadh, agus air feadh Afraga an Ear. Fhuair e a-mach mu dheidhinn a' ghalair-àraidh, (*Vibrio cholerae*, Cholera 'sa Bheurla), mailèiria agus galaran eile. Ann an 1905, fhuair e Duais Nobel eòlas-leighis. Chaochail e air 27 Cèitean 1910 ann am Baden-Baden, Baden-Württemberg.

## Urraman

Gus an latha a th' ann an-diugh 's e *Ionad Robert-Koch* an t-ainm a tha air a’ bhòrd-slàinte as chudthromaiche anns a’ Ghearmailt.

Stèidhicheadh *Duais agus Bonn Robert Koch* gus urram a thoirt air meanbh-bhith-eòlasaichean a th' air rud gu tùr ùr a lorg, no a th' air cur ri slàinte na cruinne ann an dòigh àraid. B' e a' chiad neo-Ghearmailteach a choisinn a' bhuinn an t-àrd-ollamh Bill Hutchison aig Oilthigh Srath Chluaidh ann an Glaschu.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Fonndas Robert Koch (anns a' Bheurla)
* Eachdraidh-bheatha air an làrach-lìn Fonndas Nobel (anns a' Bheurla)
* Eachdraidh-bheatha agus leabhar-liosta ann an Obair-Lann Bhiortal na Institiud Max Planck airson Eachdraidh Saidheans (Gearmailtis)

**Duais Nobel ann an Leigheas**

|  |
| --- |
|
1901: von Behring 1902: Ross
1903: Finsen 1904: Pavlov
1905: Koch 1906: Golgi, Ramón y Cajal
1907: Laveran 1908: Mechnikov, Ehrlich
1909: Kocher 1910: Kossel
1911: Gullstrand
1912: Carrel
1913: Richet
1914: Bárány
1915: — 1916: — 1917: — 1918: — 1919:  1920: Krogh
1921: — 1922: Hill, Meyerhof 1923: Banting, Macleod
1924: Einthoven
1925: — 1926: Fibiger 1927: Wagner-Jauregg
1928: Nicolle 1929: Eijkman, Hopkins 1930: Landsteiner
1931: Warburg 1932: Sherrington, Adrian
1933: Morgan
1934: Whipple, Minot, Murphy
1935: Spemann
1936: Dale, Loewi
1937: Szent-Györgyi
1938: Heymans
1939: Domagk 1940: — 1941: — 1942: — 1943: Dam, Doisy
1944: Erlanger, Gasser
1945: Fleming, Chain, Florey
1946: Muller
1947: C. Cori, G. Cori, Houssay
1948: Müller
1949: Hess, Egas Moniz
1950: Hench, Kendall, Reichstein
1951: Theiler 1952: Waksman 1953: Krebs, Lipmann
1954: Enders, Robbins, Weller
1955: Theorell 1956: Cournard, Forssman, Richards
1957: Bovet
1958: Beadle, Tatum, Lederberg
1959: Kornberg, Ochoa
1960: Burnet, Medawar
1961: von Békésy
1962: Crick, Watson, Wilkins
1963: Eccles, Hodgkin, Huxley
1964: Bloch, Lynen
1965: Jacob, Lwoff, Monod
1966: Rous, Huggins
1967: Granit, Hartline, Wald
1968: Holley, Khorana, Nirenberg
1969: Delbrück, Hershey, Luria
1970: Axelrod, von Euler, Katz
1971: Sutherland,
1972: Edelman, Porter
1973: Frisch, Lorenz, Tinbergen
1974: Claude, de Duve, Palade
1975: Baltimore, Dulbecco, Temin
1976: Blumberg, Gajdusek
1977: Guillemin, Schally, Yalow
1978: Arber, Nathans, Smith
1979: Cormack, Hounsfield
1980: Benacerraf, Dausset, Snell
1981: Sperry, Hubel, Wiesel
1982: Bergström, Samuelsson, Vane
1983: McClintock
1984: Jerne, Köhler, Milstein
1985: Brown, Goldstein
1986: Cohen, Levi-Montalcini
1987: Tonegawa 1988: Black, Ellon, Hitchings
1989: Bishop, Varmus 1990: Murray, Thomas
1991: Neher, Sakmann
1992: Fischer, E. Krebs
1993: Roberts, Sharp
1994: Gilman, Rodbell
1995: Lewis, Nüsslein-Volhard, Wieschaus
1996: Doherty, Zinkernagel
1997: Prusiner
1998: Furchgott, Ignarro, Murad
1999: Blobel
2000: Carlsson, Greengard, Kandel
2001: Hartwell, Hunt, Nurse
2002: Brenner, Horvitz, Sulston
2003: Lauterbur, Mansfield
2004: Axel, Buck
2005: Marshall, Warren
2006: Fire, Mello
2007: Capecchi, Evans, Smithies
2008: zur Hausen, Barré-Sinoussi, Montagnier
2009: Blackburn, Greider, Szostak
2010: Edwards
2011: Beutler, Hoffmann, Steinman
2012: Gurdon, Yamanaka
2013: Rothman, Schekman, Südhof
2014: O'Keefe, M.-B. Moser, E. Moser
2015: Campbell, Ōmura, Tu
2016: Ohsumi
2017: Hall, Rosbash, Young
2018: Allison, Honju
2019: Kaelin, Radcliffe, Semenza
2020: Alter, Houghton, Rice
2021: Julius, Patapoutian
2022: Pääbo
2023: Karikó, Weissman
2024: Ambros, Ruvkun |