Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Creimiche

'S iad na **creimichean** no **criomadairean** beathaichean a tha san òrdugh **Rodentia**. Nam measg tha:

* Hamstair
* Feòrag
* Radan
* Luch
* Coineanach
* Capybara
* Leas-leathann

## Iomraidhean
# Beathach

|  |
| --- |
| **Beathach** |
|  |
| Beathaichean |
| **Rangachadh saidheansail** |
| **Ainm saidheansail** |
| Animalia  Linnaeus 1758 |

'S e seòrsa fàs-bheart anns an rìoghachd Metazoa no Animalia (Linnaeus 1758) a tha ann am **beathach**.

'S urrainn do bheathach a charachadh ach cha urrainn dhaibh a' dèanamh foto-co-chur mar lusan.
Tha gach druim-altachan na bhall dhen còmhlan Chordata ach tha na neo-druim-altachain nam buill de dh'iomadh còmhlan, mar Arthropoda no Mollusca. Canar ainmh-eòlas leis an t-saidheans a tha ceangailte ri beathaichean.

## Faic cuideachd

* Liosta nam beathach

## Ceanglaichean a-mach

* Forbes (1905), *Gaelic Names of Beasts (Mammalia), Birds, Fishes, Insects, Reptiles, etc* *(WebArchive)*
	+ Gàidhlig-Beurla
	+ Beurla-Gàidhlig
* Natural History Museum: SNH List of Gaelic Names
# Fìleam

A thaobh bith-eòlais, tha **fìleam** anns an dàrna rang de rangachadh clasgaigeach ('s e sin gun a bhith a' cleachdadh astair ginteil) nam fàs-bheairtean (ainmhidhean is luibhean).
'S e **Phylum** an t-ainm a th'air san Laideann.

Tha ainm nam fìleaman a' crìochnachadh le **-phyta** aig luibhean is algae, 's le **-mycota** aig balgan-buachair.
# Chordata

|  |
| --- |
| **Chordata** |
|  |
| Na druim-altachain. Deiseil: na h-èisg, na h-eòin, na snàigeanan, na muir-thìrich, na mamalan agus druim-altachain nas shinnsireile. |
| **Rangachadh saidheansail** |
|  **Rìoghachd**  | Animalia |
| **Ainm saidheansail** |
| Chordata  Haeckel, 1874 |

'S e fìleam anns an Animalia a tha ann an **Chordata**.

Tha gach druim-altachan na bhall de Chordata, ach tha neo-druim-altachain cuideachd anns a' Chordata, m.e. na *Myxini* (Beurla: *hagfish*), na *Tunicata* (Beurla: *sea squirts*) agus na amphioxi (Beurla: *lancelets*).

'S ann nan roinnean cudromach ann an Chordata a tha na mamalan, na snàigeanan, na muir-thìrich, na h-eòin agus na h-èisg, a tha a' buntainn ri iomadh roinn. Mar eisimpleir tha na creathlaichean, na cearbanan agus an adag a' buntainn ri diofar roinnean.
# Mamal

|  |
| --- |
| **Mamal** |
|  |
| **Rangachadh saidheansail** |
|  **Rìoghachd**  | Animalia |
|  **Fìleam**  | Chordata |
| **Fo fhìne**  | Vertebrata |
| **Roinn**  | **Mammalia** Linnaeus, 1758 |
| **Briathran Gàidhlig eile** |
| Sineach Ùthach |

* aardvark
* alpaca
* apa
* asal
* dòbhran (biast-dhùbh)
* bò
* broc
* cat
* cù
* coineanach no rabaid
* damh
* each-mara (mamal)
* fiadh
* feòrag
* ialtag
* los-leathann
* madadh-allaidh no faol
* mathan
* muc
* oilbheint
* sionnach
* tìgear
* wombat

---

* urial
* wildebeest
* yak
* zebra
# 1904

|  |
| --- |
| **Bliadhna:**
1901 |
1902 |
1903 |
**1904** |
1905 |
1906 |
1907 |
| **Deichead:**
1880an | 1890an | 1900an | 1910an | 1920an |

'S e bliadhna-leum a bha ann an **1904** (**MCMIV**).

## Tachartasan

* 16 an t-Samhain - Chaidh am baile Grytviken ann an Sheòirsea a Deas a stèidheachadh‎.
* Bhuannaich Frédéric Mistral agus José Echegaray y Eizaguirre an Duais Nobel ann an Litreachas.

## Breithean

* 4 am Faoilleach - Murchadh MacMhathain no "Cailleach an Deucoin" ann an ceann a deas nan Loch air Eilean Leòdhais.
* 18 am Faoilleach - Cary Grant, ann am Bristol. Actair à Sasainn.
* 4 am Màrt - Carlos Vieco Ortiz, ann am Medellín. Neach-ciùil à Coloimbia.
* 8 an Giblean - John Hicks, ann an Warwick. Eaconamaiche à Sasainn.
* 6 an Cèitean - Harry Martinson, ann an Jämshög. Ùghdair às an t-Suain.
* 11 an Cèitean - Salvador Dalí, ann am Figueres. Neach-ealain à Catalòinia.
* 5 an t-Ògmhios - Fedir Drobitko, ann an Trostianets. Neach-ciùil, ball còisire agus stiùiriche-ciùil Ucràineach/Sobhiatach a chluicheadh a' bhandura/kobza.
* 15 an t-Ògmhios - Tormod MacLeòid (Am Bàrd Bochd)‎, bàrd Gàidhlig às an Rubha, Leòdhas.
* 12 an t-Iuchar - Pablo Neruda, ann am Parral. Bàrd às an t-Sile.
* 19 an t-Iuchar - Vera Schmiterlöw, ann am Varberg. Actair às An t-Suain.
* 16 an Lùnasdal - Wendell Meredith Stanley, ann an Ridgeville. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 14 an t-Samhain - Art Hodes, ann am Mykolaiv. Neach-ciùil, deasaiche agus neach-teagaisg Ucràineach/Aimearganach.
* 26 an Dàmhair - Igor Gorin, ann an Horodok. Seinneadair agus neach-teagaisg ciùil Aimearaganach-Ucràineach.
* 25 an Dùbhlachd - Gerhard Herzberg, ann an Hamburg. Ceimigear às a' Ghearmailt.

## Bàsan

* 11 an Gearran - Vladimir Vasilevich Markovnikov, ann an Sankt Peterburg. Ceimigear às An Ruis.
* 1 an Cèitean - Antonín Dvořák, ann am Pràg. Neach-ciùil às An t-Seic.
# Somàilia

| Soomaaliya الصومال Somàilia |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Sluagh-ghairm nàiseanta |
| *Soomaaliyeey Toosoow* Somàilia, dùisg |
| Cànan(an) oifigeil | Somàilis Arabais |
| Prìomh-bhaile | Mogadishu |
| Baile as motha | Mogadishu |
| Riaghaltas | Poblachd phàrlamaideach feadarail |
| Ceann-suidhe | Mohamed Abdullahi Mohamed |
| Prìomh-mhinistear | Mohamed Hussein Roble |
| Neach-labhairt | Adan Mohamed Nuur Madobe |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Rìoghachd Aonaichte 's an Eadailt | 1960 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 637,661 km² (42mh) |
| Uisge | 1.6 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 9,118,773 (59mh) |
| Dlùths | 13/km² (198mh) |
| LTD/CCC (2006) |
| gach pearsa | $600 (148mh) |
| Roinn tìde | EAT (UTC+3) |
| Ruith-airgid | Somali shilling

  |
| Còd Àireamh fòn | 252 |

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an
**Somàilia**; ainm eile: **Somailia**, **Somàlia** neo **Somalia**; (Cànan Somàilianach: *Soomaaliya*; Arabais:
الصومال IPA: *aṣ-Ṣūmāl*), ainm oifigeil: **Poblachd Shomàilia**.
Tha i suidhichte ann an Afraga-an-Ear. Tha crìochan aice san iar-thuath le Diobutaidh, san iar-dheas le Ceinia, sa tuath leis an Eaman agus san iar leis an Itiop. Tha an Cuan Innseanach san ear dhith.

## Iomraidhean
# An Aetiòp

| የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ
ሪፐብሊክ (Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) Poblachd Fheadarail Dheamocratach na h-Aetiòp |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya* "March Forward, Dear Mother Ethiopia" |
| Cànan(an) oifigeil | Amtharais |
| Prìomh-bhaile | Addis Ababa |
| Baile as motha | Addis Ababa |
| Riaghaltas | Poblachd phàrlamaideach |
| Ceann-suidhe | Sahle-Work Zewde |
| Prìomh-mhinistear | Abiy Ahmed |
| Stèidheachadh |
| Stèidheachadh | 10mh linn RC |
| Rìoghachd den Dʿmt | 8mh linn RC |
| Rìoghachd den Aksum | 1ad linn RC |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 1,104,300 km² (27mh) |
| Uisge | 0.7 % |
| Àireamh-shluaigh (2006) |
| Iomlan | 75,067,000 (16mh) |
| Dlùths | 70/km² (123mh) |
| LTD/CCC (2008) |
| gach pearsa | $1122,93 (164mh) |
| Roinn tìde | EAT (UTC+3) |
| Ruith-airgid | Birr Itiopach |
| Prìomh àrainn-lìn | .et |
| Còd Àireamh fòn | 251 |

‘S e dùthaich ann an Afraga a tha anns **An Aetiòp**; ainm eile: **An Itiop** neo **Etiòpia**.

Tha crìochan aice san tuath le Ertra, san iar le Sudàn agus Sudan-a-Deas, san deas le Ceinia agus le Somàilia san ear. 'S e Addis Ababa am prìomh-bhaile aice.

'S e aon de na dùthchannan as aosta air feadh an t-saoghail a tha anns an Aetiòp. Mar sin dheth tha an Aetiòp cudthromach airson rannsachaidh mu mean-fhàs daonna.

‘S e an treasamh dùthaich as motha air feadh Afraga a-rèir àireamh-shluaigh .

## Aetiòpaich ainmeil

* Banrigh Sheba
* Haile Selassie
* Mengistu
* Haile Gabreselassie
* Bhuannaich prìomh-mhinistear Abiy Ahmed an Duais Nobel airson Sìthe ann an 2019

## Linn Shelassie

Rastafarachd

## Ar-a-mach Mhengistu

Am Feagal Dearg
Gort 1985 agus Live Aid

## As dèidh Mengistu: Linn Ur, ruitheirean agus Cogadh le Ertra

## Iomraidhean
# Diobùtaidh

| جمهورية جيبوتي Jumhūriyyat Jībūtī Jamhuuriyadda Jabuuti République de Djibouti |
| --- |
|  Bratach |  Lùireach |
|  |
| Laoidh Nàiseanta |
| *Djibouti* |
| Cànan(an) oifigeil | Arabais , Fraingis |
| Prìomh-bhaile | Djibouti |
| Baile as motha | Djibouti |
| Riaghaltas | Poblachd phàrlamaideach |
| Ceann-suidhe | Ismail Omar Guelleh |
| Prìomh-mhinistear | Dileita Mohamed Dileita |
| Stèidheachadh |
| Neo-eisimeileachd bhon Fhraing | an t-Ògmhios 1977 |
| Farsaingeachd |
| Iomlan | 23,200 km² (149mh) |
| Uisge | 0.09 % |
| Àireamh-shluaigh (2007) |
| Iomlan | 496,374 (160mh) |
| Dlùths | 34/km² (168mh) |
| LTD/CCC (2005) |
| gach pearsa | $2,070 (141ad) |
| Roinn tìde | EAT (UTC+3) |
| Ruith-airgid | Djiboutian Franc |
| Prìomh àrainn-lìn | .dj |
| Còd Àireamh fòn | 253 |

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Diobùtaidh** neo **Djibouti** (Arabais : جيبوتي‎, Jībūtī), gu h-oifigeil Poblachd Diobutaidh. 'S e Djibouti na phrìomh-bhaile. Tha crìochan aig Diobùtaidh le Eartra sa tuath, an Itiop san iar is deas, agus Somàilia san earra-dheas. Tha Muir Dearg agus Camus Aden ri taobh. Air taobh eile den chaolas, air Aràibia, tha an Eaman, 20 km (12 mi) bho oirthir Diobùtaidh.

Càmhalan ann an *grasslands*, Diobùtaidh.
## Iomraidhean
# Eartra

Eartra

stàit neo-eisimeileach, dùthaich| Cur air cois | 24 dhen Chèitean 1993  |
| Ainm oifigeil | دولة إرتريا, ሃገረ ኤርትራ, État d'Érythrée  |
| Ainm dùthchasach | إرترة, ኤርትራ  |
| Tar-sgrìobhadh IPA | ɛɾɪˈtɾeːɑ  |
| Ainmichte às dèidh | Am Muir Ruadh  |
| Cànan oifigeil | Tigrinya, Arabais, Beurla  |
| Laoidh | Ertra, Ertra, Ertra  |
| Culture | culture of Eritrea  |
| Mòr-roinn | Afraga  |
| Dùthaich | Eartra  |
| Prìomh-bhaile | Asmara  |
| Roinn-tìde | UTC+03:00, Africa/Addis\_Ababa  |
| Suidheachadh cruinn-eòlais | East Africa  |
| Domhan-leud is -fhad | 15°29′0″N 38°15′0″E  |
| Coordinates of easternmost point | 12°42′49″N 43°8′13″E  |
| Coordinates of northernmost point | 18°1′14″N 38°34′57″E  |
| Coordinates of southernmost point | 12°21′17″N 42°42′3″E  |
| Coordinates of westernmost point | 15°10′3″N 36°26′0″E  |
| Puing as àirde | Emba Soira  |
| Lowest point | Lake Kulul  |
| Oifis aig ceann-stàite | President of Eritrea  |
| Ceannard na stàite | Isaias Afwerki  |
| Oifis aig ceann an riaghaltais | President of Eritrea  |
| Ceannard an riaghaltais | Isaias Afwerki  |
| Legislative body | National Assembly  |
| Central bank | Bank of Eritrea  |
| Public holiday | Independence Day  |
| Currency | nakfa  |
| Crìoch còmhla ri | Sudan, Diobùtaidh, An Itiop, League of Arab States  |
| Driving side | right  |
| Electrical plug type | Europlug, Type L  |
| Cuspair eòlais | Eritrean studies  |
| Làrach-lìn |   |
| Hashtag | Eritrea, State-of-Eritrea  |
| Top-level Internet domain | .er  |
| Bratach | flag of Eritrea  |
| Gearradh-arm | emblem of Eritrea  |
| Geography of topic | Geography of Eritrea  |
| Feart | not-free country  |
| History of topic | history of Eritrea  |
| ‎most populous urban area | Asmara  |
| Economy of topic | economy of Eritrea  |
| Demographics of topic | demographics of Eritrea  |
| Mobile country code | 657  |
| Telephone country code | +291  |
| Trunk prefix | no value  |
| Emergency phone number | 114, 113, 116  |
| Licence plate code | ER  |
| Maritime identification digits | 625  |
| Caractar Unicode | 🇪🇷  |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Eritrea  |

  From Wikidata

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Eartra** neo **Eritrea**. Tha crìochan aige le Sudàn san iar, an Itiop sa deas, agus Diobùtaidh san ear-dheas. Tha oirthir aige, ann an taobh an ear, is taobh tuath, air Muir Dearg.

Fhuair e neo-eisimeileachd air An Cèitean, 1993, as dèidh ar-a-mach fada. Chan eil cànan oifigeil aice, ach cleachdaidh iad Tigrinya, Arabais, Eadailtis agus Beurla.

'S e Asmara am prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann.

Cairt: Eartra
## Iomraidhean