Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lao Tseu

Lao Tseu an bondjé taoyis ké évantay an lanmen
**Lao Tseu** oben **Laozi** oben **Lao Zi** (chinwa : 老子 ; pinyin : Lǎozǐ ; Wade : Lao³ Tzu³), pli kominéman aplé an Chin Tàishàng lǎojūn (太上老君, Tàishàng lǎojūn, « Ségnò souprèm Lao »), di so vrè non Li Er (李耳, Lǐ ěr), té roun saj chinwa é, soulon tradisyon-an, oun kontanporen di Confucius(milyé di vie syèk anv. J.-K. – milyé di ve syèk anv. J.-C., finisman di péryòd-a dé Prentan ké Otonn). Li sa konsidéré kou pè fondatò di taoyism.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Métalirji

Ouvriyé di métalirji andan lannen-yan 1920.
**Métalirji**-a sa syans-a dé matéryèl ki ka étidjé métal-a, yé élaborasyn, yé propriyété, yé trétman. Pa ègstansyon, nou ka dézigné ensi, endistri-a di fabrikasyon dé métal é dé alyaj, ki ka roupozé asou métriz-a di sa syans.

## Définisyon

### Oun disiplin ki ka dévlopé so kò ké endistri-a

Définisyon-an di métalirji-a té larjman évoliyé o kour di xixe syek. À partir dé fòrjron é yé akimilasyon di konésans anfirik, métalirji-a sa divini o xixe syèk roun syans é annan kontèks-a di révolisyon endistriyèl-a (é annan enkonsyan kolèktif), divini sinonim d'asyé, di ro fourni, di laminwè, di tréfilri, pou divini answit oun aktivité endistriyèl entans ki ka préyokipé osi di solisyon di pwent, d'alyaj èspésyal pou aéronotik-a, élèktronik-a, batiman-an, otombil-a, nikléyèr-a é d'innonbrab ròt izaj.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Sousid

*Le Suicidé*, pa Édouard Manet.
**Sousid** — di laten suicidium, tèrm ki konpozé di préfiks sui, ki ja anmòrfwézé so kò pa « swé » ; é di sifiks caedere, ki ka signifyé mo-a « tchwé » — sa zak délibéré-a di mété fen à so pròp lavi. À léchèl mondjal-a, anviron oun milyon di moun ka sousidé yé kò chak lannen. Òrganizasyon mondjal-a di santé-a(OMS) ka èstimé ki sousid-a trèzyenm koz di mortalité annan monn-an, tout laj ki konprann, é parmi pronmyé koz di mortalité koté jenn-yan. Tantativ-ya di sousid sa èstimé ant dis ké ven milyon chak lannen annan monn-an.

Sousid-a sa étidjé pa syans-ya di psikoloji-a, sosyoloji-a é di « sousidoloji ». Li pouvé fika konprann kou rézilta di problenm psikolojik endividjwèl.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Dante Alighieri

Pòrtrè di Dante, détay di roun frèsk di chapèl-a di Bargello atribiyé koté Giotto di Bondone.
**Dante Alighieri** (**Durante degli Alighieri** nonmen « **Dante** ») sa roun powèt, markè-palò é wonm politik floranten né ant mi-mè-a é mi-jen-an 1265 atè Florence é mouri 14 sèptanm 1321 atè Ravenne.

« Pè di lanng italyenn-an », li sa, ké Pétrarque é Boccace, roun dé « trwa kouronn » ki ka enpozé toscan-an kou lanng litérèr.

Powèt majò (« Il sommo poeta » oben senpman « Il poeta ») di Mwayen Laj, li sa lotò di Divin Komédi-a, souvan konsidéré kou pli grann òv-a ékrit annan sa idjonm é roun dé chédèv di litératir mondjal-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi