Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ongri

| **Ongri Magyarország (hu)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Ongrwa Lanng dé sign |
| Kapital | Budapest |
| Siperfisi total | 93 030 km² |
| Jantilé |  |
| Popilasyon total | 9 830 485 zab. (2016) |

**Ongri** (an ongrwa : Magyarország, [ˈmɒɟɒɾoɾsaːg]) sa roun répiblik konstitisyonèl initèr sitchwé an Léròp santral. Li gen pou kapital Budapest, pou lanng ofisyèl ongrwa-a é pou lanmonnen forint-a.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Léròp |
| Lanlmangn • Otrich • Bèljik • Dannmark • Lèspangn • Estoni • Fenlann • Lafrans • Grès • Ongri • Itali • Létoni • Litchwani • Malt • Liksanbour • Péyi-Ba • Pològn • Potidjal • Slovaki • Slovéni • Swèd • Répiblik tchèk • Islann • Liechtenstein • Rwéyonm-Ini • Norvèj • Swis • Monako • Sen-Maren • Vatikan |
# Libi

| **Léta di Libi دولة ليبيا (ar) ⵍⵉⴱⵢⴰ (ber)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Arab, amazigh |
| Kapital | Tripoli |
| Siperfisi total | 1 759 540 km² |
| Jantilé | Libyen(n) |
| Popilasyon total | 6 244 174 zab. (2014) |

**Libi**, an form long **Léta di Libi** (an amazighe : Libya ⵍⵉⴱⵢⴰ ; an arab ليبيا, Lībiyā ou Lībiyya, é دولة ليبيا, Dawlat Lībiyā), sa roun péyi d'Lafrik di Nò ki ka fè parti di Maghreb.
# Répiblik santrafrikenn

| **Répiblik santrafriken .** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | fransé, sango |
| Kapital | Bangui |
| Siperfisi total | 622 984 km² |
| Jantilé | Santrafriken |
| Popilasyon total | 5 166 510 zab. (2013) |

**Répiblik santrafriken**, osi aplé **Santrafrik**, an sango Ködörösêse tî Bêafrîka, sa roun péyi di Lafrik santral an vwa di dévlopman, don popilasyon-an sa estimé à 4 500 000 zabitan, pou roun siperfisi d'anviron 623 000 km2.

## Not ké référans
# Endonézi

| **Répiblik di Endonézi Republik Indonesia (id)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Endonézyen |
| Kapital | Jakarta |
| Siperfisi total | 1 904 569 km² |
| Jantilé | Endonézyen(n) |
| Popilasyon total | 258 316 051 zab. (2016) |

**Endonézi**-a, an fòrm lonng **Répiblik di Endonézi**, an endonézyen Indonesia é Republik Indonesia, sa roun péyi transkontinantal prensipalman sitchwé an Azi di Sidès. Ké, kontabilizé à sa jou, 13 466 zil, a pli gran archipèl o monn. Ké roun popilasyon èstimé à 265 milyon di moun, a 4e péyi pi péplé di monn é 1é péyi à majorité musulman pou nonm-an di krwayan. Endonézi-a sa roun répiblik don kapital-a sa Jakarta.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Zil Salomon (Léta)

| **Zil Salomon Solomon Islands (en)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Annglé |
| Kapital | Honiara |
| Siperfisi total | 28 450 km² |
| Jantilé | Salomonyen ou Slomoè |
| Popilasyon total | 609 883 zab. (2014) |

**Zil Salomon**, ou senpman **Salomon** (an annglé *Solomon Islands*), sa roun Léta sitchwé annan sid-lwès di loséyan Pasifik, é à lès di Papouazi-Nouvèl-Giné.
# Fidji

| **Répiblik di Fidji Republic of Fiji (en) Matanitu ko Viti (fj) फ़िजी गणराज्य (hif)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Annglé, Fidjen, Hindi di Fidji |
| Kapital | Suva |
| Siperfisi total | 18 270 km² |
| Jantilé | Fidjyen |
| Popilasyon total | 909 389 zab. (2015) |

**Fidji** oben **zilé Fidji**, an fòrm lonng **Répiblik di Fidji** (an fidjen Viti é Matanitu ko Viti, an annglé Fiji é Republic of Fiji, an hindi di Fidji, फ़िजी é Fiji Dvip Samooh Ganarajya, फ़िजी द्वीप समूह गणराज्य), sa roun péyi di Loséyanni ki sitchwé annan loséyan Pasifik sid.

## Not ké référans
# Tonga

| **Rwayom di Tonga Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga (to) Kingdom of Tonga (en)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Tongyen, annglé |
| Kapital | Nuku'alofa |
| Siperfisi total | 748 km² |
| Jantilé | Tongyen(n) |
| Popilasyon total | 106 775 zab. (2017) |

**Tonga**, an form long **Rwayom di Tonga** (an tongyen Tonga é Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga, an anglais Tonga é Kingdom of Tonga), sa roun Léta di Polinézi, andan loséyan Pasifik, à 744 km à lès-sid-lès dé zil Fidji é à 875 km o sid di Wallis-é-Futuna.
# Loséanografi

Navir di risas/platform di enstriman, itilizé dipi 1962.
...
**Loséyanografi** (di grèk Ὠκεανός, « Loséyan », bondjé di lanmè é γράφειν / gráphein« ékri ») sa roun disiplin syantifik, ki ka fè parti dé syans di Latè-a ki dédjé à étid-a dé lanmè é dé loséyan. Oun pronmyé kongrè an 1871 é èspédisyon Challenger-a ki akonpli ant 1872 é 1876 ka konkrétizé nésans-a di sa disiplin é ka an popilarizé rapidman é non-an ké pronmyé vansé oprè di piblik amatò. Tèrm oséyanograf-a, ka dézigné sasò-ya di sa syans, ki aparèt an Lagwiyann an 1881.

Oséyanograf-ya ka étidjé oun trè gran nonm di laspè dé loséyan é dé lanmè, ki ka enkli tèktonik-a dé plak, gran sik byojéyochimik-ya, kouran oséyanik oben òkò lòrganism-yan é ékosistenm maren-yan oben òkò lyen-yan ant loséyan é modifikasyon klimatik.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# 1978

**1978** sa roun lannen konmin ki ka koumansé oun dimanch.

## An brèf

## Roulasyon enternasyonal

## Èvenman

## Nésans an 1978

## Désè an 1978

## Nòt ké référans

## Lyen ekstern
# Jiroskòp

Oun **jiroskop** (di grèk « ki ka òbsèrvé rotasyon-an ») sa roun aparèy ki ka èsplwaté prensip-a di konsèrvasyon-an di moman angilèr an fizik (oben òkò èstabilité jiroskopik oben léfè jiroskopik). Sa lalwa fondamantal di mékanik-a lé ki absans-a di koup apliké à roun solid an rotasyon, sala ka konsèrvé so aks di rotasyon envaryab. Lòské roun koup sa apliké à aparèy-a, i ka provoké roun nitasyon di solid an rotasyon. Annan kaptò-ya : oun jiroskòp sa roun kaptò di pozisyon angilèr é roun jiromèt oun kaptò di vitès angilèr. Jiroskòp-a ka bay pozisyon angilèr (soulon oun, Dé oben trwa aks-ya) di so référansyèl pa rapò à roun référansyèl inèrsyèl (oben galiléyen).

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Navigasyon

Porté oun pwen ou trasé oun rout asou oun kart marin.
**Navigasyon**-an sa syans-a é ansanm-an dé tèknik ki ka pèrmèt di :

* konnèt pozisyon-an (so koòrdoné-ya) di roun mobil pa rapò à roun sistenm di référans, oben pa rapò à roun pwen fiks détèrminé ;

* kalkilé oben mizouré larout-a à swiv pou roujwenn rounòt pwen di koòrdoné ki konnèt ;

* kalkilé tout ròt enfòrmasyon rélativ o déplasman di sa mobil (distans é douré, vitès di déplasman, lò èstimé di rivé, etc.).

## Nòt ké référans

## Wè osi