Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Flèr

Afich ki ka prézanté divèrs flèr ké enflorésans
An byoloji, koté plant-ya ké flèr(angiospèrm), **flèr**-a ka konstitchwé lòrgann-an di rouprodiksyon sèkswé-a sa ansanm-an dé « anvlòp » ki ka antouré li. Aprè polinizasyon-an, flèr-a sa fékondé é ka transfòrmé so kò an frwi ki ka kontni grenn-yan. Flèr-ya ki pouvé fika solitèr, mè yé sa pli souvan-an rougroupé an enflorésans.

Trè bonnò, flèr-ya té atiré atansyon-an di wonm-an, ki ka itilizé yé é ki ka kiltivé ye pou parir (kouronn di flèr), pou òrnmantasyon entéryò-a (flèr koupé, boutché, ikebana) é èstéryò (jarden, plat-bannn, etc.) ensi ki pou yé lòdò ké pigman.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Frwi

Étal dé frwi o marché di La Boqueria, Lèspangn.
Kou ka montré dé nonbré tablo ansyen, fòrm ké tay-a dé frwi ké légim, yé pouvé varyé dipi 400 oben 500 lan (*La Fruttivendola* di Vincenzo Campi, pinacotèk di Brera, Milan)
Annan langaj kouran-an é an tchwizin, oun **frwi** sa roun aliman véjétal, à savò soukré, jénéralman konsomé kri.

## Tèrminoloji

### Étimoloji

Tèrm-an « frwi » ka provini di laten fructus ki gen, dipi lépòk latin-an, diféran sans-ya ki nou konnèt di li jòdla. A té partisip pasé di fruor.

### Mannyè di wè lèksikal ké botanik

Alò ki « frwi » gen roun doub asépsyon soulon ki nou ka plasé nou kò annan kad di tchwizin-an oben di botanik, « légim » sa roun tèrm strikman kilinèr.

O plan botanik, roun frwi, di tip charni oben pa, sa èstriktir ki isou di évolisyon ki rivé à matirité di ovèr, don rol-a sa di protéjé é di asiré difizyon-an dé grenn.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Lapo

Foto raproché di lapo moun.
Dermatomm (Chak koulò ka korèsponn à parti di lapo innèrvé pa roun nèrf diféran, à partir di mwèl épinyè.
**Lapo**-a (/po/, ka provini di laten : pellis) sa roun lòrgann ki konpozé di plizyò kouch di tisou. Li sa pronmyé baryèr di protèksyon di lòrganism-an dé zannimo vèrtébré.

Koté fika moun-an, li sa lòrgann ki pli étandou é pli lou di kò o gadé so sirfas é di so lamas : koté granmoun-an, anviron 2 m2 pou 3 kg koté fanm-an ké 5 kg kouté wonm-an (swé 7 % di so pwa total). So sirfas d'échanj sa soupannan byen pli piti ki entésten-an (300 à 400 m2, anviron Dé téren di ténis) ké poumon-an (80 m2).

Dèrmatoloji-a sa èspésyalité médikal ki ka trété afèksyon-an di lapo-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi