Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Édikasyon

Sa mwayen mnémotèknik mété à dispozisyon dé timoun vizitan Field Museum-an di Chicago ka pèrmèt di anprann péyi-ya ki ka fòrmé Azi-a ké yé kontour jéyografik.
Doktrinasyon nan salklas la, enkòporasyon nan kontni politik nan materyèl la etid oswa pwofesè ki abize wòl yo andoktrine elèv yo ale kont objektif yo nan edikasyon ki chache libète nan panse ak panse kritik.
Jan Steen (1672)
**Édikasyon**-an sa, étimolojikman di « gidé rò di », ki lé di dévlopé, fè prodjwi. I ka signifyé atchwèlman pli kouraman aprantisaj-a ké dévlopman-an dé fakilté entélèktchwèl, moral é fizik, mwayen-yan ké rézilta-ya di sa aktivité di dévlopman. Édikasyon moun-an ka enkli dé konpétans é dé éléman kiltirèl karaktéristik di lyé jéyografik é di péryòd istorik-a.

Chak péyi annan monn-an ka dispozé di so pròp sistenm édikatif, ké roun rol tradisyonèlman dévoli o paran di roun timoun (oben à yé sibstiti) di mennen sa tomoun o mèrs di laj granmoun, é oun entèrvansyon souvan krwasant dé Léta.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Lélèksyon

Oun lirn élèktoral.
**Lélèksyon**-an sa dézignasyon-an, pa vòt di élèktò, di rouprézantan (oun moun, oun group, oun parti politik ou roun lòpsyon) dèstiné pou rouprézanté yé oben tchipé roun fonksyon an yé non.

Popilasyon konsèrné ka transféré pa vòt-a di so majorité à dé rouprézantan oben manda chwézi, léjitimité rékiz pou ègzèrsé pouvwar-a ki atribwé (fonksyon ki sansé fika dayò défini ké oryanté atravèr roun program politik).

Annan kad-a dé réjim ké enstitisyon politik, élèksyon-an - à lépòk kontanporenn - sa rouvandiké - omwen fòrmèlman - kou fika mòd pli léjitim di aksésyon o pouvwar. Rouvandikasyon ki pa ka épwizé déba di fon asou karaktèr fonsyèrman « démokratik » di déroulman é di rézilta di sa élèksyon.
# Korporasyon

Oun **korporasyon**, don mo-a ka vini di laten corporari (« fòrm so kò an kò »), oben pli ègzakman oun kò, sa roun moun moral, an jénéral di drwè piblik, ki enstitchwé pa roun lalwa. So konpozant-ya sa tout dé moun fizik é/oben moral ki ka posédé oun menm karaktéristik (an jénéral ègzèrsis-a di roun fonksyon).

Nou pouvé distengé kò-ya (oben lòrd profésyonèl) pa rounso dé sosyété, dé asosyasyon é dé sendika ki sa dé rougroupman volontèr di drwè privé, mè osi dé établisman ki sa dé groupman di byen, é di sèrtenn sosyété ki pa sa dé sijè di drwè mè dé kontak ant sosyétèr-ya.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Chamanism

**Chamanism**-an sa roun pratik santré asou médjasyon ant fika moun-yan ké lèspri-ya di lanatir-a oben lam-yan di jibyé, lanmò-ya di klan, lam-yan dé timoun à nèt, lam-yan dé malad à géri, kominikasyon-an ké dé divinité, etc. A chamann-an ki ka enkarné sa fonksyon, annan kad-a di roun entèrdépandans étrwat ké kominoté-a ki ka roukonèt li kou tèl.

Chamanism-an, o sans strik (chamann ka vini étimolojikman di lanng toungous-an), ki ka pran so sours annan sosyété tradisyonèl sibéryenn-yan.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Agnostisism

**Agnotisism**-an (oben pansé di entérogasyon-an) sa roun konsèpsyon soulon lakèl lèspri moun-an pa pouvé aksédé à absoli-a. Soulon agnostik-ya, li sa enposib di tranché déba-a asou ègzistans-a di roun bondjé oben di roun divinité. I pa gen pyès pròv définitiv asou sijè-a, é I pa posib di prounonsé so kò.

Si agnostik-ya ka rifouzé roufizé di prounonsé so kò kant quant à ègzistans di roun entélijans sipéryò, i pa ka akòrdé, an révanch, oben di mwen ka tann à akòrdé, pyès transandans ké pyès valò sakré o rélijyon (profèt, mési, tèks sakré...) é à yé enstitisyon (klèrjé, ritchwèl ké prèskripsyon divèrs...).

## Nòt ké référans
# Grénad (péyi)

| **Grénad Grenada (en)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | [[|Annglé|Annglé]] |
| Kapital | [[|Saint-Georges (Grénad)|Saint-Georges]] |
| Siperfisi total | 344 km² |
| Jantilé | Grénadjen |
| Popilasyon total | 110 694 zab. (2017) |

**Grénad** (annglé : Grenada) sa roun péyi di Lézanti-ya. So kapital sa Saint-Georges.

Sa Léta ensilèr di lanmè dé Karayib ka konprann plizyò zilé, ki tout sitchwé annan parti méridjonnal di larchipèl dé Grénadin.
# Lib arbit

**Lib arbit**-a sa fakilté-a ki gen moun-an di détèrminé libman so kò é pa li sèl, à aji é à pansé, pa opozisyon o détèrminis oben o fatalism, ki ka afirmé ki volonté-a détèrminé annan chaken di so zak-ya pa dé « fòs » ki li ka nésésité. « Déterminé so kò à » oben « fika déterminé pa » ka ilistré anjé-a di antinomi-a di désten oben di « nésésité »-a di roun koté é di lib arbit di ròt-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Révolousyon néolitik

**Révolisyon néyolitik** té pronmyé révolisyon agrikòl-a, karaktérizé pa tranzisyon-an di tribi é kominoté di chasò-kéyò bò'd agrikiltir-a ké sédantarizasyon-an. Doné arkéyolojik-ya ka endiké ki plizyò fòrm di domèstikasyon di plant ké zannimo té sirji endépandaman andan omwen sèt oben lwit réjyon séparé atravè monn-an, é pli ansyen-yan ka dévlopman ki konnèt té lyé o Pròch-Oryan 14 000 lan anv. J.-K.. Si adòpsyon-an di agrikiltir-a annan sa fwayé-ya d'orijin ka korèsponn à oun lan chanjman dé konpòrtman dé popilasyon lokal, annan ròt réjyon, don Éròp-a, li sa pli rapid é ka korèsponn à rivé-a di popilasyon ki ja néyolitizé.

## Sours

## Artik konnèks
# Aruba

| **Aruba (nl)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | néyèrlandè, papiamento |
| Kapital | Oranjestad |
| Siperfisi total | 193 km² |
| Jantilé | Aruben(n) |
| Popilasyon total | 112 162 zab. (2015) |

**Aruba** sa roun lil néyèrlandèz di lanmè dé Karayib, sitchwé o larj dé kot di Vénézwéla, ki ka fè parti dé Pitit Zantiy.
# Journalism

Journalis ké rédaktò à Radio-Canada/CBC atè Montréal an 1944.
**Journalism**-an (/ʒuʀnalism/) sa aktivité-a ki ka konsisté à roukéyi, vérifyé oben koumanté dé fè pou poté yé à atansyon-an di piblik andan médja-ya an rèspèktan oun menm déyontoloji di journalism, ki ka roupozé asou projèksyon-an dé sours di enfòrmasyon, di korèspondan di lagèr o journalism d'envèstigasyon, san bliyé ròt èspésyalizasyon-ya : désinatò di laprès, journalis reporter d'imaj (JRI), fotojournalis, séjrètèr de rédaksyon, kritik mizikal oben éditoryalis.

Lalwa-a Brachard é lalwa-a Cressard té défini oun èstati di journalis profésyonèl an Frans inik : manswalizé oben pijis, péyé à artik-a oben à foto-a, li gen menm drwè-ya ké menm dévwar-ya, so antrépriz ki ka bénéfisyé an kontparti di lèd-a à laprès-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Swèd

| **Rwayom di Swèd Konungariket Sverige (sv)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Swédwa |
| Kapital | Stockholm |
| Siperfisi total | 449 965 km² |
| Jantilé | Swédwa(z) |
| Popilasyon total | 10 014 873 zab. (2017) |

**Swèd** (an swédwa : Sverige [ˈsvæː.rjə]) – an form long **Rwayom di Swèd** (an swédwa : Konungariket Sverige[koː.nɵŋ.a.ˈriː.kət ˈsvæː.rjə]) – sa roun péyi di Léròp di Nò sitchwé an Skandinavi. So kapital sa Stockholm é so zabitan sa aplé Swédwa. So lanng ofisyèl é lanng majoritèr sa swédwa.