Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sivilizasyon di valé di Indus

Lè di sivilizasyon di valé di Indus.
**Sivilizasyon di valé di Indus** (b. 8000 anv. J.-K. – 1900 anv. J.-K.), nonmen osi sivilizasyon harappéyenn, sa roun sivilizasyon di Antikité-a don lè jéyografik-a ka étann prensipalman so kò annan valé di flèv Indus annan anba-kontinan endjen(otour di Pakistan modèrn). Byen ki probab, enfliyans ki li té pouvé gen asou kiltir hindoue kontanporenn-an pas klèrman établi.

Bliyé pa Listwè-a jouk so roudékouvèrt annan lannen-yan 1920, sivilizasyon di Indus ka ranjé so kò parmi so kontanporenn-yan, Mézopotami-a ké Éjip ansyen-yan, kou roun dé tout pronmyé sivilizasyon, sala ki sa défini pa aparisyon-an di lavil, di agrikiltir-a, di ékritir-a, etc.

## Annèks
# Djabèt (sendromm)

**Djabèt**-a oben **sendrom poliro-polidipsik**, an médsin, ka dézigné oun sendrom ki karaktérizé pa roun ogmantasyon di prodiksyon-an di lirin (poliouri), nésésèrman akonpagné di roun swèf ègsésif (polidipsi). Mo-a « djabèt » ka vini di grèk ansyen dia-baïno, ki ka signifyé « pasé atravè ». Nou ka diféransyé Dé group di maladi an koz, soulon prézans-a di glikoz annan lirin-yan (glycosurie). Djabèt soukré (ké glycosurie) sa pli frékan-an, li sa lyé à roun anomali di sentèz oben di aksyon-an di ensilin-an. Djabèt-a ki ensipid (san glycosurie) sa pli rar, li sa an rapò ké roun anomali di sékrésyon-an oben di roukonésans-a di lòrmòn antidjirétik-a.

## Nòt ké référans

## Artik konnèks
# Atéyism

O koumansman di xxie syèk, **atéyism**-an sa défini, notaman, kou absans-a oben roufi-a di tout krwayans an tchèk divinité ki sa fika, oben kou roun atitid sosyal oben politik, oben oun dòktrin ki ka nyé ègzistans-a di tchèk bondjé ki sa fika. Tèrm-an ka opozé so kò kidonk o téyism é sa à distengé di agnotisism-an.

Konsèpsyon-an di atéyism-an pa té toujou konran, li chanjé swivan lotò-ya ké lépòk-ya.

Até-ya sa pafwè viktim di diskriminasyon, menm annan dé péyi dévlopé ké layik.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Fimèl

An byoloji, « **fimèl** » (di laten femella : « piti fanm, jenn fanm ») sa roun nosyon di rouprodiksyon sèkswé anisogam (ki-lé-di ké disimétri di fonksyon annan gamèt-ya). « Fimèl » ka opozé so kò à « mal ».

## Mékanism

Kontrèrman à rouprodiksyon isogam-an, i ka ègzisté Dé tip di gamèt annan rouprodiksyon anisogam-yan :

* oun gamèt dwé di roun sèrtenn motilité (lèg : Pollen(gamétofit), antérozoyid) ;

* oun gamèt plito véjétatif ki gen souvan di grann rézèrv noutritiv (lèg : oospor).

Lòrgann-an oben òrganism-an ka prodjwi kontparti véjétativ-a di rouprodiksyon sèkswé-a sa dézigné kou fimèl. Lòrgann-an oben òrganism-an ki ka prodjwi kontparti motil di rouprodiksyon sèkswé-a sa dézigné kou mal.

## Nòt ké référans

## Artik konnèks
# Lapolis (enstitisyon)

Tèrm-an « **lapolis** » (pafwè **polis**) ka dézigné di mannyè jénéral aktivité-a à asiré sékirité-a dé moun, dé byen épi mentni lòrd piblik-a an fézan apliké lalwa-a. A pou tandé pa tèrm-an « lalwa », larèl-ya ké nòrm fòrmèl di roun kod ki établi annan roun peyi. Lafòs-ya di lapolis(kominéman aplé « lapolis-a ») sa ajan-yan (militèr oben sivil) ki ka ègzèrsé sa fonksyon.

## Étimoloji

Mo gwiyanè-a lapolis ka provini di laten politia, romanizasyon di mo grèk πολιτεία(politeia), ki ka signifyé « réjim politik, sitwayennté, administrasyon, parti sivil » é di mo πόλις (polis), ki ka signifyé « sité ».

## Nòt ké référans

## Wè osi