Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1918

**1918** sa roun lannen konmin ki ka koumansé oun mardi.

## An brèf

## Èvenman

## Nésans an 1918

## Désè an 1918

## Nòt ké référans

## Lyen ekstern
# Répiblik di Kongo

| **Répiblik di Kongo République du Congo (fr) Repubilika ya Kongo (kg) Republiki ya Kongó (ln)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | fransé |
| Kapital | Brazzaville (politik) Pointe-Noire (ékonomik) |
| Siperfisi total | 342 000 km² |
| Jantilé | Kongo |
| Popilasyon total | 5 125 821 zab. (2017) |

**Kongo**, osi aplé di mannyè enfòrmèl **Kongo-Brazzaville**, an form long **Répiblik di Kongo**, sa roun péyi di Lafrik santral, sitchwé di par é di ròt di ékwatò.
# Réform protestant

**Réfòrm protèstant**, égalman aplé « Réform-an», amòrsé o xvie syèk, sa roun volonté di oun routour o sours di kristchanism é osi, pa ègstansyon, oun benzwen di konsidéré rélijyon-an é di lavi sosyal-a di rounòt mannyè. Li ka réflété angwas-a dé zam, pa késyon-an di sali, santral annan réflèksyon dé réfòrmatò, ki ka dénonsé koripsyon di tout sosyété anjandré pa komèrs-a dé endiljans. Réfòrmatò-ya ka profité di lésòr di enprimri-a pou fè sirkilé Labib-a an lanng vilgèr(notaman alman aprè pronmyé tradiksyon réyalizé pa Martin Luther), é ka montré ki li pa ka fè mansyon ni dé sen, ni di kilt di Vyèrj-a, ni di Pirgatwar.

## Nòt ké référans

## Annèks
# Angola

| **Répiblik di Angola República de Angola (pt) Repubilika ya Ngola (kg)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Potidjé |
| Kapital | Luanda |
| Siperfisi total | 1 246 700 km² |
| Jantilé | Angolè(z) |
| Popilasyon total | 28 359 634 zab. (2017) |

**Angola**, an fòrm lonng **Répiblik di Angola**, an potidjé República de Angola, an kikongo Repubilika ya Ngola, sa roun péyi di sid-wès di Lafrik.

## Not ké référans

|  |  |
| --- | --- |
|  | Lafrik |
| Angola • Bénen • Birkina Faso • Birundi • Botswana • Djibouti • Éritré • Gabon • Gambi • Gana • Giné • Giné-Biso • Guiné ékwatoryal • Kamroun • Kap-Vèr • Kénya • Komor • Répiblik di Kongo • Répiblik Démokratik di Kongo • Kot di Ivwar • Laljéri • Léjip • Lesoto • Létchopi • Liberya • Libi • Madagaskar • Malawi • Mali • Maròk • Moris • Moritani • Mozanbik • Namibi • Nijèr • Nijérya • Ouganda • Rwanda • Répiblik Santrafrikenn • Sao Tomé-é-Prinsip • Séchèl • Sénégal • Syera Leon • Somali • Soudan • Soudan di Sid • Swazilan • Tanzani • Tchad • Tinizi • Togo • Zanbi • Zimbabwé |
# 1757

23 jen : Robert Clive ka kontré Mir Jafar, koumandan dé fòs di nabab, aprè batay di Plassey..
**1757** sa roun lannen koumin ki ka koumansé oun sanmdi.

## Évènman

* 2 janvyé : Robert Clive, ki ka dirijé alò Madras, aplé pa East India Company(Konpagni anglé dé Lenn oryantal), ka roupran Calcutta o koté di lanmiral-a Watson ké 600 Éropéyen ké 1900 Cipayes.

* 23 janvyé : lirwè-a d’Afghanistan Ahmad shah Abdali ka pran Delhi é ki ka mété li òkò à sak.

* 5 févriyé : vigtwè britannik asou nabab-a di Bengal ki té ka tanté di roupran Calcutta ; oun trété ki signen 9 févriyé-a atè Alinagar ka roukonnèt dispozisyon-yan ki té pran an 1717 é ka pèrmèt o Britannik di fòrtifyé Calcutta.

* 23 mars : Robert Clive ké lanmiral-a Watson, vyolan nétralité ki konkli ké ajan-yan di Konpagni fransé-a dé Lenn oryantal, ka pran Chandernagor.

* Mars : maréchal mandchou-a Zhao Hui ka briga khan-an di Dzoungari Amoursana ki té ka asyéjé kò-a d'okipasyon chinwa Urumqi. Li ka vansé jouk l’Imil, an plen Tarbagataï, tandi ki ròt kolonn chinwa ka réyokipé Kouldja.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
# 1853

Sa paj ka konserné lannen **1853** (MDCCCLIII an chif romen) di kalandriyé grégoryen.

## Évènman

## Kronoloji tématik

## Nésans an 1853

## Désè an 1853

## Nòt ké référans

## Lyen ekstern
# Polisyon

**Polisyon**-an sa dégradasyon-an di roun ékosistenm pa entrodiksyon-an, ki jénéralman di moun, di sibstans oben di radjasyon altéran di mannyè plis oben mwen enpòrtant di sa ékosistenm. Pa ègstansyon, mo-a ka dézigné osi pafwè konsékans-ya di fénomenm jéyolojik kou roun éripsyon vòlkanik.

Polisyon-an gen dé léfè enpòrtan asou santé-a ké byosfè-a, kou an témwagn èspozisyon-an o poliyan ké réchofman klimatik-a ki ka transformé klima-a di Latè-a ké so ékosistenm, an antrénan aparisyon-an di maladi enkonnèt jouk alò andan sèrtenn zonn jéyografik, dé migrasyon di sèrtenn lèspès, é menm yé èstenksyon si yé pa pouvé adapté yé kò à yé nouvèl anvironnman byofizik.

Lafimen endistriyèl jénéralman charjé di rézidi di konbistyon.
## Nòt ké référans

## Wè osi
# Rwanda

|  **Repubulika y'u Rwanda (rw) Republic of Rwanda (en) Jamhuri ya Rwanda (sw)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Kinyarwanda, fransè, anglè, swahili |
| Kapital | Kigali |
| Siperfisi total | 26 338 km² |
| Jantilé | Rwandé |
| Popilasyon total | 12 661 733 zab. (2015) |

**Rwanda**, an form long **Répiblik di Rwanda**, an kinyarwanda Repubulika y'u Rwanda, sirnomé « péyi dé mil kolin », sa roun péyi di Lafrik di Lès.
# Diktatir

Soulon *Trésor de la langue française*, oun **diktatir** sa roun réjim politik annan lakèl oun moun oben roun group di moun ka ègzèrsé tout pouvwar-ya di fason absoli, san ki pyès lalwa oben enstitisyon ka limité yé mè a pou présizé ki menm roun réjim otoritèr pouvé gen dé lalwa, dé enstitisyon, é menm roun parlman ké dé dépité ki éli, mè pa libman é pa ka rouprézanté kidonk dé kont-pouvwar : annan roun diktatir, sèl koèrsisyon-an(asiré pa fòs larmé-ya é/oben di lòrd) ka rouléyé pouvwar-a, di sòrt ki lalwa-ya pa fika étikman léjitim ké enstitisyon-yan sa faktis.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Carl Friedrich Gauss

**Johann Carl Friedrich Gauß** (prounonsé an alman [gaʊs] ; tradisyonèlman transkri Gauss an fransé ; Carolus Fridericus Gauss an laten), né 30 avril 1777 atè Brunswick é mouri 23 févriyé 1855 atè Göttingen, sa roun matématisyen, astronòm ké fizisyen alman. Li apòrté di trè enpòrtant kontribisyon à sa trwa domenn-yan. Sirnonmen « prens dé matématisyen-an », li sa konsidéré kou roun dé pli gran matématisyen di toulétan.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Zanbi

| **Répiblik di Zanbi Republic of Zambia (en)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Annglé |
| Kapital | Lusaka |
| Siperfisi total | 752 614 km² |
| Jantilé | Zanbyen |
| Popilasyon total | 17 351 708 zab. |

**Zanbi**, an fòrm lonng **Répiblik di Zanbi**, an annglé Zambia é Republic of Zambia, sa roun péy di Lafrik ostral, ki pa gen lagsé ké lanmè.