Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rembrandt

**Rembrandt van Rijn** (an néyèrlandè), abitchwèlman dézigné anba so sèl prénon di **Rembrandt**, né 15 jwiyé 1606 oben 1607 koté Leyde, o Provens-Ini é mò 4 òktòb 1669, koté Amsterdam égalman o Provens-Ini, sa jénéralman konsidéré kou roun dé pli gran pent di listwè di lapentir-a, notaman di lapentir baròk-a, é roun dé pi enpòrtan pent di Lékòl olandéz-a di xviie syèk. Rembrandt té égalman réyalizé dé gravir é désen é sa roun dé pli enpòrtan aquafortis di listwè-a.

## Nòt ké référans

## Annèks
# Penn di lanmo

**Penn di lanmò**, oben **penn kapital**, sa roun penn prévi pa lalwa-a ki ka konsisté à ègzékité oun moun ki té roukonèt koupab di roun fot kalifyé di « krim kapital ». Santans-a sa prounonsé pa enstitisyon joudisyè à isou-a di roun prosè. An absans-a di roun prosè, oben annan ka-ya koté sala pa réyalizé pa roun enstitisyon ki roukonèt, nou ka palé di ègzékisyon somèr, di zak di vanjans oben di joustis privé. Penn di lanmò-a sa divèrtisman konsidéré soulon lépòk-ya ké réjyon jéyografik-ya.

Li sa prévi annan tèks-ya di lalwa di 93 péyi, mè sèl 23 dé 192 péyi di glòb té prosédé à dé ègzékisyon an 2014.

## Nòt ké référans

## Annèks
# Étik

Étik-a ka entérésé so kò dipi toujou o mwayen di répartisyon dé richès.
**Étik**-a (di grèk ethos « karaktèr, koutim, mèrs ») sa roun disiplin filozofik ki ka poté asou joujman di valò. Étik-a ka défini so kò tèl oun réflèksyon fondamantal asou lakèl moral-a ké établi so nòrm, so limit é so dévwar. So fòrmilasyon ka karaktérizé so kò pa dé énonsé nòrmatif, prèskriptiv oben òkò évaliyatif parmi lakèl nou ka trouvé dé enpératif katégorik. Démarch étik-a ka distengé so kò kidonk di démarch syantifik-a ki li ka bazé so kò asou dé joujman di fè fòrmilé andan dé énonsé dèskriptif, parmi lakèl nou ka trouvé dé enpératif ipotétik. An absans d'enpératif katégorik oun fòrmilasyon étik ka roulévé di roun fot di lojik entitilé paralojism natiralis. Pou dé filozòf tèl ki Aristote é Kant, étik-a gen pou but di défini sa ki divèt fika.

## Nòt ké référans

## Annèks
# Dézè

Valle de la Luna (« valé di lalin-an ») o Chili, prè di San Pedro de Atacama annan dézè di Atacama, dézè pli arid asou Latè.
Tadrart di Djanet, an Aljéri, annan dézè di Sahara, dézè pli vas di monn.
Din (erg) di valé di lanmò-a sitchwé ofon Dézè dé Mojav o Létazini, andrwa pli cho asou Latè ké roun rékòr di 56.7°C.
Oun **dézè** sa roun zonn di latè stéril é pa bokou propis pou lavi-a, koté di trè fèb présipitasyon ka prodjwi so kò à di rar okazyon, é koté ki pa konsékan kondisyon-yan di lavi sa òstil pou plant-ya ensi ki pou lavi-a dé zannimo. Dézè-ya ka fé parti dé anvironnman èstrenm. Mank-a di véjétasyon ka èspozé sirfas-a ki pa protéjé o processus di dénidasyon. Zonn-yan sémi-arid ké arid ka kouvri anviron oun tchèr di sirfas-a di Latè-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Télékominikasyon

**Télékominikasyon**-yan sa défini kou transmisyon-an à distans d’enfòrmasyon ké dé mwayen à baz d'élèktronik é d'enfòrmatik é di transmisyon filèr, òptik oben élèktromagnétik. Sa tèrm gen roun sans pli larj ki so asèpsyon ékivalant ofisyèl « kominikasyon élèktronik ». Li ka distengé ensi di pòs-a ki ka transmèt dé enfòrmasyon oben dé lòbjè anba fòrm fizik.

Annan koumansman-an dé télékominikasyon modèrn, dé envantò kou Antonio Meucci, Alexander Graham Bell oben Guglielmo Marconi té mété o pwen dé dispozitif di kominikasyon kou télégraf-a, téléfonn-an oben radjo-a. Sa-ya révolisyoné mwayen tradisyonèl-ya tèl ki paviyon-yan oben télégraf òptik-a Chappe.

 Alexander Graham Bell bò'd 1914-1919.
## Nòt ké référans

## Wè osi
# Hokusai

Lotoportrè, *Mizé di Louv".*
**Katsushika Hokusai** (葛飾 北斎?), né pronmyé jou-a di sik sègzajésimal di nòvyèm mwa di lannen métal-éné-dragon di lè Hōreki — probabman 31 òktòb 1760 atè Edo (atchwèl Tokyo) — é mouri o bonmanten-an di dis-lwityèm jou di katriyenm mwa di lè Kaei, lan II — probabman 10 mè 1849 andan men vil-a —, sa roun pent, désinatò èspésyalis di ukiyo-e, gravò é lotò d'ékri popilèr japonnè soutou konnèt anba non-an di Hokusai (北斎?), oben di so sirnon di « Vyé Fou di désen ».

## Annèks

## Nòt ké référans