Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Anarchism

*A* serklé, senbòl di lord libertèr.
Zétwèl anarchis.
**Anarchism**-an ka rougroupé plizyò kouran di filozofi politik ki dévlopé dipi xixe syèk asou roun ansanm di téyori é di pratik otoritèr. Tèrm libèrtèr-a, souvan itilizé kou sinonim, sa roun néyolojism kréyé an 1857 pa Joseph Déjacque pou ranfòrsé karaktèr égalitèr-a.

Fondé asou négasyon-an di prensip di lotorité annan òrganizasyon sosyal-a ké roufi-a di tout kontrent ki ka dékoulé dé enstitisyon ki bazé asou sa prensip, anarchism-an gen pou lòbjèktif di dévlopé oun sosyété san dominasyon é san èsplwatasyon, koté endividi-prodiktò-ta ka koopéré libman annan roun dinamik di otojésyon é di fédéralism.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Ékolojism

**Ékolojism**-an, oben **anvironnmantalism**-an, sa an menm tan oun kour di pansé (idéyoloji oben filozofi), oun corpus di valò é di propozisyon ki ka enkli notaman sa-ya di mouvman ékoliis. Oryantasyon di aktivité politik-a oben parapolitik ka vizé o rèspè, à protèksyon-an, prézervasyon-an oben réstorasyon-an di anvironnman-an annan roun fòrm ki trè pousé. James Lovelock, pè di téyori Gaïa-a, sa roun dé rouprézantan pli sélèb-ya di sa dòktrin.

Sa mouvman éko-santrik gen kou projè konsèrvasyon-an di lanatir-a é « rèspè  »-a dé lékilib natirèl. Anvironnmantalism-an é mouvman ékolojis-a té parmi yé priyorité : konsèrvasyon-an dé rousours natirèl, prézèrvasyon-an di « lavi sovaj »-a (wilderness), lit-a kont dégradasyon-an, fragmantasyon-an ké dèstriksyon-an dé labita ké dé ékosistenm o sans pli larj-a.

## Nòt ké référans

## Annèks
# 1794

Sa paj ka konsèrnen lannen **1794** di kalandriyé grégoryen.

## Évènman

* 7 févriyé, Rio Nunez : koumansman di èsplorasyon-an di James Watt é Matthew Winterbottom an Giné é annan Ro Nijèr-a pou kont-a di Sierra Leone Company.

* 25 févriyé : Away sa plasé anba protègtora di Gran-Brétangn pa George Vancouver.

* 28 mè : kouronnman di Narayana III(Ang Eng), rwè di Kanbòdj anba sizrennté-a di Siam, ki ka anlvé provens kanbodjen-yan di Battambanget d’Angkor (finisman an 1907).

* 24 ògtòb : priz ké dèstrigsyon di Kerman pa Kadjar-ya. Lotf Ali Khan, dannyé souvren di dinasti-a Zand, ka parvini à fwi mé sa kaptiré bò'd di Bam é ègzékité. Lénik-a Kadjar Agha Muhammad ka fè so kò proklanmen Chah atè Téhéran é ka fondé dinasti-a dé Kadjar(finisman an 1925). Li ka soumèt tout Liran-an okèl li ka enpozé so tiranni (finisman an 1797). Li ka roupran Lajéyòrji-a asou Ris-ya, ka venk l’Afchar Shah Rukh.

* Bankrout di Konpagni néyèrlandé-a dé Lenn oryantal (VOC).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
# 1866

Sa paj ka konserné lannen **1866** (MDCCCLXVI an chif romen) di kalandriyé grégoryen.

## Évènman

## Kronoloji tématik

## Nésans an 1866

## Désè an 1866

## Nòt ké référans

## Wè osi

## Lyen ekstern