Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bwa

Bwa di chèn.
**Bwa**-a sa roun matéryo natirèl di lorijin véjétal. Li sa konstitchwé pas roun tisou véjétal ki ka fòrmé pli grann parti-a di tron dé plant lignéz. Bwa-a ka asiré, koté plant-a, rol-a di kondiksyon di lasèv brit dé rakaba jouk féy-ya é rol di soutchen mékanik di pyébwa-a oben di tipyébwa-a. I ka sèrvi osi pafwè di tisou di rézèrv.

Nòrm-an NF B 50-003 (ka défini nomanklatir di bwa) ka défini li kou « roun ansanm di tisou ki ka rézisté ségondèr (di soutchen, di kondiksyon, é di miz an rézèrv) ki ka fòrmé tron, branch ké rakaba-ya dé plant lignéz. Isou di fonksyonnman di cambium périférik, li sa sitchwé ant sala ké mwèl-a ».

A roun dé matéryèl ki pli aprésyé pou so propriyété mékanik-ya, pou so pouvwè kalorifik é kou matchè pronmyé pou di miltip branch endistriyèl.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Séréal

Épi d'òrj, di blé é di seig
Tchèk séréyal alimantèr jé dé prodjwi ki an sa dérivé : gren pou tchwison, dipen, pat alimantèr.
Oun **séréyal** sa roun plant ki kiltivé prensipalman pou so gren-yan, ki lé di so frwi-ya (karyops), itilizé an alimantasyon moun ké zannimo, souvan mouli anba fòrm di farin rafiné oben plis oben mwen konplèt, mè osi an gren antché (sa plant-ya sa osi pafwè konsomé pa zannimo zèrbivòr anba fòrm di fouraj). Tèrm-an « séréyal » ka dézigné osi èspésifikman gren-yan di sa plant-ya.

O koumansman di xxie syèk, séréyal-ya ka fourni majò parti-a (45 %) dé kalori alimantèr di mounité-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Arm ké difé

Oun **arm ké difé** sa roun arm ki ka vizé orijinèlman pou doné lanmò-a ké grann distans via dé projèktil, o mwayen di gaz ki prodjwi pa roun déflagrasyon (konbisyon rapid é konfiné di roun konpozé chimik étonan). Dipi tchèk syèk, à partir di Rounésans tardiv, arm ké difé sa divini arm prépondérant-ya di mounité-a. Itilizé pou lachas-a, sèrten èspò, krim-an é lagèr-a, yé té sours di nouvèl tip di blès é sékèl, é di profonn mitasyon annan dòktrin militèr.

Nou ka klasé yé osi soulon otomatizasyon-an di yé sékans di tir : nou ka distengé ensi arm-yan ké tchòk pa tchòk, arm-yan ké répétisyon, arm sémi-otomatik-ya ké arm otomatik-ya.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Laproz

**Laproz**-a sa fòrm òrdinèr-a di diskour oral oben ékri, ki pa astrent o règ di vèrsifikasyon-an, di mizikalité-a é di ritm ki sa pròp à powézi-a. Li divèt néyanmwen rèspèkté règ-ya di granmèr é pouvé prézanté oun grann gam di kalté èstilistik é di niyans prozodik, soulon léfòr-ya oben kiltir-a di lotò-a oben di lokitò.

## Tèrm

Lorijin di mo laproz sa vrèman ansyen. O ié syèk, Quintilien té ka anplwayé li pou signifyé « fòrm di diskour ki pa asijéti o règ di powézi-a ».

## Annèks