Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Markè-palò

Mwann ki ka travay annan oun ékritwar.
Oun **markè-palò** oben **ékriven** sa roun moun ki sa abil annan lar di marké oben òkò ki ka rédijé dé zouvraj litérèr. Nou pouvé osi itilizé tèrm-a di wonm oben fanm di lèt.

## Markè-palò annan listwè

### Pronmyé markè-palò, désandan dé skrib

Étimolojikman, lèskriven ki ka aparèt o XIIe syèk sa désandan-an dirèk di skrib. Li ka fika démenm di so fonksyon, ki ka konsisté à mété pa ékri oben roukopyé sa ki ròt lé transmèt. O koumansman di xiiie syèk, Rutebeuf ka défini li osi kou roun « skrib di so pròp prodiksyon », é annan ségonn parti di xiiie syèk, markè-palò sa osi konprann kou sala ki konpozé dé liv.

## Markè-palò di nou jou

Sa konsidéré kou ékriven, sa ki ka pratiké roun métyé roulévan di markaj litérèr é donk partikilyèrman :

* Romansyé ké romansyèr;
* Éséyis-ya;
* Nouvèlis-ya;
* Powèt-ya;
* Fabilis-ya;
* Dramatirj-ya;
* Kritik litérèr-ya;
* Panflétèr-ya.
# 1977

**1977** sa roun lannen konmin ki ka koumansé oun sanmdi.

## An brèf

## Roulasyon enternasyonal

## Èvenman

## Nésans an 1977

## Désè an 1977

## Nòt ké référans

## Bibliyografi

## Lyen ekstern
# Listwè

Historia, alégori di Listwè. Lapentir di Nikolaos Gysis (1892).
**Listwè**, souvan ékri ké pronmyé lèt majiskil, sa an menm tan létid-a ké lékritir-a dé fè é dé évènman pasé pé enpòrt yé varyété ké yé konplèksité ; nou ka dézigné osi kouraman anba tèrm-a di listwè (pa sinèkdòk) pasé-a limenm, kou annan léson-yan di listwè. Listwè sa roun rési ékri pa lakèl dé wonm ké fanm (istoryen ké istoryenn) ka éfòrsé so kò di fè konèt tan ki révoli. Tantativ-ya pa jen antyèrman endépandant di kondisyonnman étranjé o domenn tèl ki vizyon-an di monn di yé otò oben di so kiltir, mé li sa sansé fika élaboré à partir di sours plito ki gidé pa spékilasyon-an oben idéyoloji-a.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Nouritir

Joachim Beuckelaer, 1560-1565
Di mannyè jénéral, **nouritir**-a ka dézigné aliman-yan ki di lorijin zannimo, véjétal, fonjik(pafwè baktéryenn oben minéral) oben chimik, ki konsomé pa dé fika vivan pou dé fen di alimantasyon oben di rékréyasyon.

Aliman likid-ya sa aplé « bwéson ».

## Éléman di définisyon jouridik

Annan tout Linyon éropéyenn-an, nosyon-an di aliman ki ka dézigné tout sibstans oben prodjwi, transfòrmé, parsyèlman transfòrmé oben pa transfòrmé, dèstiné à fika enjéré oben rézonnabman siséptib di fika enjéré pa fika moun-an.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Wikipédja

Logotip di Wikipédja ka rouprézanté roun glòb ki enkonplè, konpozé di pyès pòzòl asou lakèl sa enskri tchèk glif ki ka vini di diféran sistenm di markaj ; laplipa ka korèsponn ké lèt W oben ké son « wi », « wo » oben « wa ».
Détay di pòrtay miltilenng wikipedia.org, ka montré lédisyon-yan di Wikipédja ki pli fourni.
**Wikipédja** (*Wikipedia* an annglé) sa roun projè di lansiklopédi inivèrsèl, miltilenng, ki té kréyé pa Jimmy Wales ké Larry Sanger 15 janvyé 2001-a an wiki anba non donmenn "wikipedia.org". Vèrsyon-yan di diféran lanng ka itilizé menm lojisyèl di piblikasyon, MediaWiki, é gen menm laparans, men li ganyen tchèk varyasyon annan yé kontni, yé èstrigtir ké yé modalité pou lédisyon-an épi pou jésyon-an.

Lansiklopédi-a épi so lanvironnman sa ébèrjé asou Lentèrnèt grémési sèrvò-ya ki finansé pa *Wikimedia Foundation*, lòrganizasyon ké lòbjègtif ki pa likratif anmériken ki dépozitèr di lanmark Wikipédia.

Lansiklopédi sa an lib agsé, an lègtir kou an markaj, a pou di ki nenpòrt ki moun pouvé, lò i k'alé asou sit-a, modifyé près totalité-a di artik-ya ki pibliyé anba lisans CC-BY-SA 3.0. An ògtòb 2017, Wikipédja sa senkyenm sit ki pli frékanté annan monn-an, é ka konstitchwé pli gran ké pli popilèr di ouvraj-ya di référans jénéral di Lentèrnèt. An févriyé 2014, i té gen mondjalman près 500 milyon di vizitò chak mwè épi an mè 2014, 22 milyon di kont pou éditò, don pli di 73 000 sa konsidéré kou agtif.

Istorikman, annglé-a té prensipal lanng itilizé, anvan ki roun miltitid di sit ouvri annan ròt lanng (283 lanng an 2016). Wikipédja an annglé toujou konsèrvé sa enpòrtans roulativ : nonm di artik ka élvé sokò jouk pli di 5 milyon.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# Répiblik dominikenn

| **Répiblik dominikenn República Dominicana (es)** |
| --- |
|   |
|  |  |
|  |
| Lanng ofisyèl | Èspangnòl |
| Kapital | Sen-Domeng |
| Siperfisi total | 48 442 km² |
| Jantilé | Dominiken(n) |
| Popilasyon total | 10 734 247 zab. ([[2017]]) |

**Répiblik dominikenn**, an espagnol República Dominicana, sa roun péyi di sé Grann Zantiy, Karayib.
# Èspò

Légzanp di èspò : lèskrim, latlétism, rigbi ké XV é siklism.
**Èspò** sa roun ansanm di ègzèrsis fizik oben mantal ki nou ka pratiké anba fòrm di jé endividjwèl oben kolèktif ki pouvé mennen an konpétisyon. Èspò sa roun fénonmenn kazi inivèrsèl annan tan-an é annan lèspas moun-an. Grès antik-a, Ronm antik-a, Bizans, òksidan médjéval épi modèrn, men osi di Lanmérik prékolonbyen oben Lazi, sa tout marké pa lenpòrtans di èspò. Sèrten péryòd sa sirtou marké pa dé entèrdi.

## Nòt ké référans

## Wè osi
# 1860

Sa paj ka konserné lannen **1860** (MDCCCLX an chif romen) di kalandriyé grégoryen.

## Évènman

## Kronoloji tématik

## Fondasyon an 1860

## Nésans an 1860

## Désè an 1860

## Nòt ké référans

## Lyen ekstern
# Ròm

| **Ròm** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Administrasyon** |
| **Péyi** | Itali |
| **Mèr** | Virginia Raggi (2016-2021) |
| **Démografi** |
| **Jantilé** | Romen (an italyen *Romano*) |
| **Popilasyon** | 2 874 038 zab. (2014) |
| **Dansité** | 2 236 zab./km² |
| **Jéyografi** |
| **Altitid** | Min. 0 m – Max. 140 m m. |
| **Siperfisi** | 128 531 ha = 1 285,31 km² |

**Rom** (an italyen : Roma, prounonsé [ˈroˑma]) sa kapital-a di Itali dipi 1871. Sitchwé o sant-lwès di pénensil italyenn-an, prè di lanmè Tyrrhénienne, li sa égalman kapital-a di réjyon-an di Latium, é té sala Anpir romen douran 357 lan. An 2016, li ka konté 2 877 215 zabitan établi asou 1 285 km2, sa ki ka fè di li komin pli péplé d'Itali ké trwazyenm pli étandou d'Éròp aprè Mòskou ké Lonn. So lè irbenn ka rousansé 4 356 403 zabitan an 2016.

## Nòt ké référans

## Annèks
# Rélijyon

Rélijyon majoritèr annan chak péyi di monn.

Oun **rélijyon** ka konsouvwè so kò pli souvan kou roun sistèm di pratik é di krwayans an izaj annan roun kominoté, mè i pa gen di définisyon ki sa roukonèt kou valab pou tousa ki li sa pèrmèt jòdla d'aplé rélijyon. Tèrm laten religio té défini pou prémyé fwè pa Cicéron kou « fè-a di tchipé so kò di roun natir sipèryò ki nou ka aplé divin é di randé li roun klit ». Annan lanng-yan koté tèrm-a sa isou di laten, rélijyon-an sa souvan anvizajé kou sa ki ka konsèrné roulasyon-an ant mounité-a ké Bondjé.

## Nòt ké référans

## Wè osi